Oefentoets Biologie: Ziekten - bestrijding | HAVO 4/HAVO 5

Sulfapreparaten.

Sulfapreparaten zijn geneesmiddelen die kunnen worden gebruikt bij een bacteriële infectie. Een sulfapreparaat bevat een stof die sterk lijkt op een stof die wordt gebruikt voor de synthese van foliumzuur. Deze stof uit het sulfapreparaat hecht zich in bacteriën aan enzymen die betrokken zijn bij de synthese van foliumzuur.
Foliumzuur is onmisbaar voor de synthese van DNA.

Leg uit waardoor de vermeerdering van bacteriën kan worden geremd bij gebruik van een sulfapreparaat.

1/7 Oorlog in de neus.

Op de site van Noorderlicht stond het volgende artikel:

Miljarden bacteriën houden ons dag en nacht gezelschap. Ze bewonen onze darmen, huid, mond en neus. Vaak levert deze samenleving voordelen voor beide organismen op. Zo voorzien de bacteriën in onze darmen ons van een voorraadje vitamine K, als dank voor de voedselresten die wij niet hebben opgenomen. Vitamine K speelt een rol bij de bloedstolling.

Niet altijd hebben wij voordeel van onze 'gasten'. Streptococcus pneumoniae en Haemophilus influenzae zijn bacteriën, die beide in de neus voorkomen. Zij houden zich koest, tot hun gastheer op een dag wat minder lekker in zijn vel zit.
Dan kunnen ze ineens nare ontstekingen in oren, neus en keel veroorzaken, en soms zelfs hersenvlies- of longontsteking.

De neusbacteriën maken ook elkaar het leven zo zuur mogelijk. Allerlei mechanismen worden gebruikt om de concurrerende soort uit te schakelen. Als in het laboratorium de beide soorten samen (buiten de neus) worden opgekweekt, delft Haemophilus influenzae het onderspit. Streptococcus pneumoniae produceert onder andere waterstofperoxide, dat voor een snelle dood van Haemophilus influenzae zorgt. Ook produceert hij een enzym dat de celwand van zijn tegenstander afbreekt.

Vreemd genoeg overleeft juist Haemophilus influenzae in de natuurlijke omgeving, de neus, beter. Als beide soorten samen in de neus worden gebracht, neemt Streptococcus pneumoniae snel in aantal af en blijft het aantal Haemophilus influenzae bacteriën stabiel.
Onderzoekers ontdekten dat deze laatste soort stoffen afscheidt die bepaalde cellen uit ons bloed activeren. Hoewel deze cellen geen onderscheid maken tussen verschillende indringers, wordt Streptococcus pneumoniae door deze cellen opgenomen en verteerd, en ontsnapt Haemophilus influenzae aan hun activiteit, waardoor hij binnen enkele dagen het neusslijmvlies voor zich alleen heeft.

In de neus en luchtwegen van de mens spelen abiotische factoren een rol voor de beschreven bacteriën.

- Noem twee abiotische factoren in neus- en luchtwegen.
- Leg uit welke rol deze abiotische factoren spelen bij de groei van de bacteriën.




-

2/7 Oorlog in de neus.
Zie figuur B 4534 van de bijlage.

Een patiënt meldt zich op de polikliniek en zijn slijmvliescellen worden onderzocht op de aanwezigheid van Haemophilus influenzae-bacteriën. In het preparaat worden naast de bacteriën ook cellen van de patiënt aangetroffen.
In de afbeelding zijn twee cellen afgebeeld.

- Welk van de afbeeldingen (P of Q) stelt de cel van de patiënt voor en welke de bacterie?
- Geef van zowel de cel van de patiënt als van de bacterie twee kenmerken op basis waarvan je concludeert welke cel van de patiënt is en welke de bacteriecel is.

3/7 Oorlog in de neus.
Zie figuur A 1011 van de bijlage.

In levende cellen spelen verschillende macromoleculen een rol, onder andere bij informatieopslag. In de afbeelding zie je kleine stukjes van drie verschillende soorten macromoleculen.

Welke van deze moleculen kunnen worden aangetroffen in het cytoplasma van bacteriën?

4/7 Oorlog in de neus.

In de tekst wordt aangegeven dat darmbacteriën een nuttige functie kunnen vervullen voor de gastheer. Zij spelen onder andere een rol bij de vorming van vitamine K. Bacteriële infecties worden bestreden met antibiotica. Bij overmatig gebruik van antibiotica worden echter naast de schadelijke bacteriën ook veel nuttige darmbacteriën gedood.

Welk van de volgende verschijnselen kan het gevolg zijn van zo'n verstoring van de darmflora?

5/7 Oorlog in de neus.

Een voorbeeld van een antibioticum is chlooramfenicol. Dit antibioticum verstoort de werking van ribosomen van bacteriën. Ribosomen van bacteriën verschillen van die van andere organismen, zodat chlooramfenicol de functie van ribosomen uit bijvoorbeeld neusslijmvliescellen niet verstoort.

- Welk proces wordt direct door chlooramfenicol geremd?
- Tot welke groep organismen behoren bacteriën?

afbeelding

6/7 Oorlog in de neus.

Bacteriën en andere ziekteverwekkers bevinden zich vaak op de grens van het externe milieu en ons interne milieu. Op de volgende drie plaatsen tref je zo'n grens aan: bij de ogen, bij de maagwand en bij de huid. Het lichaam heeft daar een aangeboren fysische en chemische barrière tegen deze organismen.

- Geef voor elk van deze drie plaatsen aan op welke manier het lichaam zich daar met behulp van een fysische barrière tegen deze bacteriën beschermt.
- Geef ook aan op welke manier het lichaam zich daar met behulp van een chemische barrière tegen deze bacteriën beschermt.

7/7 Oorlog in de neus.

Uit de resultaten van het onderzoek blijkt dat Haemophilus influenzae bepaalde cellen uit het bloed activeert.

Welke cellen zijn dit en zijn ze betrokken bij de specifieke afweer of bij de niet-specifieke afweer?

afbeelding

1/2 Manische depressie.

Lithium is het lichtste van alle vaste elementen. Het wordt in de vorm van lithiumcarbonaat gebruikt bij de behandeling van manisch-depressieve patiënten. De ED ₅₀ ligt in de buurt van 0,6 mmol/liter bloed en de LD ₅₀ in de buurt van 2 mmol/liter bloed.

De ED ₅₀ is de hoeveelheid (dosis) die bij 50% een [invulveld] effect geeft.
De LD ₅₀ is de hoeveelheid (dosis) die bij 50% een [invulveld] effect geeft.

2/6 Mossellijm.
Zie figuur B 5498 van de bijlage.

Waardoor ontstaan er ontstekingen bij het gebruik van cyano-acrylaat?

3/6 Mossellijm.

Leg uit waarom lijm bij inwendig gebruik biologisch afbreekbaar moet zijn.

[invulveld]

6/6 Mossellijm.

Beschrijf wat er voor onderzoek nodig is, voordat men mossellijm kan gebruiken als inwendige lijmstof bij patiënten.

[invulveld]

2/2 Kruistocht in spijkerbroek.

Dolf, een jongen van 16 jaar, wordt met een tijdmachine teruggeflitst in de tijd. Hij belandt in een groot avontuur als hij de leiding neemt over een kinderkruistocht van Keulen via de Alpen en Italië naar Jeruzalem.

Welke maatregel of maatregelen kan Dolf (als niet-arts) nemen om de epidemie te stoppen?

Onderzoek in het tropisch regenwoud.
Zie figuur B 5503 van de bijlage.

Er wordt veel onderzoek gedaan in het tropisch regenwoud naar planten die als medicijn kunnen werken. Tinde van Andel (zie afbeelding hiernaast) deed onderzoek in Guyana en ontdekte dat de plaatselijke bevolking veel planten met die bedoeling gebruikte. Zij stelde voor, onderzoek te laten doen naar de Black Haiari-plant (Longocarpus chrysophyllus), die plaatselijk gebruikt wordt tegen huidkanker.

Welk effect heeft deze plant blijkbaar?

Kinderen krijgen een griepprik.

Vanaf eind november 2009 konden alle kinderen van zes maanden tot vier jaar een griepprik krijgen. Ongeveer 70% van de opgeroepen kinderen verscheen.
Het vaccin wekt een afweerreactie op in je lichaam.

Wat is de werkzame stof in het griepvaccin?