Oefentoets Biologie: Ecologie | VWO 4/VWO 5/VWO 6 | variant 1

5/5 Koraalrif.
Zie figuur B 5535 van de bijlage.

Het koraalrif wordt momenteel bedreigd door temperatuurstijging, verontreiniging en toerisme. Om de schade aan het koraalrif te herstellen hebben onderzoekers gewerkt met het kweken van jonge koraaldiertjes die uit het beschadigde gebied verzameld werden (zie afbeelding hiernaast).

Geef aan onder welke voorwaarden de introductie van deze gekweekte jonge koraaldiertjes tot behoud van het koraalrif kan leiden.

1/2 Pyjamicine.
Zie figuur B 5316 van de bijlage.

De blauwe papegaaivis (Scarus vetula) maakt 's nachts een slijmnest. Daarbinnen brengt hij onbeweeglijk de nacht door. Hanneke en John Videler ontdekten dat dit slijm bestond uit een eiwit, dat zij pyjamicine doopten. Dit eiwit bleek de groei van bacteriën op de huid van deze vis af te remmen.

Leg uit dat het vormen van dit eiwit in de nacht functioneel is voor de vis.

2/2 Pyjamicine.

Hoe noemt men stoffen als pyjamicine, die de groei van bacteriën remmen?

1/4 De reiger.
Zie figuur B 5317 van de bijlage.

De reiger (Ardea cinerea, (zie afbeelding hiernaast) jaagt op buit in het water en langs de waterkant. De vogel beweegt langzaam en voorzichtig in de buurt van laag water en zoekt daar voedsel. Tijdens de jacht kan hij plotseling 'bevriezen': hij staat heel stil met de hals in een S-bocht en tuurt in het water. Wanneer hij een vis ziet, buigt hij zich bliksemsnel en vangt de vis met zijn snavel.

Hoe kan deze jachttechniek zijn ontstaan via natuurlijke selectie?

2/4 De reiger.

De Deense Ornithologische Vereniging organiseert elk jaar een plaatselijke telling voor vogels in Denemarken. Op de website van de vereniging kan men daarover het volgende lezen:

”Vogels worden elk jaar een keer geteld met behulp van een bepaalde plaatselijke telling. Iedere teller verdeelt ca. 10-20 punten over een route in de natuur en telt daar alle broedvogels die gezien of gehoord worden in een periode van 5 minuten. Elk jaar wordt dat herhaald. Zo'n telling kost 3-4 uur, afhankelijk van de transportmethode die men kiest. Er worden jaarlijks ca. 400 routes geteld."

Leg uit dat het belangrijk is dat deze tellingen elk jaar op dezelfde plaatsen worden gehouden.

3/4 De reiger.
Zie figuur A 1178 van de bijlage.

De resultaten voor de reiger staan in de afbeelding hiernaast.
In 1980 werd de reiger een beschermde vogelsoort.

Noem een abiotische en een biotische factor die invloed kunnen hebben op de populatiegroei van de reiger.
Leg uit hoe dit invloed werkt.

4/4 De reiger.
Zie figuur A 1178 van de bijlage.

Leg de resultaten uit, die in de grafiek hiernaast te zien zijn.

Vulkanen in de diepzee.

Tekst:
Op de bodem van de Stille Oceaan vinden vulkaanuitbarstingen plaats. Daarbij komen anorganische stoffen in het water. Op deze diepte dringt geen licht door. In organismen die hier leven, vindt koolstofassimilatie plaats met behulp van de energie die vrijkomt bij de omzetting van de vulkanische verbindingen.
Van deze organismen leven weer andere diepzeeorganismen en zo is een volledige koolstofkringloop mogelijk met onder andere organismen die dode resten afbreken.
Het is een eigenaardig idee, dat hier een compleet ecosysteem functioneert zonder zonlicht!

Organismen zijn naar hun functie in een ecosysteem in te delen in de groepen consumenten, producenten en reducenten.

Welke van deze groepen komt of welke komen in het beschreven ecosysteem voor?

Een paradijsvogel.
Zie figuur B 5331 van de bijlage.

Parotia lawesii is een kleurige paradijsvogel, die alleen op Papoea-Nieuw-Guinea voorkomt (zie afbeelding hiernaast). Dat betreft het mannetje. Het vrouwtje is egaal bruin gekleurd.
Naast de limoenkleurige binnenkant van zijn bek en zijn blauwe of gele ogen heeft hij een bijzonder veelkleurige borst.
Tijdens de paringsdans veranderen de borstveren heel plotseling van kleur. De zogeheten baardjes, haakjes aan de zijwaartse vertakkingen van de veerschacht, blijken boemerangvormig in plaats van plat. "De veer werkt als een drievoudige spiegel. In het midden van de boemerangvorm reflecteert het baardje oranje, aan de zijkanten blauw. Door de veer iets te kantelen verandert het spectrum en wordt het gereflecteerde licht ineens geel, groen of paars", vertelt biofysicus Doekele Stavenga, eerste auteur van een artikel waarin dit verschijnsel wordt beschreven.

(bewerkt naar "Parotia lawesii: Veelkleurige hofmaker", door Maartje Kouwen, in Bionieuws van 22 januari 2011)

Hoe noemt men een soort die slechts op één bepaald eiland, zoals hier Papoea-Nieuw-Guinea, voorkomt?

Eieren verwijderen bij de grote ani.
Zie de figuren B 5340 en A 1183 van de bijlage.

De grote ani (Crotophaga major, zie afbeelding hiernaast) is een vogelsoort uit de koekoekenfamilie.
De grote ani komt onder andere voor in Suriname. Op het kaartje van afbeelding A 1183 is de verspreiding van deze vogelsoort te zien.
Elk klein vierkant stelt minstens één waargenomen vogel voor of een groep, grotere vierkanten minstens vier verschillende dagen met waarnemingen en de grootste vierkanten minstens 10. De kleur geeft aan: blauw voor de kustvlakte, geel voor savanne en rood voor het oerwoud.

Wat is blijkbaar de favoriete omgeving van de grote ani?

Onderzoek naar deficiëntie en infectie.

Na de ontdekking in 1928 door A. Fleming in Londen van een stof die door een culture van de schimmel Penicillium werd geproduceerd en de groei van bacteriën remde, zijn vele van deze antibiotica-producerende micro-organismen geïsoleerd. Maar in de medische praktijk bleek ook spoedig dat bacteriën makkelijk resistentie kunnen ontwikkelen tegen afweerstoffen. Berucht is inmiddels de MRSA-infectie die vooral ziekenhuispatiënten kunnen oplopen. Deze meticilline-resistente stam van Staphylococcus aureus kan bij mensen met verminderde weerstand tot ontwikkeling komen als zijn concurrentiepositie gunstiger wordt door gebruik van antibiotica. Deze Staphylococcus hoort namelijk tot de normale flora van de menselijke huid en slijmvliezen. De bacterie is meestal onschadelijk maar veroorzaakt soms kleine ontstekingen of een steenpuist.

Welke biologische term past op grond van de tekst bij de normale relatie tussen de bacteriesoort Staphylococcus aureus en een gezonde mens?

Flora en fauna van Curaçao.
Zie figuur B 5731 van de bijlage.

Curaçao heeft verschillende soorten dieren die uniek zijn voor het eiland. Het Curaçaose witstaarthert of bina is daar een goed voorbeeld van. Het witstaarthert komt alleen aan de westkust van het eiland voor.

Hoe noemt men een soort die uniek is voor een bepaald gebied?

Flora en fauna van Curaçao.
Zie figuur B 5734 van de bijlage.

De bewoners van een koraalrif zijn zeer van elkaar afhankelijk en daarom is het een kwetsbaar ecosysteem. De kleurige clownvissen leven in symbiose met anemonen. De anemonen beschermen de vissen met hun tentakels (de clownvissen zijn als enige immuun tegen het gif) en de vissen verzorgen de anemonen.

Hoe noemt men deze vorm van symbiose?

Deze vorm wordt genoemd.

Flora en fauna van Curaçao.
Zie figuur B 5735 van de bijlage.

Een van de meest bijzondere vissoorten rond Curaçao is de barracuda.
Deze vis behoort tot de toppredatoren.

Wat houdt dat in?