Wikiwijs Toetsen - Oefentoets Biologie: Biologie algemeen

Effecten van echoscopie op geboortegewicht

1/3 ECHOSCOPIE IN OPSPRAAK.

Dat echoscopisch onderzoek mogelijk ook nadelige effecten op de ongeborene zou kunnen hebben, was kort geleden nog niet aan de orde. Vijfentwintig jaar onderzoek had immers geen harde aanwijzingen van negatieve bijwerkingen opgeleverd. Vandaar dat deze medische techniek altijd als veilig werd beschouwd. Geen wonder dus dat het artikel in het Britse medische vaktijdschrift The Lancet van 9 oktober 1993 opschudding veroorzaakte onder gynaecologen en aanstaande ouders.
Daarin wordt de mogelijkheid geopperd dat veelvuldig echoscopisch onderzoek tijdens de zwangerschap wel eens zou kunnen leiden tot een lager geboortegewicht. Vooral wanneer vijf of meer echo's worden gemaakt is dit risico aanwezig, concludeert een team van Australische artsen na een grootschalig onderzoek onder 2800 zwangere vrouwen.
Het onderzoek was eigenlijk opgezet om de positieve effecten van regelmatig terugkerend echoscopisch onderzoek te beoordelen. De onderzoekers gingen namelijk uit van de veronderstelling dat het met tussenpozen maken van meerdere echo's de artsen de mogelijkheid zou bieden om groeivertraging van de foetus in een vroeg stadium op te sporen en zo mogelijk te verhelpen. Dit bleek echter niet het geval.
In plaats van medische winst constateerden de onderzoekers eerder verlies. In vergelijking met de vrouwen die slechts een echo hadden gehad in de achttiende week van hun zwangerschap, werden er bij de vrouwen met vijf echo's of meer twee keer zoveel kinderen met een groeiachterstand geboren. Omdat de twee groepen vrouwen uiterst zorgvuldig geselecteerd waren op hun vergelijkbaarheid (leeftijd, leefstijl, lengte, gewicht, ras, gezondheid, conditie, enzovoort), vonden de onderzoekers geen andere verklaring voor deze uitkomst dan dat het iets met de echo's te maken zou hebben. Zij benadrukken dat in beide groepen evenveel gerookt werd tijdens het onderzoek. Van roken is immers bekend dat het een negatief effect heeft op het geboortegewicht van een kind.

Zie volgende scherm.

Kweek van menselijke stamcellen in laboratorium

1/2 Menselijke cel

Menselijke cel ontwikkeld in laboratorium.

Amerikaanse onderzoekers zijn erin geslaagd embryonale stamcellen van de mens in het laboratorium te kweken om ze te laten doorgroeien tot speciale celsoorten. Het is een eerste stap op weg naar de mogelijkheid tot het transplanteren van grote aantallen gespecialiseerde cellen zoals hartspier-, alvleesklier- en hersencellen. Ook opent zich de mogelijkheid tot het creëren van celbanken voor basaal wetenschappelijk onderzoek en het ontwikkelen en testen van nieuwe medicijnen. Een groep onderzoekers van de universiteit van Wisconsin onder leiding van James Thomson heeft zijn resultaten gepubliceerd in Science.
Een tweede groep, van de John Hopkins University in Baltimore onder leiding van John Gearhart, komt maandag met zijn resultaten naar buiten in de Proceedings of the National Academy of Sciences. Thomsons groep ging uit van zeer jonge embryonale cellen, blastocysten genoemd, afkomstig van embryo's die waren 'overgebleven' na een ivf-behandeling. Gearharts groep werkte met de nog primitieve geslachtscellen van geaborteerde foetussen. Embryonale stamcellen en embryonale kiemcellen zijn nog niet gespecialiseerde cellen met een krachtig groeipotentieel, die 'nog alle kanten uit kunnen'. In een bepaald stadium van de embryonale ontwikkeling gaat de stamcel zich differentiëren tot bijvoorbeeld een spiercel, een huidcel of een zenuwcel, een stap in z'n ontwikkeling die onomkeerbaar is.
Thomson en Gearhart wijzen erop dat er nog wel tien jaar kan duren voordat deze technische doorbraak praktische toepassing krijgt bij patiënten.

(De Volkskrant, 7 november 1998).

Zie volgende scherm

Grafieken en Verwachtingen Beoordelen

1/2 Grafieken beoordelen.
Zie figuur A 75 van de bijlage.

Twee leerlingen (A en B) bekijken de figuur uit de krant (NRC-Handelsblad).
Leerling A spreekt een verwachting uit over de ontwikkeling van de wereldbevolking in de komende jaren; leerling B stelt een hypothese op voor de graanproductie in de afgelopen jaren.

Bedenk voor de beide leerlingen wat hun verwachting of hypothese kan zijn geweest en bespreek hoe je tot deze oplossing bent gekomen.

afbeelding

Ontwikkelingen in Bevolking en Graanproductie

2/2 Grafieken beoordelen.

Geef een mogelijke verklaring voor ieder van de beide ontwikkelingen.

afbeelding

Inleiding tot de Fysiologie

Fysiologie.

Waarmee houdt de fysiologie zich bezig?
Met .

Eerste anatomisch onderzoek van dieren

Anatomie van dieren.
Zie figuur B 4895 van de bijlage.

Wie was de eerste die dieren uitgebreid anatomisch onderzocht?
Dat was .

afbeelding

Ontwikkeling van de biologie als wetenschap

Biologie als wetenschap.

Wanneer kwam de biologie als experimentele wetenschap tot bloei?
In de .

Aristoteles en het ontstaan van brandganzen

Aristoteles' kennis.
Zie figuur B 4896 van de bijlage.

Wat dacht Aristoteles over het ontstaan van brandganzen?

afbeelding

Dat ze uit eendenmossels ontstonden.
Dat ze uit oude lappen ontstonden.
Dat ze uit paalwormen ontstonden.

Bewijs tegen spontane generatie door Pasteur

Pasteur.

Louis Pasteur bewees onomstotelijk dat de theorie van spontane generatie onjuist is.

Hoe deed hij dat?

Hij toonde aan dat er in gekookt vleesextract geen micro-organismen voorkomen.
Hij toonde met behulp van een microscoop sporen aan.
Hij maakte in de Alpen een aantal flessen met vleesextract open.
Hij stelde gekookt vleesextract in een aantal flessen geheel of gedeeltelijk bloot aan lucht.

Wetenschappelijke stromingen en Descartes

Descartes.

Volgens de Franse filosoof René Descartes was een dier eigenlijk niet veel meer dan een ingewikkelde machine.

Bij welke wetenschappelijke stroming hoort Descartes dus?
Bij de stroming.

Twijfels over generatio spontanea

Generatio spontanea.

Wie was een van de eerste onderzoekers die twijfelde aan de theorie van de generatio spontanea?
Dat was.

Vooruitgang in de Natuurwetenschappen

Vooruitgang in de natuurwetenschappen.

Welke bewering over vooruitgang in de natuurwetenschappen is correct?

Het bevestigen van theorieën houdt de zaak op gang.
Het is afhankelijk van het stellen van hypotheses om daarna uit te zoeken dat die verkeerd kunnen zijn.
Het werkt belemmerend als een experiment een hypothese niet kan bevestigen.
Waarnemingen zijn bevorderlijker dan hypotheses.

Oorzaak-gevolg verbanden in de natuur

Oorzaak-gevolg.

Welke bewering is een duidelijke uitdrukking van een oorzaak-gevolg verband?

De behoefte aan bescherming van de jongen bij zoogdieren heeft geleid tot de ontwikkeling van moederlijke zorg.
De waterbehoefte van planten leidt tot de groei van wortels naar bodemplekjes met een geschikte hoeveelheid vocht.
Het bebroeden van vogeleieren stimuleert de embryonale ontwikkeling.
Water wordt door planten opgenomen om de turgor van de cellen in stand te houden.

Geldigheid van conclusies in wetenschappelijk onderzoek

Conclusies.

Men kan uit de resultaten van een experiment geen geldige conclusies trekken, tenzij

alle wetenschappers het eens zijn met de resultaten.
de resultaten groot opzien baren en algemene waardering ontmoeten.
deze resultaten ook kunnen worden verkregen door andere onderzoekers.
de oorspronkelijke probleemstelling geformuleerd werd door een ervaren onderzoeker.

Ontdekking van de cel

Ontdekker van de cel.

Door wie werd de cel ontdekt?
Door .

Ontdekking van de bloedsomloop

Ontdekking van de bloedsomloop.

De bloedsomloop is ontdekt door .

Bewerkingen van Antoni van Leeuwenhoek

Van Leeuwenhoek
Zie figuur B 4899 van de bijlage.

Over Antoni van Leeuwenhoek (1632-1723) worden drie beweringen gedaan:

1. Hij wordt de ontdekker van de bacteriën genoemd, maar hij kan ook beschouwd worden als de ontdekker van de virussen.
2. Hij heeft meer dan één 'microscoop' (hij noemde het zelf een vergrootspiegel) gemaakt, maar ze waren wel allemaal van hetzelfde type.
3. Hij wist niet welke structuren het waren die hij waarnam, maar hij is de eerste onderzoeker die een schatting maakte van het aantal chromosomen in een lichaamscel van een mens.

Welke van deze beweringen is of welke zijn juist?

afbeelding

1
2
3

Wetenschappelijke onmogelijkheid in horrorfilms

Horrorfilm.

Een filmproducent suggereerde onderstaande objecten voor een horrorfilm. Zijn (biologisch) geschoolde assistente gaf aan dat één van die objecten wetenschappelijk onmogelijk is.

Welk object is dat?

een grote boom van 30 meter die zonlicht in chemische energie kan omzetten
een plantencel die DNA bezit in drie verschillende organellen
een reuzeninktvis van 3 meter die duikboten kan laten zinken
een ronde reuzencel die mensen kan fagocyteren
een wereldwijde epidemie, veroorzaakt door bacteriën

Effectiviteit van vergruizeld ijs bij koeling

IJsblokjes.

Vergruizelde ijsblokjes koelen een drank veel sneller dan complete blokjes.

Wat is daarvan de oorzaak?

Het vergruizelde ijs reduceert het warmteverlies boven in het glas door geleiding.
Het vergruizelde ijs doet de ijstemperatuur dalen.
Het vergruizelde ijs heeft een groter oppervlak dan het blokje.
Er treedt condensatie op op een glas met vergruizelde ijsblokjes, zodat de drank koelt.

Praktische Opdracht: Lees de Tekst

1/4 Een praktische opdracht.

Lees de tekst hieronder.
afbeelding

Zie volgende scherm

Ontwikkeling van Vaccinatiestechnieken

Immunisatie.
Zie figuur B 4946 van de bijlage.

Wie ontwikkelde als eerste een techniek van vaccinatie (actieve immunisatie)?

afbeelding

Anthony van Leeuwenhoek en zijn onderzoek eeuw

Onderzoek naar deficiëntie en infectie.

Dr. J. Eijkman is dan wel de eerste hoogleraar microbiologie in Utrecht geweest, maar 'de vader van microbiologie' in Nederland is toch wel Anthony van Leeuwenhoek. Hij heeft als eerste bacteriën waargenomen en getekend.

In welke eeuw begon Anthony van Leeuwenhoek zijn onderzoek?

In de eeuw.

Onderzoek naar de mannenpil

Hormonale mannenpil.

Voor het eerst sinds tientallen jaren zijn ook Nederlandse mannen betrokken bij medisch onderzoek om de betrouwbaarheid en acceptatie te bestuderen van hormonale anticonceptie voor mannen, de zogenoemde 'mannenpil'. Gezonde mannen in de leeftijd van 18 tot 45 jaar kunnen deelnemen aan de studie die de effecten onderzoekt van twee hormonen op de spermaproductie. Gedurende het onderzoek worden continu progestagenen (aan progesteron verwante hormonen) toegediend via een implantaat in de huid van de bovenarm.
Maximaal drie maanden na inbrengen van het implantaat wordt een depotinjectie met testosteron gegeven. De studie duurt 1½ jaar en is opgezet door twee internationale farmaceutische bedrijven. In totaal nemen 350 mannen deel, verdeeld over 14 onderzoekscentra in Europa. Resultaten van vooronderzoek waren bemoedigend en beide bedrijven streven er nu naar een methode te ontwikkelen die niet alleen betrouwbaar is, maar ook acceptabel voor gebruikers.

Al na een half jaar onderzoek is duidelijk dat bij de proefpersonen remming van de spermaproductie optreedt met onvruchtbaarheid als resultaat. Toch loopt het onderzoek nog zeker een aantal jaren, voor het middel vrijgegeven kan worden.

Noteer twee belangrijke gegevens die nog onderzocht moeten worden.

Oefentoets Biologie: Biologie algemeen | VWO 5/VWO 6

Aantal vragen

Vak(ken)

Kerndoel(en)

Leerniveau(s)

Uitgever

Copyright