Oefentoets Biologie: Biologisch practicum | VWO 5/VWO 6

Deze digitale toets richt zich op de effecten van echoscopie tijdens de zwangerschap en de kweek van menselijke stamcellen, en is bedoeld voor studenten in de biomedische wetenschappen en geneeskunde. Ontdek belangrijke inzichten en onderzoeksresultaten die van invloed zijn op de medische praktijk en wetenschappelijk onderzoek. - 18 vragen

Aantal vragen

Vak(ken)

Biologie

Kerndoel(en)

VO Kerndoel 31: Processen in de natuur

Leerniveau(s)

VWO 5, VWO 6

Uitgever

NVON

Copyright

cc-by-sa-40

Effecten van echoscopie tijdens de zwangerschap

1/3 ECHOSCOPIE IN OPSPRAAK.

Dat echoscopisch onderzoek mogelijk ook nadelige effecten op de ongeborene zou kunnen hebben, was kort geleden nog niet aan de orde. Vijfentwintig jaar onderzoek had immers geen harde aanwijzingen van negatieve bijwerkingen opgeleverd. Vandaar dat deze medische techniek altijd als veilig werd beschouwd. Geen wonder dus dat het artikel in het Britse medische vaktijdschrift The Lancet van 9 oktober 1993 opschudding veroorzaakte onder gynaecologen en aanstaande ouders.
Daarin wordt de mogelijkheid geopperd dat veelvuldig echoscopisch onderzoek tijdens de zwangerschap wel eens zou kunnen leiden tot een lager geboortegewicht. Vooral wanneer vijf of meer echo's worden gemaakt is dit risico aanwezig, concludeert een team van Australische artsen na een grootschalig onderzoek onder 2800 zwangere vrouwen.
Het onderzoek was eigenlijk opgezet om de positieve effecten van regelmatig terugkerend echoscopisch onderzoek te beoordelen. De onderzoekers gingen namelijk uit van de veronderstelling dat het met tussenpozen maken van meerdere echo's de artsen de mogelijkheid zou bieden om groeivertraging van de foetus in een vroeg stadium op te sporen en zo mogelijk te verhelpen. Dit bleek echter niet het geval.
In plaats van medische winst constateerden de onderzoekers eerder verlies. In vergelijking met de vrouwen die slechts een echo hadden gehad in de achttiende week van hun zwangerschap, werden er bij de vrouwen met vijf echo's of meer twee keer zoveel kinderen met een groeiachterstand geboren. Omdat de twee groepen vrouwen uiterst zorgvuldig geselecteerd waren op hun vergelijkbaarheid (leeftijd, leefstijl, lengte, gewicht, ras, gezondheid, conditie, enzovoort), vonden de onderzoekers geen andere verklaring voor deze uitkomst dan dat het iets met de echo's te maken zou hebben. Zij benadrukken dat in beide groepen evenveel gerookt werd tijdens het onderzoek. Van roken is immers bekend dat het een negatief effect heeft op het geboortegewicht van een kind.

Zie volgende scherm.

Kweek van menselijke stamcellen in laboratorium

1/2 Menselijke cel

Menselijke cel ontwikkeld in laboratorium.

Amerikaanse onderzoekers zijn erin geslaagd embryonale stamcellen van de mens in het laboratorium te kweken om ze te laten doorgroeien tot speciale celsoorten. Het is een eerste stap op weg naar de mogelijkheid tot het transplanteren van grote aantallen gespecialiseerde cellen zoals hartspier-, alvleesklier- en hersencellen. Ook opent zich de mogelijkheid tot het creëren van celbanken voor basaal wetenschappelijk onderzoek en het ontwikkelen en testen van nieuwe medicijnen. Een groep onderzoekers van de universiteit van Wisconsin onder leiding van James Thomson heeft zijn resultaten gepubliceerd in Science.
Een tweede groep, van de John Hopkins University in Baltimore onder leiding van John Gearhart, komt maandag met zijn resultaten naar buiten in de Proceedings of the National Academy of Sciences. Thomsons groep ging uit van zeer jonge embryonale cellen, blastocysten genoemd, afkomstig van embryo's die waren 'overgebleven' na een ivf-behandeling. Gearharts groep werkte met de nog primitieve geslachtscellen van geaborteerde foetussen. Embryonale stamcellen en embryonale kiemcellen zijn nog niet gespecialiseerde cellen met een krachtig groeipotentieel, die 'nog alle kanten uit kunnen'. In een bepaald stadium van de embryonale ontwikkeling gaat de stamcel zich differentiëren tot bijvoorbeeld een spiercel, een huidcel of een zenuwcel, een stap in z'n ontwikkeling die onomkeerbaar is.
Thomson en Gearhart wijzen erop dat er nog wel tien jaar kan duren voordat deze technische doorbraak praktische toepassing krijgt bij patiënten.

(De Volkskrant, 7 november 1998).

Zie volgende scherm

Chromatografie en Rf-waarde van stoffen

Chromatografie.
Zie figuur A 1089 van de bijlage.

Van een bepaalde stof is de R_f-waarde bekend bij gebruik van een bepaalde loopvloeistof: 0,50.

Als deze stof zich in het opgebrachte mengsel bevindt, dan zal men deze stof op het chromatogram, gebruikmakend van dezelfde loopvloeistof, kunnen aantreffen op plaats .

afbeelding

Functie van filtreerpapier in Drosophila-kweek

Drosophila.

Op de voedingsbodem van een Drosophila-kweekbuis legt men enige snippers filtreerpapier.

Wat is de functie daarvan?

het wegzuigen van overtollig vocht uit de voedingsbodem
het voorkomen van snelle bevuiling van de voedingsbodem met uitwerpselen
het voorkomen van uitdroging van de voedingsbodem
het geven van gelegenheid tot eieren leggen aan de vrouwtjes

Reden voor gebruik maagdelijke Drosophila-wijfjes

Drosophila.

Bij het uitvoeren van Drosophila-kruisingen moet men voor de ouders (P-generatie) wèl maagdelijke wijfjes gebruiken, maar voor het doorkruisen van de F₁-vrouwtjes is dat niet nodig.

Wat is hiervan de reden?

De ouders zijn homozygoot en hebben een verschillend genotype, terwijl de F₁-dieren heterozygoot zijn en alle hetzelfde genotype hebben.
De ouders zijn heterozygoot en hebben hetzelfde genotype, terwijl de F₁-dieren homozygoot zijn en alle hetzelfde genotype hebben.
De ouders hebben hetzelfde fenotype, terwijl de F₁-dieren verschillende fenotypen hebben.
De ouders hebben hetzelfde genotype, terwijl de F₁-dieren verschillende genotypen hebben, maar hetzelfde fenotype.

Afstand voor scherp beeld met microscoop

Een scherp beeld.
Zie figuur B 4903 van de bijlage.

De tekening hiernaast stelt, zeer schematisch, een lichtmicroscoop voor, waarbij de lenzen zijn aangegeven met I en II.
Verder staat een oog afgebeeld en aan de andere zijde het object en de lichtbron.

Welke afstand moet gevarieerd worden om een zo scherp mogelijk beeld te krijgen?
Dat is afstand .

afbeelding

Nauwkeurigheid van inhoudsmeting van zaden

De inhoud van erwt en kastanje.

Pierre bepaalt met behulp van de stijging van het wateroppervlak de inhoud van 10 erwten in een smalle maatcilinder met water en de inhoud van 20 kastanjes in een brede maatcilinder met water. Hij berekent de gemiddelde inhoud van een erwt en van een kastanje.

Welke uitspraak over dit onderzoekje is juist?

De uitkomsten van Pierre zijn even nauwkeurig, want de kleine zaden zijn met de smalle maatcilinder en de grote zaden met de brede maatcilinder gemeten.
De inhoud van een erwt is nauwkeuriger bepaald dan die van een kastanje.
De inhoud van een kastanje is nauwkeuriger bepaald dan die van een erwt.
Uit dit onderzoekje is niet af te leiden welke bepaling nauwkeuriger is.

Variabiliteit en nauwkeurigheid bij metingen

Lengte van een beukenblad.

Met een bepaalde liniaal meet een onderzoeker de lengte van een bepaald beukenblad vijf maal. Hij vindt drie verschillende waarden, waarvan drie keer dezelfde.

Hoe komt het dat hij niet steeds dezelfde waarde vindt?

Door de variabiliteit van het onderzochte materiaal.
Door onnauwkeurigheid van het meetinstrument.
Door gebrekkige interpretatie van zijn onderzoeksresultaten.

Maximale vergroting bij lichtmicroscopie

Lichtmicroscoop.

Waardoor wordt bij een kwalitatief zeer goede lichtmicroscoop onder optimale omstandigheden de grens van de maximaal haalbare vergroting bepaald?
Door de .

Onderlinge verschillen in gemiddelde lengtes

Lengtes van dennennaalden.

Door ieder van 10 personen werden de lengtes van dezelfde 100 dennenaalden van één boom gemeten en werd de gemiddelde lengte berekend door ieder van deze 10 personen.
De gevonden gemiddelden bedroegen respectievelijk:
56,0; 62,1; 55,7; 54,3; 58,1; 56,0; 56,3; 56,1; 55, 8 en 54,9.

In welk onderdeel van het verslag hierover dienen deze onderlinge verschillen verklaard te worden?
In de .

Schijnbare snelheid bij plasmastroming

Plasmastroming.

John bestudeert door een microscoop de plasmastroming in een cel.
De vergroting is 100 x.

Wat is bij deze vergroting de schijnbare snelheid?
Die snelheid is dan de werkelijke snelheid.

Werkelijke lengte van één cel berekenen

Een rij cellen.
Zie figuur B 4907 van de bijlage.

In de tekening hiernaast is het microscopische beeld van een rij cellen weergegeven.
De diameter van het beeldveld is 160 mm. De vergroting is 100 x.

Wat is de werkelijke lengte van één cel?
Die is mm.

afbeelding

Onderdelen van een lichtmicroscoop

Lichtmicroscoop.
Zie figuur B 4908 van de bijlage.

Nevenstaande figuur toont de stralengang in een lichtmicroscoop.

Welke cijfers horen bij de genoemde onderdelen?
Het diafragma is aangegeven met cijfer .
Het objectief met cijfer .
En het oculair met cijfer .

afbeelding

Microscopische weergave van de letter b

Een letter onder de microscoop.

Hoe ziet de letter b eruit, bekeken door een microscoop?
Als een .

Gemiddelde diameter van wangepitheelcellen

Wangepitheelcellen.
Zie figuur B 4911 van de bijlage.

De tekening hiernaast laat wangepitheelcellen zien die vergroot zijn m.b.v. een microscoop.
De diameter van het beeldveld is 0,03 mm.

Wat is de gemiddelde diameter van een wangcel in µm?
Die is µm.

afbeelding

Chromatografie van Plantenkleuren

Chromatografie van bloemblaadjes.

Extracten van de bloemblaadjes van een rode tulp, rode koolbladeren en spinaziebladeren werden gechromatografeerd.
Er ontstonden gekleurde vlekken, waarvan de R_f-waarde werd bepaald.

Wat kan men daarbij verwachten?

Zowel bij tulp als rode kool als spinazie is een vlek aanwezig met eenzelfde R_f-waarde.
Tulp en rode kool bezitten een vlek met dezelfde R_f-waarde en rode kool en spinazie eveneens.
Tulp en rode kool bezitten een vlek met dezelfde R_f-waarde, maar rode kool en spinazie niet.
Geen van de drie plantensoorten heeft een vlek met dezelfde R_f-waarde.

Praktische Opdracht: Lees de Tekst

1/4 Een praktische opdracht.

Lees de tekst hieronder.
afbeelding

Zie volgende scherm

Vergrotingsfactor van Caulobacter-bacterie berekenen

Caulobacter.
Zie figuur B 2743 van de bijlage.

De afbeelding is een elektronenmicroscopische foto van een deel van een Caulobacter-bacterie.
Uit afbeelding B 2743 is af te leiden hoeveel maal de Caulobacter-bacterie op deze foto is vergroot.

Bereken de vergrotingsfactor van de foto.

afbeelding