Oefentoets Biologie: Huid | HAVO 4/HAVO 5 | variant 2

1/2 Functies van de huid.
Zie figuur A 354 van de bijlage.

De huid vervult onder andere een functie bij de bescherming tegen teveel UV-straling en bij de regeling van de lichaamstemperatuur.
De afbeelding geeft een doorsnede weer van de huid van de mens.
Bij het zonnebaden wordt als bescherming tegen UV-straling in bepaalde delen van de huid melamine afgezet. Wanneer de huid niet meer aan de zon wordt blootgesteld, verdwijnt dit bruine pigment geleidelijk weer. De cellen met het pigment sterven af en verdwijnen.

In welke van de in de afbeelding aangegeven lagen van de huid wordt dit pigment melanine afgezet?

2/2 Functies van de huid.

De temperatuur van het lichaam wordt zoveel mogelijk constant gehouden door het temperatuurcentrum in de hersenen. Dit temperatuurcentrum werkt als een thermostaat die op een bepaalde temperatuur is ingesteld.
Bij koorts is het temperatuurcentrum op een hogere waarde ingesteld dan normaal. De diameter van de bloedvaten in de huid wordt beïnvloed door dit temperatuurcentrum.
Enkele situaties met betrekking tot de lichaamstemperatuur zijn:

1. De lichaamstemperatuur blijft constant ondanks een daling van de omgevingstemperatuur;
2. De lichaamstemperatuur daalt als gevolg van afnemende koorts, terwijl de omgevingstemperatuur constant blijft;
3. De lichaamstemperatuur blijft constant ondanks stijging van de omgevingstemperatuur;
4. De lichaamstemperatuur stijgt als gevolg van beginnende koorts, terwijl de omgevingstemperatuur constant blijft;

In welke van de genoemde situaties vernauwen de bloedvaten in de huid zich?

1/4 De huid.
Zie figuur B 2767 van de bijlage.

In de afbeelding is een doorsnede van de huid van de mens schematisch weergegeven. De huid heeft een functie bij het regelen van de lichaamstemperatuur.

De lichaamstemperatuur van een bepaalde man dreigt te laag te worden door sterke afkoeling. Hij krijgt kippenvel en wordt bleek. De activiteit van twee in afbeelding B 2767 getekende delen is hiervan de oorzaak.

Noem deze twee getekende delen en vermeld ook welke activiteit zij vertonen.

2/4 De huid.

Onder invloed van zonlicht wordt in de huid pigment gevormd.

Waarom kan dit pigment niet worden gevormd in de hoornlaag?

4/4 De huid.

De huid speelt een belangrijke rol bij de vorming van vitamine D. Vitamine D heeft invloed op de opname van calcium. Gebrek aan vitamine D leidt tot de ziekte rachitis. In Nederland wonende negers hebben meer kans op rachitis dan blonde Friezen en in Afrika wonende negers.

Geef een verklaring voor de grotere kans op rachitis bij negers in Nederland dan bij blonde Friezen.
Geef ook een verklaring voor de grotere kans op rachitis bij negers in Nederland dan bij negers in Afrika.

1/3 Zonnebaden.
Zie figuur A 319 van de bijlage.

Als de zon schijnt, trekken veel mensen erop uit om te genieten van de zon. Zonlicht bestaat onder andere uit ultraviolette straling. Er worden verschillende soorten UV-straling onderscheiden: UV-A, UV-B en UV-C.
Op aarde heeft de mens alleen te maken met UV-A en UV-B. Blootstelling aan UV-straling heeft verschillende invloeden op de huid van de mens. Zo wordt bijvoorbeeld door UV-A en UV-B de huid bruin; door UV-B worden cellen in de kiemlaag aangezet tot extra delingen, waardoor de huid ook dikker wordt.
De afbeelding A 319 geeft een schematische doorsnede van de huid weer.

Geef de naam van de laag van de huid die dikker wordt als gevolg van zonnebaden.
Dit is de/het [invulveld]

2/3 Zonnebaden.

Leg uit dat bij overmatige blootstelling aan UV-straling huidkanker kan ontstaan.

3/3 Zonnebaden.

Sommige mensen denken dat ze na een kuur op een zonnebank met uitsluitend UV-A, voldoende beschermd zijn tegen UV-straling doordat ze bruin zijn geworden. Wanneer ze daarna in de buitenlucht gaan zonnen, lopen ze toch meer kans om te verbranden dan mensen die alleen in de buitenlucht even bruin zijn geworden.

Geef hiervoor een verklaring met behulp van de gegevens uit de tekst.

Een stukje huid.
Zie figuur B 564 van de bijlage.

De lederhuid en de opperhuid (zie tekening) van een mens worden met elkaar vergeleken.

In tegenstelling tot de opperhuid bevat de lederhuid onder andere

Afweer tegen de zon.

Het lichaam van de mens bezit een natuurlijk afweermechanisme tegen ultraviolette stralen van de zon.

Dit afweermechanisme bestaat uit de vorming van

Pigment.

's Zomers worden veel mensen bruin.

Wat is de functie van het donkere pigment?

Salamanders.

Salamanders van een bepaalde soort hebben geen pigment in de huid.
Deze huid is erg vochtig.

Zal dit dier in het licht of in het donker leven?
Kan dit dier via zijn huid zuurstof opnemen?

afbeelding

Een stukje huid.
Zie figuur B 472 van de bijlage.

De afbeelding geeft de bouw van de huid van de mens schematisch weer.

Op welke van de aangegeven plaatsen ontstaat onder invloed van ultraviolet licht pigment?

Huid en warmte.

Bij een buitentemperatuur van 30°C ondervindt men meer last van de warmte wanneer de lucht vochtig is, dan wanneer de lucht droog is.

De verklaring hiervoor is dat in vochtige lucht

Van warm naar koud.

Bij zoogdieren kan de lichaamstemperatuur beïnvloed worden door verschillende processen, zoals:

1. het vernauwen van de bloedvaten in de huid;
2. het activeren van de zweetklieren;
3. het overeind zetten van de haren;

Welk(e) van deze processen treedt (treden) op wanneer een kat van een warme in een koude ruimte wordt gebracht?

Zweten.

Zweetklieren spelen een belangrijke rol bij de regeling van de lichaamstemperatuur van een zoogdier.

Dit komt door het energieverbruik bij

Paard en temperatuur.

Wanneer de temperatuur van de omgeving sterk verandert, treedt bij een paard een aantal verschijnselen op die aanpassing aan deze verandering mogelijk maken.

Tot deze verschijnselen behoren:

1. de bloedvaten in de huid verwijden zich,
2. de bloedvaten in de huid vernauwen zich,
3. de haren gaan overeind staan,
4. er wordt meer zweet gevormd,
5. De adrenaline-afgifte wordt verhoogd.

Welke van deze verschijnselen treden bij paarden op als de omgevingstemperatuur snel toeneemt van 15°C naar 35°C?

Sauna.

Als de luchtvochtigheid in een sauna hoger wordt, stijgt de huidtemperatuur van een persoon in de sauna.

Waardoor wordt de stijging van de huidtemperatuur veroorzaakt?

Oerwoud en woestijn.

In een tropisch regenwoud en in een woestijn kan de omgevingstemperatuur hoger worden dan de lichaamstemperatuur van de mens. In een tropisch regenwoud is de lucht erg vochtig, in een woestijn juist erg droog.

In welke van de genoemde situaties kan een mens het beste zijn lichaamstemperatuur handhaven, gesteld dat hij zich in beide gevallen in de schaduw bevindt en de temperatuur 40°C is?
Wat is de verklaring hiervoor?

Temperatuur.

Bij beginnende koorts reageert bij de mens het warmtecentrum in de hersenstam alsof op dat moment de temperatuur van het lichaam te laag is. Onder invloed van het warmtecentrum treedt dan een aantal veranderingen in het lichaam op.
De lichaamstemperatuur kan onder andere worden beïnvloed door de doorbloeding van de huid en door het optreden van ongewilde spierbewegingen (rillen).
Een patiënt begint koorts te krijgen.

Zal bij deze patiënt de doorbloeding van de huid afnemen of toenemen?
En zal hij gaan rillen?

Drank.

Sommige mensen denken dat ze door het drinken van sterk alcoholische drank lekker warm worden. In werkelijkheid wordt dan door het lichaam juist meer warmte afgegeven. De warmtezintuigen in de huid worden na het drinken van alcohol echter wel geprikkeld.

Door welke invloed van alcohol worden de warmtezintuigen in de huid geprikkeld?

Huid en bloed.
Zie figuur B 195 van de bijlage.

De tekening stelt een dwarsdoorsnede voor van een onderarm van een mens. Afhankelijk van de omstandigheden stroomt er per minuut meer of minder bloed door de oppervlakkig gelegen aders dan door de dieper geleden aders. Ook kan de totale hoeveelheid bloed die door de aders stroomt variëren.
De hoeveelheid bloed die door de oppervlakkig gelegen aders stroomt, wordt in onderstaande situaties bepaald:

1. bij een hoge omgevingstemperatuur tijdens inspanning;
2. bij een hoge omgevingstemperatuur en tijdens rust;
3. bij een lage omgevingstemperatuur en tijdens inspanning;
4. bij een lage omgevingstemperatuur en tijdens rust.

In één van deze situaties stroomt er meer bloed door de oppervlakkig gelegen aders dan in de andere situaties.

In welke situatie is dit het geval?




-

Lichaamstemperatuur.

In het lichaam van de mens komen de volgende processen voor:

1. afgifte van thyroxine door de schildklier,
2. samentrekken van spieren in de huid, verbonden met haarzakjes,
3. afgifte van zweet door de zweetklieren.

Welke van deze processen neemt of welke nemen toe wanneer de lichaamstemperatuur iets te hoog wordt?

2/4 Aantasting van de ozonlaag.
Zie figuur B 1111 van de bijlage.

Op welke van de met cijfers aangegeven plaatsen kan onder invloed van ultraviolette straling pigment worden gevormd?

3/4 Aantasting van de ozonlaag.

In de huid zijn onder andere hoornlaag en kiemlaag te onderscheiden.

Kan de huidkanker waartegen Greenpeace waarschuwt, ontstaan in deze lagen?
Zo ja, alleen in de hoornlaag, alleen in de kiemlaag of in beide lagen?

4/4 Aantasting van de ozonlaag.
Zie figuur B 1363 van de bijlage.

De afbeelding geeft een doorsnede weer van een stukje huid met onderhuids bindweefsel.
In de afbeelding zijn de hoornlaag en de kiemlaag aangegeven.

Kan de huidkanker waartegen Greenpeace waarschuwt, ontstaan in deze lagen, alleen in de hoornlaag, alleen in de kiemlaag of in beide lagen?

Huidafwijkingen.

Ultraviolette straling kan bij mensen op den duur huidafwijkingen veroorzaken. De kans op het krijgen van dit soort afwijkingen wordt geschat bij blanke en bij zwarte landarbeiders in het noorden en in het zuiden van de Verenigde Staten van Amerika.

Welke groep zal volgens deze schatting het grootste risico lopen deze huidafwijkingen te krijgen?

afbeelding

De huid.
Zie figuur B 496 van de bijlage.

De afbeelding geeft een doorsnede van de huid van de mens weer.

Welk van de aangegeven delen stelt een uitloper voor van een zenuwcel, die tot het autonome zenuwstelsel wordt gerekend?

Duiken naar een koude dis.
Zie figuur B 2926 van de bijlage.

Duikeenden hebben een lichaamstemperatuur van rond de 40 C. Voor het handhaven van die temperatuur beschikken de vogels over een verenpak dat een isolerende luchtlaag vasthoudt. Die laag zorgt ervoor dat het eendenlijf niet te snel afkoelt, maar werkt tijdens het duiken tegelijk als een ballon. De eenden peddelen dan ook stevig om hun voedsel te bereiken.

Hoe dieper een eend onder water komt, hoe groter de druk wordt van het water op de luchtlaag.

Leg uit waardoor een luchtlaag in het verenpak minder gunstig is als isolatiemiddel dan bijvoorbeeld een vetlaag, wanneer de druk tijdens het duiken toeneemt.

Vleermuizen.
Zie figuur B 3007 van de bijlage.

Vleermuizen zijn zoogdieren die kunnen vliegen met behulp van een vlieghuid die gespannen is tussen de ledematen en de staart (zie de afbeelding). De vlieghuid is vrijwel kaal, elastisch en sterk doorbloed. Eventuele verwondingen genezen snel.
Enkele weefsellagen van de huid van de mens zijn de hoornlaag, de kiemlaag en de lederhuid.

Welke van deze lagen is of welke zijn ook in de vlieghuid van de vleermuis aanwezig?

Marathon lopen.

Een grote inspanning leidt tot een grote zweetproductie.
Drie activiteiten in de huid zijn:

1. vernauwing van bloedvaten,
2. verwijding van bloedvaten,
3. samentrekken van haarspiertjes.

Welke van deze activiteiten vindt tegelijk met het toenemen van de zweetproductie plaats?

Evolutie van de mens.

Leg uit waardoor in een zonnig gebied een donkere huidskleur voor de mens voordeel heeft ten opzichte van een lichte huidskleur.
- Leg uit waardoor in datzelfde gebied een donkere huidskleur geen voordeel oplevert voor de chimpansee.

Tropenjaren.

Een andere arts, Eijkman, deed onderzoek naar de lichaamstemperatuur van blanke Nederlanders die in het toenmalige Nederlandsch-Indië matig zware arbeid verrichtten. Hij vergeleek die met de in Nederland gevonden waarden bij een overeenkomstige groep. Deze bleken in beide gebieden gelijk. Vier mogelijke veranderingen van het lichaam zijn:

1. verlaging van de hartslag;
2. vernauwing van de bloedvaten;
3. verlaging van de urineproductie;
4. verhoging van de zweetproductie.

Welke van deze vier veranderingen droeg het meest bij tot het op peil houden van de lichaamstemperatuur van blanke Nederlanders in Nederlandsch-Indië?