Oefentoets Biologie: Celleer | VWO 5/VWO 6 | variant 1

Lysosomen verzuren.

Welk mechanisme is verantwoordelijk voor verzuring van lysosomen?

Mougeotia.
Zie figuur B 3929 van de bijlage.

De draadvormige groene alg Mougeotia bezit per cel slechts één enkele langwerpige, afgeplatte chloroplast, die tussen twee vacuolen ligt. De chloroplast kan om de lengte-as draaien als reactie op licht.
In de afbeelding is een cel van de alg Mougeotia weergegeven bij een vergroting van 500x. In tekening 1 is de smalle kant van de chloroplast getekend en in tekening 2 de brede kant van de chloroplast.

Een leerling stelt zich met behulp van de gegevens van afbeelding B 3929 voor hoe de dwarsdoorsnede door een cel van Mougeotia eruit zal zien en maakt daarvan een aantal schematische tekeningen.

Zie figuur B 3930 van de bijlage.

Welke van de vier afgebeelde tekeningen is juist?

Organellen in een bladcel.

In de bladcellen van een zaadplant bevinden zich onder andere chloroplasten en mitochondriën. De werking van een chloroplast wordt vergeleken met de werking van een mitochondrium in een badcel van deze plant.

In welk organel of in welke organellen wordt ATP gevormd?

Organellen in een bladcel.

In welk organel of in welke organellen komen co-enzymen voor die waterstof kunnen binden?

Organellen in een cel.

Wordt ATP alleen gevormd in chloroplasten, alleen in mitochondriën of in beide typen organellen?

Organellen in een cel.

Tussen de mitochondriën en het omringend cytoplasma vindt uitwisseling van stoffen plaats. Enkele stoffen die in het cytoplasma voorkomen, zijn: O₂ , CO₂ en H₂ O.

Van welke van deze stoffen zal er per tijdseenheid meer een mitochondrium ingaan dan er uitgaan?

Citroenzuurcyclus.
Zie figuur B 1681 van de bijlage.

In de afbeelding is schematisch een cel weergegeven. In een levende cel vindt de citroenzuurcyclus plaats.

In welk van de aangegeven organellen vindt de citroenzuurcyclus plaats?

In een levercel.
Zie figuur B 1888 van de bijlage.

In de afbeelding zijn in een sterk vereenvoudigd schema opname, afgifte en omzetting van stoffen door een levercel van de mens weergegeven. Omzetting van stoffen vindt plaats in verschillende compartimenten van de cel. Een eindproduct is aangegeven met het cijfer 1. Een omzettingsproces is aangegeven met P.

Met N worden twee membranen aangegeven.

Van welk organel vormen deze membranen de begrenzing?

Blauwzuur.

Bij een in een huis gevonden lijk constateert de politie als doodsoorzaak vergiftiging met blauwzuur. Blauwzuur remt het laatste enzym in de oxidatieve fosforylering (ademhalingsketen) zodat de binding van waterstof aan zuurstof verhinderd is.

In welk type celorganel heeft blauwzuur zijn dodelijke werking?

In een [invulveld]

1/2 Cellen.
Zie figuur A 456 van de bijlage.

De afbeelding geeft een macrofaag weer. Macrofagen zijn witte bloedcellen die door fagocytose bacteriën en dode cellen in het lichaam opruimen. Bij het opruimen van een deeltje vindt een aantal processen plaats. Deze processen zijn in willekeurige volgorde:

1. versmelten van een fagosoom en een lysosoom,
2. vorming van verterende enzymen,
3. vorming van een lysosoom,
4. exocytose (= afgeven buiten de cel) van onverteerde resten,
5. enzymatische vertering van het opgenomen deeltje,
6. transport van verterende enzymen van de plaats van vorming naar de plaats van vorming van het lysosoom.

In welk van de in de afbeelding benoemde delen vindt proces 2 plaats?
En proces 3?

2/2 Cellen.

Een bacterie is in een fagosoom opgenomen.

1. versmelten van een fagosoom en een lysosoom,
2. vorming van verterende enzymen,
3. vorming van een lysosoom,
4. exocytose (= afgeven buiten de cel) van onverteerde resten,
5. enzymatische vertering van het opgenomen deeltje,
6. transport van verterende enzymen van de plaats van vorming naar de plaats van vorming van het lysosoom.

Geef de juiste volgorde waarin de processen 1 tot en met 6 plaatsvinden te beginnen met proces 2.

Snotteraars.
Zie figuur C 118 van de bijlage.

Sommige jonge kinderen hebben vaak last van infecties van de bovenste luchtwegen. Wanneer ziekteverwekkende bacteriën zich vasthechten aan de wand van de bovenste luchtwegen krijgen ze te maken met het niet-specifieke deel van het afweersysteem: de macrofagen.
In de afbeelding is weergeven hoe de schrijver en bioloog Vroman de uitschakeling van een bacterie schetste. Een macrofaag neemt een bacterie (aangeduid als antigeen) op (stappen 1 en 2), verwerkt deze (stappen 3 en 4), waarna antigeenpresentatie plaatsvindt (stap 5). Een organel in de macrofaag is aangegeven met X.
De opgenomen bacterie bevindt zich in een blaasje dat vervolgens versmelt met het organel X van de macrofaag.
Daarna vindt vertering plaats.

Wat is organel X?

Albinisme.
Zie figuur B 1246 van de bijlage.

Onder andere in de huid van de mens bevinden zich speciale cellen, de melanocyten. In deze melanocyten worden melaninekorrels geproduceerd. In de afbeelding is schematisch een melanocyt weergegeven.
In een melanocyt wordt melanine via een aantal tussenstappen gevormd uit het aminozuur tyrosine. Het tyrosine wordt door een melanocyt opgenomen van buiten de cel. Bij de vorming van melanine uit tyrosine wordt een van de reacties uit de keten gekatalyseerd door het enzym tyrosinase. Aan het oppervlak van structuur P (zie de afbeelding) bevinden zich organellen waar tyrosinase wordt geproduceerd, dat vervolgens naar het Golgi-apparaat wordt getransporteerd. Van het Golgi-apparaat snoeren zich blaasjes af waarin onder andere met behulp van tyrosinase melanine uit tyrosine wordt geproduceerd. Deze blaasjes veranderen in melaninekorrels.

Noem de volledige naam van de structuur die met P is aangegeven.

Arbeid.
Zie figuur A 535 van de bijlage.

In de afbeelding is schematisch weergegeven welke energie-omzettingen in het menselijk lichaam plaatsvinden en voor welke vormen van arbeid energie wordt gebruikt. Vijf processen zijn met cijfers aangegeven.

Noem een organel waarin oxidatie, zoals die in nevenstaand schema wordt aangeduid, plaatsvindt.

Dit organel is een [invulveld]

Bouw en werking van nieren.

In welk type organel vindt hydrolyse van eiwitten meestal plaats?

Bouw en werking van het verteringskanaal.

Iemand eet rauwe wortelen en een stukje rauwe vis. Voor een goed verloop van de vertering moeten rauwe plantendelen, zoals wortelen, langduriger worden gekauwd dan rauwe dierlijke delen, zoals vis.

Op welke anatomische eigenschap van planten berust dit verschil?