Oefentoets Biologie: Voortplanting | HAVO 4/HAVO 5 | variant 12

Zwangerschap.

In het lichaam van een vrouw die zeven maanden zwanger is, bevinden zich onder andere een baarmoederwand, een navelstreng en een placenta.

Welke van deze delen bestaat of welke bestaan uitsluitend uit cellen afkomstig van de moeder?

Functies van de placenta.

De placenta bij mensen en andere zoogdieren heeft verschillende functies.

Eén van de functies is

De placenta.
Zie figuur B 1405 van de bijlage.

In de afbeelding is in tekening 1 een deel van de baarmoederwand, de placenta en de navelstreng bij een zwangere vrouw weergegeven. In tekening 2 is de ligging van de longen in de borstkas van een mens afgebeeld. Enkele delen die een functie hebben bij de ademhaling of gaswisseling, zijn in deze tekening aangegeven.

In de placenta vindt via laag P gaswisseling ten behoeve van het embryo plaats.

Met welk van de in tekening 2 aangegeven delen komt laag P wat betreft deze gaswisselingsfunctie overeen?

Het bevorderen van zwangerschap.

Het bevorderen van zwangerschap is bij de mens mogelijk indien een vrouw met een normale menstruatiecyclus geslachtsverkeer heeft in de periode van

Volgorde van ontwikkeling.

Wat is de juiste volgorde van ontwikkeling?

1/2 Een chromosomenportret.
Zie figuur B 1445 van de bijlage.

Bij een bepaalde persoon P wordt onderzoek gedaan naar het aantal chromosomen per lichaamscel. Hiertoe worden lichaamscellen buiten het lichaam gekweekt en tot deling aangezet. Van een delingsfase worden foto's gemaakt. De chromosomen die op een geslaagde foto zichtbaar zijn, worden uitgeknipt en in paren opgeplakt.
Zo ontstaat een chromosomenportret dat in de afbeelding schematisch is weergegeven.
In het chromosomenportret van P wordt een afwijking geconstateerd, terwijl het chromosomenportret van beide ouders normaal is.

Twee beweringen zijn:

1. Deze afwijking is ontstaan bij de vorming van de eicel waaruit, na bevruchting door een spermacel, P is ontstaan.
2. Deze afwijking is ontstaan bij de vorming van de spermacel waaruit, na versmelting met een eicel, P is ontstaan.

Kan bewering 1 een verklaring zijn voor het afwijkende chromosomenportret van P?
En bewering 2?

2/2 Een chromosomenportret.
Zie figuur B 1445 van de bijlage.

In het chromosomenportret van P wordt een afwijking geconstateerd, terwijl het chromosomenportret van beide ouders normaal is.

Een lichaamscel van persoon P deelt zich en vormt nieuwe lichaamscellen.

Welke geslachtschromosomen zullen zich in de nieuw gevormde lichaamscellen bevinden?

1/3 Erfelijkheidsonderzoek vóór de geboorte.

Tegenwoordig kan de aanwezigheid van een groot aantal erfelijke afwijkingen al vóór de geboorte van een kind worden vastgesteld. Daartoe worden cellen van het embryo verzameld. Deze cellen worden verder gekweekt.
De chromosomen in de gekweekte cellen worden geteld en verder onderzocht. Daarbij kan ook het geslacht worden vastgesteld. Bovendien is het mogelijk de stofwisseling van de embryonale cellen op afwijkingen te testen.
Om een karyogram te maken, worden foto's van microscopische preparaten van cellen gemaakt.

Welke van de volgende voorwaarden geldt voor de cellen die hiervoor worden gebruikt?

2/3 Erfelijkheidsonderzoek vóór de geboorte.

Veel erfelijke stofwisselingsziekten berusten op het ontbreken van het juiste DNA voor de vorming van een bepaald enzym. Een docente vraagt haar leerlingen hoe men bij een onderzoek van cellen vóór de geboorte een dergelijk enzymdefect zou kunnen constateren.

- Leerling 1 beweert dat zich dan mogelijk in de cellen een stof ophoopt die anders met behulp van het enzym zou worden omgezet;
- Leerling 2 beweert dat in de cellen dan mogelijk een stof ontbreekt die anders met behulp van het enzym zou worden gevormd.

Welke van deze leerlingen heeft of welke hebben een juiste bewering gedaan?

afbeelding

3/3 Erfelijkheidsonderzoek vóór de geboorte.

In een bepaalde familie komt een erfelijke afwijking voor die wordt veroorzaakt door een X-chromosomaal gen.
Een vrouw uit deze familie heeft dit gen, maar vertoont de afwijking niet. Ook haar man vertoont de afwijking niet. De vrouw is in verwachting. Het embryo wordt vóór de geboorte onderzocht. Het blijkt een meisje te zijn.

Hoe groot is de kans dat dit meisje na de geboorte de bedoelde afwijking vertoont als wordt aangenomen dat geen mutaties zijn opgetreden?

6 beweringen: Juist of onjuist.
Zie figuur B 2217 van de bijlage.

1. Een zygote van een mens kan zich in het lichaam van een man of in het lichaam van een vrouw bevinden.

2. Als bij een vrouw van dertig jaar de eierstokken worden verwijderd zal, wanneer er geen medicijnen worden toegediend, de menstruatie voortaan uitblijven.

3. Een voorbeeld van een primair geslachtskenmerk bij jongens is de penis.

4. Bij een buitenbaarmoederlijke zwangerschap kan innesteling plaatsvinden in een eierstok.

5. Door middel van een operatieve ingreep kunnen bij een man de zaadleiders worden onderbroken (zie de afbeelding B 2217). Door deze ingreep vindt bij deze man tijdens een geslachtsgemeenschap geen lozing van vocht meer plaats.

6. Door middel van een operatieve ingreep kunnen bij een man de zaadleiders worden onderbroken (zie de afbeelding B 2217). Deze ingreep heeft tot gevolg dat bepaalde hormonen niet meer uit de teelballen worden afgevoerd.

Veranderingen omstreeks de eerste menstruatie.

In het lichaam van een meisje vinden omstreeks het optreden van de eerste menstruatie ook andere veranderingen plaats die daarmee samenhangen.

Hierover worden twee beweringen gedaan.

I. Voorafgaand aan de eerste menstruatie beginnen zich de secundaire geslachtskenmerken te ontwikkelen.
II. De eerste ovulatie kan pas plaats vinden, nadat alle eicellen in de ovaria van een meisje zich hebben ontwikkeld tot rijpe follikels.

4 beweringen: Juist of onjuist.
Kies: juist of onjuist.

1. Bij de menstruatie wordt met de bovenste laag van het baarmoederslijmvlies ook het gele lichaam afgevoerd uit het lichaam van de vrouw.

2. De eerste deling van de zygote volgt onmiddellijk nadat deze zich in het baarmoederslijmvlies heeft ingenesteld.

3. Bij de geboorte van een meisje zijn in de eierstokken reeds alle cellen aanwezig die zich tot eicel kunnen ontwikkelen.

4. Een eeneiige tweeling ontstaat wanneer een eicel door twee zaadcellen wordt bevrucht.

1/2 Een testisbuisje.
Zie figuur B 1403 van de bijlage.

In de afbeelding is schematisch een doorsnede van een deel van de testis van een volwassen man weergegeven.
De doorsnede van een testisbuisje is volledig zichtbaar.

Vindt in zo'n testisbuisje alleen meiose plaats, alleen mitose of vinden beide typen deling plaats?

2/2 Een testisbuisje.
Zie figuur B 1403 van de bijlage.

Hebben hormonen uit de hypofyse invloed op de weefsels zoals weergegeven in de afbeelding B 1403?
En hormonen uit de testis zelf?

1/3 Een testisbuisje.
Zie figuur B 2764 van de bijlage.

In de afbeelding is een gedeelte van een testis van een volwassen man weergegeven met daarin enkele testisbuisjes in dwarsdoorsnede.
In deze afbeelding zijn drie cellen aangegeven met X, Y en Z.

Welke van deze cellen produceert hormonen?

2/3 Een testisbuisje.
Zie figuur B 2764 van de bijlage.

Onderstaande tabel kun je gebruiken bij de beantwoording van de volgende vraag.
afbeelding

Welke van de in afbeelding B 2764 aangegeven cellen wordt of worden beïnvloed door het hormoon FSH?

3/3 Een testisbuisje.

De spermacellen die de testisbuisjes verlaten, worden elders opgeslagen.

Waar worden de spermacellen vooral opgeslagen?

1/2 Voortplanting.
Zie figuur B 1446 van de bijlage.

De afbeelding stelt schematisch een doorsnede van een deel van de voortplantingsorganen van een man voor. Met P is een zaadblaasje aangegeven.

Wat is de functie van een zaadblaasje?

2/2 Voortplanting.
Zie figuur B 1446 van de bijlage.

In de afbeelding zijn drie pijlen getekend.

Worden spermacellen afgevoerd in richting 1, 2 of 3?