Oefentoets Biologie: Voortplanting | VWO 4/VWO 5/VWO 6 | variant 15

Bijen uit de Lilavati
Zie figuur B 5866 van de bijlage.

Bhaskara, een Indiër uit de 12^e eeuw, bedacht voor zijn geliefde de volgende opgave.

Van een zwerm bijen is 1/5 op een lotusbloem afgekomen en 1/3 op een bananenbloem.
En een aantal bijen gelijk aan driemaal het verschil tussen beide voorgaande cijfers, o schone met uw gazellenogen, is naar een codagaboom gevlogen.
Een enkele bij tenslotte vliegt heen en weer door de lucht en kan maar niet besluiten tussen de heerlijke geur van jasmijn en die van pandanus.
Aantrekkelijke jongedame, och zeg mij, wat is het aantal bijen?

Los deze opgave op.

2/4 Geslachtstests.

Bij de Barr body test wordt in het speeksel van de onderzochte persoon gezocht naar het lichaampje van Barr (Barr body) in de kern.

- Wat kan hiermee worden vastgesteld?
- Leg uit hoe de test werkt.

3/4 Geslachtstests.
Zie figuur B 5871 van de bijlage.

De Poolse Ewa Klobukowska (zie afbeelding) bleek een XXY-chromosomenpatroon te hebben.

- Wat is de naam van dit afwijkende patroon?
- Hoe kan dit afwijkende patroon ontstaan?

4/4 Geslachtstests.
Zie figuur B 5872 van de bijlage.

De Zuid-Afrikaanse atlete Caster Semenya werd in augustus 2009 wereldkampioene op de 800 m hardlopen. Al enige tijd was er enig rumoer rondom haar persoon, en dit bereikte een piek vlak voor de finale van de 800 m in Berlijn. De IAAF maakte voor de start hiervan bekend, dat Semenya was gevraagd om mee te werken aan een geslachtstest. Uit eerdere tests is gebleken dat Semenya drie keer zoveel lichaamseigen testosteron heeft als de gemiddelde vrouw. Daardoor is er twijfel ontstaan of zij "honderd procent vrouw is". Semenya heeft meegewerkt aan de geslachtstest. Zelf voelt zij zich al haar hele leven vrouw. Ook haar ouders verklaarden dat Caster voor hen altijd hun dochter is geweest. In afwachting van de uitslag die pas na enkele weken tegemoet kon worden gezien, was er geen aanleiding om haar uit te sluiten voor de finale, die zij aansluitend ook won in de beste prestatie van het jaar: 1.55,45. Het heeft in totaal elf maanden geduurd voordat de IAAF tot een beslissing kwam. Op 6 juli 2010 besloot de federatie dat Semenya weer als vrouw mag deelnemen aan de vrouwencompetitie. De federatie onthoudt zich van verder commentaar over deze zaak. Er zijn geen medische gegevens bekend gemaakt. Ook is niet bekend of er medische ingrepen zijn geweest die hebben geleid tot deze beslissing.
Er was intussen uitgelekt dat Semenya een Y-chromosoom heeft of een SRY-gen. Haar geslachtsklieren zouden zich daardoor ontwikkeld hebben tot inwendige testikels. Omdat ze gedeeltelijk ongevoelig zou zijn voor mannelijke hormonen, heeft de ontwikkeling tot man niet doorgezet. Onvruchtbare testikels maken wel testosteron aan. Dat zou de hoge testosteronwaarden kunnen verklaren.

Ben je het eens met de beslissing van de IAAF?
Beargumenteer je standpunt door vanuit de beschreven situatie
. een biologisch argument te geven vóór de beslissing van de IAAF
. een biologisch argument te geven tegen de beslissing van de IAAF
. en deze argumenten tegen elkaar af te wegen, waarbij je duidelijk aangeeft wat voor jou de doorslag geeft.

Geslachtshormonen.

Bij de menselijke voortplanting is een serie hormonen betrokken, zowel uit de hersenen (hypothalamus en hypofyse), als uit de geslachtsklieren zelf.

Zet de effecten van de in de linker kolom genoemde hormonen op de juiste plaats in de rechter kolom.

Processen in de eierstok.
Zie figuur B 5873 van de bijlage.

In de eierstok (zie afbeelding) vinden tijdens de menstruatiecyclus diverse processen plaats. Al deze opeenvolgende processen worden tegelijk in deze afbeelding weergegeven met de letters a t/m e.

Welk van de volgende omschrijvingen van processen bij de letters a t/m e is correct weergegeven?

Progesteron tijdens de zwangerschap.

Het hormoon progesteron vertoont gedurende de zwangerschap continu een hoge hormoonspiegel in het bloed. Dit lijkt moeilijk te verklaren, immers progesteron koppelt negatief terug op LH en zou daarmee indirect haar eigen productie afremmen.

Waardoor wordt de hoge hormoonspiegel toch verklaard?

Hapje poep.
Zie figuur B 5874 van de bijlage.

In het blad BioNieuws stond het volgende artikel:
Bij een natuurlijke geboorte bepalen vooral de bacteriën van je moeder de samenstelling van je darmflora. Na ongeveer twee weken verandert de flora niet meer, net zoals een vingerafdruk. Een baby uit een keizersnede mist deze bagage van de moeder en krijgt een darmflora van slechte ziekenhuis-bacteriën, met allergie op latere leeftijd als gevolg. Gastro-intestinaal fysioloog professor Lois Akkermans kwam op het symposium Darmflora in Beweging met een oplossing. Laat babies vlak na hun geboorte een hapje poep van hun moeder nemen, net als olifantjes. Een smerig idee? Even rollen in de poep is ook effectief.

Wanneer komen bij een natuurlijke geboorte de bacteriën uit de darmflora van de moeder in het lichaam van de baby terecht?

De menstruatie blijft uit.

Op het spreekuur van de huisarts komt een 28-jarige vrouw met de klacht dat zij al enkele maanden geen menstruatie meer heeft. Zij blijkt niet in verwachting te zijn.
Bij onderzoek wordt een klein gezwelletje ontdekt aan de onderzijde van de hersenen. Na operatieve verwijdering van dit gezwelletje vindt weer regelmatig de menstruatie plaats.
Voor het uitblijven van de menstruatie van deze vrouw worden twee mogelijke verklaringen bedacht.

I Het gezwelletje drukte tegen de hypofyse waardoor de productie van een hypofysehormoon wordt belemmerd.
II Het gezwelletje drukte tegen een zenuw zodat er geen impulsen naar de ovaria konden geleid worden.

Welke verklaring(en) is (zijn) juist?

Voorbehoedmiddelen.

Voorbehoedmiddelen op progesteronbasis verkrijgen hun effect o.a. door

Erectie.

Wat gebeurt er in de bloedvaten, als een menselijke penis in erectie komt?

Hormonen.
Zie figuur B 5878 van de bijlage.

Nevenstaand diagram geeft een beeld van de veranderende concentraties van de hormonen in het bloed van een vrouw, die een rol spelen bij de voortplanting.

Wat is gezien het verloop van de hormoonconcentraties de meest waarschijnlijke gebeurtenis op tijdstip P?

Experiment van Spallanzani.
Zie figuur B 5879 van de bijlage.

In de 18^e eeuw ontwikkelde de Italiaanse priester Lazaro Spallanzani (1729-1799) een ingenieus experiment met de kikkers in zijn vijver. Hij deed enkele mannetjes nauwsluitende broekjes aan, waardoor ze hun zaadcellen niet in het water konden lozen. In die zomer had Spallanzani geen kikkervisjes in zijn vijver. Toen verzamelde hij de zaaddruppels uit de broekjes en merkte dat als hij dit toevoegde aan eieren, er kikkervisjes ontstonden.

Welke hypothese bracht Spallanzani tot dit experiment?

In-vitrofertilisatie.
Zie figuur B 5880 van de bijlage.

Bij vrouwen kunnen verschillende vormen van onvruchtbaarheid voorkomen. Een reden kan zijn dat een eileider niet doorgankelijk is voor een eicel. In-vitrofertilisatie (reageerbuisbevruchting) kan dan een manier zijn om toch zwanger te worden. Dit gebeurt door eicellen uit een eierstok te winnen. Die eicellen worden buiten het lichaam bevrucht.
In de afbeelding hiernaast is schematisch de regeling van een deel van de hormoonhuishouding van een vrouw te zien. De hormonen zijn genummerd van 1 t/m 6.
De behandeling begint met het toedienen van FSH, tevens wordt er dan een antagonist van Gn-RH toegediend.

De volgende vragen gaan over het begin van de behandeling.
- Waarom wordt de behandeling begonnen met het toedienen van FSH?
- Waarom wordt er dan ook een antagonist van Gn-RH toegediend?