Oefentoets Biologie: Ecologie | VWO 4/VWO 5/VWO 6 | variant 23

PCB's.

Polychloorbifenylen (PCB's) zijn persistente verbindingen. Geloosd in de Rijn, stromen ze de Waddenzee binnen en veroorzaken daar veel sterfte onder de zeehondenpopulatie.

Wanneer is de sterftekans voor zeehonden het grootst?

Insectenbestrijding.

De mannetjes van een bepaalde schadelijke insectensoort kunnen met behulp van een chemische stof in het laboratorium gesteriliseerd worden. Daarna worden ze in de vrije natuur losgelaten.
Wanneer zij met vrouwtjes paren, zullen deze vrouwtjes geen jongen produceren: de populatie neemt in omvang af.

Hoe noemt men deze vorm van bestrijding?

bestrijding

Giflozing.

Vroeg in de lente werd een gif geloosd in een vijver. Het gif doodde alle schimmels, bacteriën en andere types reducenten. Aan het eind van de zomer stierven er enkele baarzen in de vijver.

Wat is de meest waarschijnlijke sterfte-oorzaak?

Veranderingen in een ecosysteem.

Welke van de volgende veranderingen zal in een ecosysteem plaats vinden, als door één of andere oorzaak het aantal trofische niveaus zou toenemen?

Twee populaties dieren.

Twee populaties dieren leven in hetzelfde gebied. Over de competitie tussen deze twee populaties wordt een aantal beweringen gedaan:

1. De wijze van voortplanten is in beide populaties hetzelfde.
2. De dieren in de populaties zijn nauw verwante soorten.
3. De ecologische nissen (niches) van deze populaties overlappen elkaar sterk.

Welk van deze beweringen geeft of welke geven zeker een oorzaak voor een grote competitie tussen de twee populaties?

2/2 Staartwatervlo.
Zie figuur B 5199 van de bijlage.

Welk van de volgende beweringen is of welke zijn juist?

1. De staartwatervlo behoort tot de producenten, doordat hij voorkomt in het plankton van de Nederlandse wateren.
2. Een toename van het aantal staartwatervlooien in een meer met groenig oppervlaktewater bevordert het weer helder worden van het water.
3. Luchtinjecties en het vangen van witvis in een meer hebben beide tot doel het helder maken van water, dat groen was geworden.
4. Het grote oog van een staartwatervlo geeft voordelen bij het jagen op watervlooien.
5. In de afbeelding hiernaast is een vrouwelijk exemplaar weergegeven.
6. Uit de wetenschappelijke naam voor de staartwatervlo blijkt dat de staartwatervlo behoort tot de familie Bythotrephes.

Geregeld ecosysteem.

Van twee nauw verwante soorten planteneters worden enkele individuen in een aantal ecosystemen geplaatst waarbinnen voedsel geen beperkende factor is en waarbij de temperatuur en de vochtigheid kunnen worden geregeld. Er is geen uitwisseling met andere ecosystemen en tussen de ecosystemen onderling.
Na drie generaties wordt het percentage van elke soort in elk ecosysteem bepaald. In de tabel hieronder zijn de resultaten en de omstandigheden in elk ecosysteem weergegeven.
afbeelding

Op grond van de tabel wordt een aantal beweringen gedaan.

Kies het nummer van de juiste bewering of de nummers van de juiste beweringen.

1. De luchtvochtigheid beïnvloedt de fitness van soort A meer dan de temperatuur.
2. In de beschreven milieus kunnen alleen soort A en soort B voorkomen.
3. Soort A en soort B leven van planten van dezelfde soort.
4. Soort A is waarschijnlijk een amfibie, soort B een reptiel.

Populatiedichtheid.
Zie figuur B 5200 van de bijlage.

In het nevenstaande diagram staat de verandering in populatiedichtheid weergegeven van twee soorten: A en B.

Welke relatie tussen soort A en B is het meest waarschijnlijk op grond van het diagram?

Een ecosysteem.
Zie figuur B 5201 van de bijlage.

In de afbeelding hiernaast is de energiestroom in een jaar in een ecosysteem schematisch weergegeven. Er vindt geen uitwisseling plaats tussen het weergegeven ecosysteem en andere ecosystemen.
Naar aanleiding van de gegevens in de afbeelding wordt een aantal beweringen over dit ecosysteem gedaan:

1. Vossen zijn consumenten van de 3^e orde.
2. Reducenten ontvangen in totaal 160 kJ/m² /jaar.
3. De hoeveelheid energie die wordt doorgegeven naar trofisch niveau R is ongeveer 0,2 % van de energie die op trofisch niveau Q wordt geabsorbeerd.
4. De door de zon jaarlijks naar het ecosysteem ingestraalde energie en de van de zon door het ecosysteem jaarlijks ontvangen hoeveelheid energie zijn ongeveer constant.
5. Een grafische weergave van de hoeveelheden energie vermeld tussen de verschillende trofische niveaus geeft de piramide van biomassa in het ecosysteem weer.
6. Als in het ecosysteem in het weergegeven jaar minder dan 2.106 kJ/m² wordt afgegeven in de vorm van warmte, vindt ophoping van organische stoffen plaats.

Kruis het nummer van de juiste bewering of de nummers van de juiste beweringen aan.

Planten en vocht.

Met de termen hygrofyt, mesofyt, xerofyt worden planten aangeduid die hun optimale milieuomstandigheden hebben in een - in deze volgorde - aflopende mate van vochtigheid. Vetplanten zijn xerofyten. Salofyte organismen worden gevonden op de randen van de kwelders van de Nederlandse Waddeneilanden.

In welk van de hieronder genoemde organismen hebben de cellen meestal de hoogste osmotische waarde?

In een organisme.

Suezkanaal.

Na het graven van het Suezkanaal (1869), dat de Rode Zee verbindt met de Middellandse Zee, bleken veel soorten consumenten uit de Rode Zee zich te vestigen in de Middellandse Zee. Er vestigden zich geen consumenten vanuit de Middellandse Zee in de Rode Zee.
Op grond van deze gegevens wordt een aantal beweringen gedaan.

Kruis het nummer van de juiste bewering of het nummer van de juiste beweringen aan.

1. Vóór het graven van het Suezkanaal waren in de Middellandse Zee veel niches onbezet.
2. De Rode Zee is een rijker en meer gedifferentiëerd ecosysteem dan de Middellandse Zee.
3. De abiotische en biotische milieufactoren in de Middellandse Zee lagen binnen de tolerantiegrenzen van bepaalde Rode-Zee-consumenten.
4. De Middellandse Zee is vooral dieper dan de Rode Zee, zodat de Rode-Zee-consumenten zich nu ook in dieper water, waar andere abiotische milieufactoren zijn, konden vestigen.

Niches.
Zie figuur B 5202 van de bijlage.

Het diagram hiernaast geeft schematisch de "dimensies" van de niches van vier soorten organismen in één ecosysteem weer. De assen stellen bepaalde milieufactoren voor.

Welke van de vier soorten loopt waarschijnlijk het meeste gevaar te verdwijnen als de spreiding in de waarde van de betreffende milieufactoren in dit ecosysteem minder groot wordt?

Dat is soort .

1/2 Diapauze bij vlinders.
Zie figuur A 1166 van de bijlage.

Bij vlinders komt, zoals bij veel insecten, een diapauze voor. Dat is een rustperiode waarin de ontwikkeling tot een volwassen dier is gestopt. De diapauze start onder invloed van verschillende abiotische factoren.
De diagrammen hiernaast geven de relatie aan tussen de diapauze-start van twee vlindersoorten en de daglengtes bij verschillende temperaturen.

Welke van de twee vlindersoorten zal zich het gemakkelijkst kunnen ontwikkelen in een zomer in Nederland als je alleen let op de factoren die betrekking hebben op de diapauze en niet op de overige biotische en abiotische factoren?
En bij welke van de beide vlindersoorten is er in de onderzochte populatie de grootste variatie in genotypen met betrekking tot de diapauze?
Bij .

2/2 Diapauze bij vlinders.

Noem op grond van de informatie bij de vorige opgave, een kenmerk van het klimaat waarin een grote variatie in genotypen met betrekking tot de start van de diapauze een selectievoordeel is.

Niches.
Zie figuur B 5203 van de bijlage.

In de afbeelding hiernaast zijn van vijf verschillende vogelsoorten de koppen met de snavel weergegeven.

Welke is de verzamelnaam voor de ecologische niches die deze vogelsoorten innemen?

Zij zijn allemaal ......................

Piramide.
Zie figuur B 5204 van de bijlage.

In de afbeelding hiernaast is de piramide van de aantallen weergegeven in een plant-parasiet-hyperparasiet voedselketen. De grootte van de individuen in de verschillende niveaus worden met elkaar vergeleken en in een volgorde van klein naar groot gezet.
HP = hyperparasieten; P = producenten; PP = plantenparasieten.

Wat is de juiste volgorde?

Productie in een ecosysteem.
Zie figuur B 5205 van de bijlage.

In de afbeelding hiernaast is de energiestroom in een ecosysteem weergegeven.
De secundaire productie is gedurende een bepaalde tijd 252 gram per dag.

Hoeveel gram is de daarvoor benodigde bruto primaire productie per dag geweest gedurende die tijd?

Die is [invulveld] gram per dag.

1/2 Mangoesten op Jamaica.
Zie figuur B 5206 van de bijlage.

Op 13 februari 1872 arriveerden vanuit India vier mannelijke en vijf vrouwelijke mangoesten (waarvan een zwanger) in Jamaica. Zij werden door een planter op zijn plantage vrijgelaten met als doel de ratten te bestrijden die daar de suikerrietplanten aanvraten. De introductie was een succes: binnen twintig jaar hadden de mangoesten zich verspreid over heel Jamaica. Na enige tijd werd echter ook een probleem duidelijk. De mangoesten aten niet alleen ratten, maar ook insectenetende vogels. Daarom werden een aantal jaren later veel mangoesten afgeschoten.

In nevenstaand diagram (afbeelding 2) zijn de veranderingen van de populatiegroottes in de loop van de tijd van de insecten, mangoesten, ratten en vogels op Jamaica weergegeven

- Zet de diergroepen bij de juiste nummers.

2/2 Mangoesten op Jamaica.
Zie figuur B 5207 van de bijlage.

In welk jaar begon het afschieten van mangoesten op Jamaica? In [invulveld] (tik een jaartal in).