Oefentoets Biologie: Bloed - ziekten | HAVO 4/HAVO 5

Bloedarmoede.

Bloedarmoede is het gevolg van

Een opening tussen de twee hartkamers.

Bij mensen met een opening tussen de twee hartkamers, verandert het zuurstofgehalte van het bloed.

In welk(e) bloedvat(en) zal het bloed dus zuurstofrijker worden dan normaal?

Hemoglobine en koolmonoxide.

De bindingskracht tussen hemoglobine en koolmonoxide is groter dan die tussen hemoglobine en zuurstof.

Verschijnselen van koolmonoxidevergiftiging worden dan ook veroorzaakt doordat

Niet gestold bloed.

Bij verschillende patiënten wordt bloed afgenomen uit een ader in de linkerarm. Dit bloed wordt gebruikt voor onderzoek.
Bij patiënt P blijkt het afgenomen bloed na 15 minuten nog niet gestold te zijn.

Afwijkingen die kunnen voorkomen, zijn:

1. In het lichaam worden weinig bloedplaatjes gevormd.
2. In het lichaam wordt weinig fibrinogeen gevormd.

Welke van deze afwijkingen kan of welke kunnen er de oorzaak van zijn dat het bloed van patiënt P niet stolt?

Niet gestold bloed.

Bij verschillende patiënten wordt bloed afgenomen uit een ader in de linkerarm. Dit bloed wordt gebruikt voor onderzoek.
Bij patiënt P blijkt het afgenomen bloed na 15 minuten nog niet gestold te zijn.

Bij de patiënten Q en R worden de volgende aandoeningen verondersteld:

1. Patiënt Q heeft wellicht een te actieve schildklier.
2. Patiënt R heeft wellicht een tekort aan hemoglobine.

Bij welke van deze patiënten kan uit het bloedonderzoek blijken dat de beschreven aandoening inderdaad aanwezig is?

1/4 Hartritmestoornissen.

Een hartritmestoornis is een te snelle, te langzame of onregelmatige hartslag. In de Nederlandse huisartsenpraktijk komt ongeveer 1% van de patiënten in aanmerking voor een behandeling van hartritmestoornissen.
De meeste stoornissen komen uit een boezem van het hart en zijn in principe onschuldig.
Ritmestoornissen vanuit de hartkamers zijn in de regel niet onschuldig en worden meestal veroorzaakt door een niet-erfelijke beschadiging. Zij treden bijvoorbeeld op na een hartinfarct.
De verschijnselen die bij hartritmestoornissen kunnen optreden, zijn onder andere hartkloppingen, duizeligheid en flauwvallen.

Leg uit hoe hartritmestoornissen vanuit de kamers kunnen leiden tot duizeligheid en/of flauwvallen.

2/4 Hartritmestoornissen.

Soms heeft een hartritmestoornis op jonge leeftijd wel een erfelijke basis. In een publicatie over hartritmestoornissen staat: "Het komt ook voor, dat iemand met een erfelijke hartritmestoornis de eerste is in zijn familie".

Leg uit hoe door overerving iemand als eerste in zijn familie deze hartritmestoornis kan hebben.

3/4 Hartritmestoornissen.

Goed getrainde sporters hebben bij dezelfde stroomsnelheid van het bloed vaak een veel lagere hartslagfrequentie dan overeenkomstige ongetrainde personen.

Leg uit hoe dit komt.

4/4 Hartritmestoornissen.

Als het hart te snel gaat kloppen, dreigt de bloeddruk in de bloedvaten te hoog te worden.
Zintuigen in de wand van de aorta en de halsslagaders registreren de toename van de bloeddruk en sturen impulsen naar een regelcentrum in de hersenen. Via het autonome zenuwstelsel wordt de hartslagfrequentie dan verlaagd.

In welk deel van de hersenen ligt het centrum dat de hartslagfrequentie regelt en via welk deel van het autonome zenuwstelsel wordt het hartritme verlaagd?

afbeelding

1/3 Een voetballer met hartzeer.
Zie de figuren B 2580 en A 50 van de bijlage.

De Milanese voetballoopbaan van Nwankwo Kanu heeft 192 minuten geduurd. Bij de medische keuring werd een hartkwaal geconstateerd. Er was een afwijking van een klep bij de aorta. Deze klep sloot onvoldoende af. Daardoor raakte de linker kamer van het hart te vol.

Wat is de oorzaak van het te vol raken van de linker kamer van het hart van Nwankwo Kanu?

2/3 Een voetballer met hartzeer.

Ook buiten het hart komen kleppen voor. Bloedvaten in het lichaam van de voetballer zijn: de onderste holle ader, haarvaten van de hartspier, een kransslagader, een beenader.

In welke van deze bloedvaten bevinden zich kleppen?

3/3 Een voetballer met hartzeer.

In het hart van Kanu werd op vier plaatsen de bloeddruk gemeten bij het samentrekken van de kamers:

1. in de linker boezem,
2. in de linker kamer,
3. in de rechter boezem,
4. in de rechter kamer.

Op welke van deze plaatsen is de druk het hoogst op het moment dat de kleppen open gaan?

1/2 Kransvaten.
Zie figuur B 1447 van de bijlage.

De hartspier van de mens heeft, zoals alle spieren, een goede bloedvoorziening nodig.
Deze bloedvoorziening verloopt via de kransslagaders en de kransaders (zie de afbeelding).

Waar ontspringen de kransslagaders?

2/2 Kransvaten.

Er kunnen vernauwingen of zelfs verstoppingen in de kransslagaders ontstaan. Soms kan men een vernauwing in een kransslagader verhelpen door een dun slangetje via een bloedvat in een been door te schuiven tot in de kransslagader. Aan het eind van het slangetje zit een ballonnetje dat kan worden opgeblazen. Hierdoor worden belemmeringen in de kransslagader weggedrukt. Dit wordt dotteren genoemd.

Via welk bloedvat of via welke bloedvaten kan dit slangetje worden ingebracht?
In welk been?

1/3 Hemochromatose.

Het gen voor hemochromatose is autosomaal, recessief en komt veel voor bij mensen van Noord-Europese afkomst. Eén op de acht mensen is drager van het hemochromatose-gen. Eén op de honderdentachtig mensen bezit de aanleg voor deze aandoening en is homozygoot recessief; toch worden niet al deze mensen ziek.
De ziekte wordt gekenmerkt door een abnormaal verhoogde opname van ijzer uit het verteerde voedsel naar het bloed, met als gevolg ijzerstapeling in cellen van diverse weefsels. Bij hoge concentratie is ijzer giftig voor de cellen. Doordat de stapeling sluipend toeneemt, stijgt de kans op klachten en orgaanschade met de leeftijd. Meestal uiten de eerste symptomen zich na het veertigste levensjaar.

Over de ouders van een hemochromatose-patiënt worden drie uitspraken gedaan:

Uitspraak 1: Het kan zijn dat beide ouders van de patiënt lijden aan hemochromatose.
Uitspraak 2: Het kan zijn dat beide ouders van de patiënt drager zijn.
Uitspraak 3: Het kan zijn dat beide ouders van de patiënt niet lijden aan hemochromatose.

Welke van deze uitspraken is of welke zijn juist?

2/3 Hemochromatose.

Welk deel van het spijsverteringsstelsel zal bij een hemochromatose-patiënt afwijkend functioneren?

3/3 Hemochromatose.

Behandeling van hemochromatose-patiënten is betrekkelijk eenvoudig. Een deel van de schadelijke hoeveelheid ijzer kan uit het lichaam worden verwijderd door middel van aderlatingen. Daarbij wordt een aantal malen per jaar een halve liter bloed afgetapt.

Met welk deel of met welke delen van het bloed verdwijnt het grootste deel van de schadelijke hoeveelheid ijzer uit het lichaam als bloed wordt afgetapt?

1/3 Hypoplastisch linkerhartsyndroom.
Zie figuur B 3611 van de bijlage.

Tekst:
Het hypoplastisch linkerhartsyndroom (HLHS) is een ernstige aangeboren hartafwijking. Bij de kinderen met dit syndroom is de linkerkamer nauwelijks ontwikkeld. Dit wordt direct na de geboorte nog niet opgemerkt. Deze kinderen vertonen pas na enkele dagen verschijnselen als een blauw uiterlijk, moeheid en slechter drinken. Zonder behandeling zullen deze kinderen kort na de geboorte sterven.
Door middel van een drietal grote operaties worden hart en bloedvaten zo veranderd dat de rechterhelft van het hart de functie van de linkerhelft overneemt. In de afbeelding is te zien hoe de holle aders na de derde operatie zijn aangesloten op de longslagaders en dat de aorta vanuit de rechterkamer komt.

bewerkt naar: Hypoplastisch linkerhartsyndroom, een brochure van de Nederlandse Hartstichting, oktober 2001; bron: patiënteninformatie dossier WKZ Utrecht

Het HLHS hart wordt na deze operatie chronisch overbelast.

Noem een oorzaak waardoor het geopereerde hart het bloed minder goed kan rondpompen dan een normaal hart.

2/3 Hypoplastisch linkerhartsyndroom.
Zie figuur B 3611 van de bijlage.

Bij een kind dat geopereerd is aan het HLHS-hart (zie de afbeelding), gaat onder andere bloed van de lever naar de hersenen.

Welke van de onderstaande wegen beschrijft deze weg het meest compleet en juist?

3/3 Hypoplastisch linkerhartsyndroom.
Zie figuur B 3611 van de bijlage.

Wanneer je de druk vergelijkt in de bloedvaten van een kind dat geopereerd is aan een HLHS-hart met de druk in de bloedvaten van een gezond kind, in welk bloedvat verschilt de druk dan het meest?

Een plantaardig geneesmiddel tegen malaria.

De ziekte malaria wordt veroorzaakt door de malariaparasiet, een eencellig diertje dat door de malariamug onder mensen wordt verspreid. De parasiet kan in een rode bloedcel van een mens binnendringen. In de rode bloedcel plant de parasiet zich ongeslachtelijk voort. Als gevolg van de infectie gaat de bloedcel te gronde, waarbij de parasieten vrijkomen. De parasieten zoeken dan weer andere bloedcellen op. Doordat geïnfecteerde bloedcellen uitsteeksels gaan vormen, raken diverse haarvaten verstopt. De stofwisselingsproducten van de parasiet die in het bloed komen, veroorzaken koortsaanvallen.
Bij vrijwel alle geneesmiddelen tegen malaria is resistentie van de malariaparasiet waargenomen, zelfs bij middelen die pas enkele jaren worden gebruikt. Een nieuw middel zou artemisinine kunnen zijn, een extract uit een plant: een eenjarige Artemisia-soort.
Artemisinine vernietigt de malariaparasiet.
Iemand die met malaria is besmet, is tot minder activiteit in staat dan vóór de besmetting, ook als hij of zij geen koorts heeft.

Leg uit waardoor de genoemde veranderingen met betrekking tot de bloedcellen hiertoe leiden.

Musici en hun ziekten.

De drie briljante musici Carl-Maria von Weber (1786-1826), Franz Schubert (1797-1828) en Gustav Mahler (1860-1911) overleden alle drie aan bacteriële infectieziektes. Von Weber stierf aan tuberculose, Schubert aan syfilis en Mahler aan endocarditis, een bacteriële ontsteking aan de binnenkant van het hart.

Endocarditis wordt veroorzaakt door bolvormige bacteriën. Vaak raakt één of raken beide hartkleppen ontstoken met als mogelijk gevolg dat zo'n hartklep verschrompelt.

Indien de hartklep tussen linkerboezem en linkerkamer te veel is verschrompeld, kan dat leiden tot bewusteloosheid. Leg dit uit.

De ziekte van Lyme.
Zie figuur A 857 van de bijlage.

De ziekte van Lyme wordt veroorzaakt door de ziekteverwekker Borrelia burgdorferi. Deze ziekte wordt verspreid door de beet van teken, kleine spinachtige diertjes, die met de ziekteverwekker geïnfecteerd zijn.
Teken zuigen bloed en komen in de natuur voor op zoogdieren en vogels. Als de teken volgezogen zijn, laten ze los, vallen naar beneden en klimmen weer langs plantenstengels en takken omhoog.

Zie figuur A 857 van de bijlage.

Op het kaartje is de verspreiding van de ziekte van Lyme in ons land in 1996 afgebeeld.

Teken hebben een zeer eenvoudig spijsverteringskanaal. Leg aan de hand van bovenstaande tekst uit dat ze daarmee toe kunnen.

Malaria.
Zie figuur C 387 van de bijlage.

Op 20 augustus 1897 deed de arts Ross een opzienbarende ontdekking. Hij stelde vast dat Plasmodium vivax, een eencellige parasiet die bij de mens malaria veroorzaakt, zich in een Anopheles-mug kon ontwikkelen.

De parasiet tast vooral rode bloedcellen aan. Nadat de parasieten daarin doordringen, treedt vermenigvuldiging op en de rode bloedcellen barsten na enige tijd open. De patiënt krijgt een koortsaanval.

Welk ander direct gevolg heeft het openbarsten van een flink deel van de rode bloedcellen?

Lichteffecten.

In Nederland zijn ongeveer 200 mensen die licht moeten vermijden. Zij hebben een erfelijke stofwisselingsziekte die erythropoëtische protoporfyrie (EPP) wordt genoemd. Een enzym dat zorgt voor de synthese van hemoglobine uit protoporfyrine wordt bij hen niet of verminderd aangemaakt.

Welk direct gevolg heeft de verminderde aanmaak van hemoglobine?

Afwijkend hemoglobine.
Zie figuur A 1034 van de bijlage.

Malaria is een ziekte die wordt veroorzaakt door de eencellige Plasmodium. Bij de ontwikkeling en verspreiding van de parasiet dienen de mens en de mug afwisselend als gastheer (zie de afbeelding).

De malariaparasiet komt het lichaam van de mens binnen via een muggensteek en ontwikkelt zich verder in de lever (zie de afbeelding).

Ga ervan uit dat de parasiet de kortste weg aflegt om van het begin van het armhaarvatennet in de lever te komen. Door welke bloedvaten komt de parasiet dan achtereenvolgens?

1/2 Syndroom van Marfan.
Zie figuur B 4687 van de bijlage.

Het Marfansyndroom of syndroom van Marfan is een aangeboren aandoening van het bindweefsel. De belangrijkste Marfanverschijnselen treden op aan hart, bloedvaten, ogen en skelet. Syndroom geeft aan dat het gaat om een verzameling van afwijkingen die samen en in een bepaalde combinatie voorkomen.

Omdat bindweefsel overal in het lichaam voorkomt, wordt het syndroom van Marfan gekenmerkt door een aantal symptomen die niet altijd allemaal samen in een vaste combinatie voorkomen. De meeste symptomen zijn afzonderlijk niet typerend voor het syndroom van Marfan; ze kunnen ook bij andere aandoeningen voorkomen.

Zie figuur B 4687 van de bijlage.

Een toenemende verwijding van de aorta, een lekkende aortaklep en een doorbuigende mitralisklep (zie de afbeelding) zijn kenmerkende afwijkingen die voor Marfanpatiënten het meest levensbedreigend zijn.

Waardoor ontstaan de problemen bij de kleppen en niet in de spieren van de kamers?

2/2 Syndroom van Marfan.

Als een klep niet goed sluit, is dat via een stethoscoop te horen als hartruis. Het hart gaat harder werken ter compensatie van de niet goed sluitende hartklep.

Op welke wijze compenseert het hart dit?