Oefentoets Biologie: Gedrag - Balts | VWO 3/VWO 4/VWO 5

Vogels.

In de voortplantingstijd zingt een volwassen vogelmannetje (Z) zonder partner in zijn territorium. De zang van Z wordt gehoord door vier andere vogels:

1. een volwassen vrouwtje van dezelfde soort zonder partner;
2. een volwassen mannetje van dezelfde soort met een eigen territorium;
3. een volwassen mannetje van een andere zangvogelsoort;
4. een volwassen mannetje van dezelfde soort zonder eigen territorium.

Geef voor elk van deze vogels aan met welk gedrag ze op de zang van het mannetje Z zullen reageren.

Zingende roodborst.
Zie figuur B 5319 van de bijlage.

In nevenstaande grafiek is de zangactiviteit van een mannelijke roodborst gedurende het jaar te zien.

Waardoor wisselt die activiteit gedurende het jaar?

Kleine mantelmeeuw.

Bij de kleine mantelmeeuw komt het 'klikslikken' voor, een beweging die naast haar oorspronkelijke functie bij het voedingsgedrag ook een functie heeft bij de paarvorming. Een paartje wordt het, samen 'klikslikkend',eens over de plaats waar het nest gaat komen.

Hoe noemt men in de ethologie een dergelijke handeling?

Thomson's gazelle.

Bij het paringsgedrag van de Thomson's gazelle komt een beweging voor die 'Laufschlag' wordt genoemd. Deze slaande beweging komt ook voor bij vechtende mannetjes. Bij de paring wordt echter niet echt geslagen. Het mannetje houdt in en streelt het bovenbeen van het vrouwtje, dat hierna vaak tot paring bereid is.

Hoe noemt men in de gedragsleer de beweging van het mannetje?
Een ................................

Feromonen.

Een aantal mottensoorten gebruikt feromonen als sekslokstof. Meestal blijft het vrouwtje op een vaste plaats en produceert de lokstof, het mannetje vliegt over grote afstanden naar het vrouwtje toe.

Welke bewering over het mannetje is juist?

Kippen en kwartels.

Alhoewel kippen en kwartels nauw verwant zijn, verschilt hun roep sterk. Een experiment werd uitgevoerd waarbij het bij de roep betrokken hersengebied van een vijf dagen oud wit kippenembryo werd vervangen door dat van een even oud bruin kwartelembryo. Daarna werd dit kuiken uitgebroed. Het kuiken dat uit het ei kwam had enkele delen in de hersenen die duidelijk van de kwartel afkomstig waren. De roep van dit kuiken leek meer op de roep van een kwartel dan op die van een kip.

Welk van de volgende conclusies past of welke passen het beste bij het resultaat van het experiment?

I. De roep is soortspecifiek en wordt erfelijk bepaald.
II. De roep wordt bepaald na het uitkomen van het ei.
III. De roep wordt bepaald door de structuur van het zangstrottenhoofd.

1/3 Een paradijsvogel.
Zie figuur B 5331 van de bijlage.

Parotia lawesii is een kleurige paradijsvogel, die alleen op Papoea-Nieuw-Guinea voorkomt (zie afbeelding hiernaast). Dat betreft het mannetje. Het vrouwtje is egaal bruin gekleurd.
Naast de limoenkleurige binnenkant van zijn bek en zijn blauwe of gele ogen heeft hij een bijzonder veelkleurige borst.
Tijdens de paringsdans veranderen de borstveren heel plotseling van kleur. De zogeheten baardjes, haakjes aan de zijwaartse vertakkingen van de veerschacht, blijken boemerangvormig in plaats van plat. "De veer werkt als een drievoudige spiegel. In het midden van de boemerangvorm reflecteert het baardje oranje, aan de zijkanten blauw. Door de veer iets te kantelen verandert het spectrum en wordt het gereflecteerde licht ineens geel, groen of paars", vertelt biofysicus Doekele Stavenga, eerste auteur van een artikel waarin dit verschijnsel wordt beschreven.

(bewerkt naar "Parotia lawesii: Veelkleurige hofmaker", door Maartje Kouwen, in Bionieuws van 22 januari 2011)

Hoe noemt men een soort die slechts op één bepaald eiland, zoals hier Papoea-Nieuw-Guinea, voorkomt?

2/3 Een paradijsvogel.

Welke functie hebben deze kleuren tijdens de paringsdans?

3/3 Een paradijsvogel.
Zie figuur B 5332 van de bijlage.

Parotia lawesii is een polygyne soort. Dat betekent dat een mannetje relaties heeft met meer dan één vrouwtje. Hij bemoeit zich niet met de broedzorg.

Leg de relatie tussen het kleurverschil van mannetje en vrouwtje en hun sexuele gedrag uit.

De balts van een fruitvlieg.
Zie figuur B 5359 van de bijlage.

Het baltsgedrag van een mannetje van de fruitvlieg (Drosophila melanogaster) bestaat uit een aantal handelingen. Enkele hiervan zijn hierna in een willekeurige volgorde benoemd.

1. copulatie
2. vibratie: er wordt met één of beide vleugels getrild
3. likken: met de monddelen wordt de geslachtsopening van het wijfje aangeraakt.
4. copulatiepoging
5. oriëntatie: het dier richt zich voortdurend naar het vrouwtje

In de afbeelding hiernaast zijn de handelingen in de meest voorkomende volgorde weergegeven.

Zet de letters uit de afbeelding in de rechterkolom bij de juiste cijfers van de handelingen in de linker kolom.