Oefentoets Biologie: Ecologie | HAVO 4/HAVO 5 | variant 27

Ontdek de digitale toets over ecologie en biodiversiteit, gericht op studenten en geïnteresseerden in biologie. Deze toets behandelt onderwerpen zoals voedselwebben, de impact van menselijk ingrijpen op ecosystemen en de concurrentie tussen soorten, met praktische voorbeelden en experimenten. - 20 vragen

Aantal vragen

20

Vak(ken)

Biologie

Kerndoel(en)

VO Kerndoel 31: Processen in de natuur

Leerniveau(s)

HAVO 4, HAVO 5

Uitgever

NVON

Copyright

cc-by-sa-40

Onderzoek naar slangen en hun bekkenvariatie

5/5 Suikerriet wereldwijd.
Zie figuur B 5198 van de bijlage.

Om de suikerrietkever te bestrijden werd de reuzenpad (Bufo marinus) uitgezet. In Zuid-Amerika eet dit dier voornamelijk rietsuikerkevers.
Het uitzetten van de pad in Australië bleek een enorme ecologische ramp te zijn. In plaats van de rietsuikerkevers te eten, schakelde de pad over op inheemse insecten, kikkers en kleine vogels. Slangen en krokodillen legden het loodje na het eten van de zeer giftige pad. De pad is nauwelijks te bestrijden en verspreidt zich steeds verder over het land. Ecologen houden de ontwikkelingen van de groeiende paddenpopulatie en de gevolgen nauwkeurig bij.
De onderzoekers ontdekten dat in gebieden waar de pad voorkomt de Australische zwarte slang een kleinere bek heeft dan in gebieden waar de pad (nog) niet voorkomt. De reuzenpad is te groot voor de kleingebekte slangen.

Hoe kunnen de onderzoekers testen of de slangen met een kleine bek tot een andere soort behoren dan de slangen met een grote bek?

afbeeldingafbeelding

Concentratie DDT in het voedselweb

Voedselweb.
Zie figuur B 5215 van de bijlage.

Het diagram hiernaast geeft schematisch een voedselweb weer.
Soort A is een producent. In het ecosysteem waar dit voedselweb deel van uit maakt, is een hoeveelheid van het persistente insecticide DDT terechtgekomen.

In welke soort zal de hoogste concentratie aan DDT voorkomen?

In soort .

afbeeldingafbeelding

Leven in licht en donker: jampotexperiment

Proef in een jampot.

Jane zet in een gesloten jampot, gevuld met water, een consument van de 1e orde en een producent. Nu belicht zij de jampot en schrijft er met een viltstift op: pot A.
Ze zet eenzelfde jampot met dezelfde inhoud in het donker en schrijft daarop: pot B.

Wat zal Jane na enkele weken waarnemen?

Industrialisatie en Bevolkingsgroei

Bevolkingsgroei.

De groei van de menselijke bevolking in een land wordt onder andere bepaald door de mate van industrialisatie in zo'n land.
Als de industrialisatie toeneemt, neemt de groeisnelheid van de menselijke bevolking af.

Welk van de volgende fantasielanden is het sterkst geïndustrialiseerd?

Identificatie van reducenten in voedselweb

Voedselweb.
Zie figuur B 5227 van de bijlage.

Nevenstaand diagram laat zien in welke richting stoffen worden doorgegeven door groepen organismen in een voedselweb.

Welke letter geeft de reducenten aan?

Letter .

afbeeldingafbeelding

Productie van voedsel bij hongersnood

Hongersnood.

"In de landen waar vaak hongersnood heerst, moet men zich in eerste instantie toeleggen op de productie van plantaardig voedsel voor de mens."

Deze uitspraak is

Impact van menselijk ingrijpen op ecosystemen

Ecosysteem in climax.

Bij menselijk ingrijpen in een in climax verkerend ecosysteem in onze klimaatzone zullen in het algemeen

Voedselrelaties tussen P, C en R

Voedselrelaties.
Zie figuur B 5238 van de bijlage.

De meest volledig weergave van de voedselrelaties tussen producenten (P), consumenten (C) en reducenten (R) is in nevenstaande figuur aangegeven met de letter .

afbeeldingafbeelding

Relatieschema tussen producenten en consumenten

Relatieschema.
Zie figuur B 5239 van de bijlage.

Hiernaast zijn met de schema's A, B, C en D de relaties aangegeven tussen producenten, consumenten en reducenten.

Welk schema geeft die relaties juist weer?

Dat is schema .

afbeeldingafbeelding

Rol van Pseudomonas-bacteriën in ecosystemen

Pseudomonas-bacterie.

Een Pseudomonas-bacterie ruimt dode resten van planten en dieren in het water op.

Zo'n bacterie is een .

Bacteriën in de darm van termieten

Termiet.

In de darm van een termiet leven micro-organismen die het hout dat zo'n termiet eet, kunnen verteren. Dat levert dus voedsel voor termiet en bacterie.

Hoe noemt men zo'n bacterie?

Een .

Conflict tussen konijnen en papegaaiduikers

1/13 De leuke tegen de leukste.

Op IJsland gaat het om de leuke tegen de leukste, nu konijnen de woongebieden van de papegaaiduiker ruïneren.

Lees de onderstaande tekst, bewerkt naar een artikel van Lauren Etter in 'The Wallstreet Journal' van 4 augustus 2006. Maak daarna de bijbehorende vragen.

VESTMANNAEYJAR, IJsland -- Asmundur Palsson stond gebogen als een sluipschutter tegen de klif, terwijl hij zijn .22-kaliber geweer richtte. "Ahhhh, ja," fluisterde hij, met zijn vinger aan de trekker. "Een zwart konijn." Maar net toen hij wilde schieten op het dier dat uit het hol kwam, - whoosh -kwam er een zwart, wit en oranje gekleurde vogel tevoorschijn. "Nee, het is een papegaaiduiker," bromde hij.
Hier op dit vulkanische eiland aan de zuidkust van IJsland, jaagt Palsson op konijnen om de daar geliefde papegaaiduikers te redden. Meer dan 10 miljoen broeden daar, waarmee IJsland 's werelds grootste broedgebied is voor deze vogels. Maar deze nationale schat wordt bedreigd door konijnen. Beide soorten leven in holen in de grond: papegaaiduikers 4 maanden per jaar, konijnen het hele jaar door. En er is geen ruimte voor beide, uit onderzoek blijkt dat konijnen de papegaaiduikers verstoren en zorgen voor minder broedsucces: een strijd om het bestaan tussen beide soorten. Dat levert ook een discussie op tussen mensen die de clowneske vogels willen beschermen en degenen die tegen afschot van konijnen zijn.
Om de papegaaiduikers te beschermen, heeft de IJslandse regering een klein groepje jagers aangesteld zoals Palsson, om konijnen af te schieten. "Ze planten zich snel voort", zegt Ingvar Sigurdsson, directeur van het Zuid IJslandse Natuur Centrum. "Als de jagers niet elk jaar 600 tot 700 zouden schieten, wordt het een ramp."
Maar nu roept een groep mensen de jagers op, de konijnen met rust te laten. "Ze proberen die dieren uit te roeien," beweert Sigridur Asgeirdottir, een rechter die lid is van de IJslandse Vereniging tot Preventie van Geweld tegen Dieren. "De konijnen doen geen kwaad," benadrukt ze. Volgens haar is de grootste vijand van de vogels niet het konijn, maar de mens. Die jaagt op de vogels en doodt elk jaar zo'n 200.000 dieren om ze te verkopen als delicatesse op de lokale markten. Volgens de vogeljagers zelf zijn ze gek op de zeevogels, maar houden ze een eeuwenoude traditie in stand.
Konijnen kwamen oorspronkelijk niet voor op IJsland, het zijn waarschijnlijk ontsnapte huisdieren. Hoe het ook zij, Vestmannaeyjar is een hemel voor konijnen- er zijn maar weinig predatoren, veel holen en veel voedsel.
In 2001 financierde de afdeling Biologie van de Universiteit Reykjavik onderzoek naar het papegaaiduiker- konijn conflict. Freydis Vigfusdottir, het hoofd van het onderzoek, legde de leefgebieden en het gedrag van de konijnen gedurende vier jaar vast. Ze tekende alle leefgebieden in en gebruikte een ondergrondse camera om in de holen van beide soorten dieren te kijken. Ze stelde vast dat de holen van beide dieren er op het oog vrijwel hetzelfde uitzien. Maar er zijn verschillen. Papegaaiduikers maken met hun snavel een hol met een nauwe ronde gang. Konijnen trekken daarin als de vogels hun acht maanden op zee doorbrengen. Ze verbouwen de holen: de ingang wordt breder en gangen worden onderling verbonden om ontsnappingsroute te maken.
Papegaaiduikers willen het liefst elk jaar hetzelfde hol gebruiken. En ze zijn erg op zichzelf en willen hun hol niet verbinden met dat van anderen, zoals konijnen doen. In een direct conflict zouden de vogels waarschijnlijk winnen, maar in de praktijk trekken ze zich liever terug als ze hun hol ingepikt vinden en maken een nieuw hol of slaan een jaar het broeden over.
Vigfusdottir vond dat ongeveer 64% van de papegaaiduikerholen in een 'konijnvrij' gebied werd gebruikt. In een gebied met konijnen werd 10% van de papegaaiduikerholen door konijnen gebruikt en 64% werd helemaal niet gebruikt.
Volgens haar is het konijn bedreigend voor de populatie papegaaiduikers, maar zijn mensen tegen schieten door de 'aaibaarheidsfactor'. 'Als het geen konijnen maar ratten waren geweest, zou iedereen voor afschieten zijn.'

Zie volgende scherm

Concurrentie tussen papegaaiduiker en konijn

2/13 De leuke tegen de leukste.
Zie figuur B 5274 van de bijlage.

- Leg uit dat de papegaaiduiker en het konijn niet naast elkaar in hetzelfde ecosysteem kunnen voortbestaan.
- Leg uit dat zonder ingrijpen het konijn de winnaar zal zijn van de strijd om het bestaan.
- Is de eigenschap 'holen graven' een kenmerk van organisme, populatie of ecosysteem?

afbeeldingafbeelding

Concurrentie en papegaaiduikers op IJsland

3/13 De leuke tegen de leukste.

Noem een mogelijke verklaring, anders dan jacht, voor het gegeven dat er vroeger veel meer papegaaiduikers waren op IJsland.

Organisatieniveaus in ecosystemen

4/13 De leuke tegen de leukste.

Het argument van de beheerder van het eiland om konijnen af te schieten is dan ook om de papegaaiduikers op het eiland te beschermen tegen de konijnen.

Op welk organisatieniveau ligt dit argument?
Op het niveau van .

Organisatieniveau van dierenwelzijnsargumenten

5/13 De leuke tegen de leukste.

Een argument van de dierenbescherming om de konijnen niet af te schieten is dat het zielig is voor deze dieren.

Op welk organisatieniveau ligt dit argument, organisme, populatie of ecosysteem?

Op het niveau van .

Voedselketens van papegaaiduiker en konijn

6/13 De leuke tegen de leukste.

We gaan naar de voedselketens van de papegaaiduiker en het konijn kijken.
Een papegaaiduiker eet vis. Die vis eet eencellige planten (algen).
Een konijn eet gras.

Is een papegaaiduiker een herbivoor of een carnivoor?

Een .

En een konijn?

Een .

Voedselketen van de papegaaiduiker

7/13 De leuke tegen de leukste.

Teken op de bijlage de voedselketen waar de papegaaiduiker in zit.

Invloed van konijnen op biodiversiteit

8/13 De leuke tegen de leukste.

Leg uit dat de toename van het aantal konijnen op IJsland niet alleen de papegaaiduikers beïnvloedt, maar ook een algemene afname van de biodiversiteit (= aantal verschillende soorten) in het betreffende ecosysteem kan veroorzaken.

Organisatieniveaus in Ecologie

9/13 De leuke tegen de leukste.

Op welk organisatieniveau spelen de argumenten van Ingvar Sigurdsson?
En die van Sigridur Asgeirdottir?
En die van Freydis Vigfusdottir?
Kies steeds uit organisme, populatie en ecosysteem en geef een korte toelichting bij je keuze.