Deze oefentoets bevat 19 vragen en is te gebruiken in een toetsplatform dat QTI 3.0 ondersteunt. De opgaven zijn gemaakt door een vakdocent Biologie van de NVON. Ideaal om leerlingen gericht te laten oefenen en hun kennis te toetsen.
19
Biologie
VO Kerndoel 31: Processen in de natuur
HAVO 4, HAVO 5
NVON
cc-by-sa-40
Kinderen krijgen een griepprik.
Vanaf eind november 2009 konden alle kinderen van zes maanden tot vier jaar een griepprik krijgen. Ongeveer 70% van de opgeroepen kinderen verscheen.
Het vaccin wekt een afweerreactie op in je lichaam.
Wat is de werkzame stof in het griepvaccin?
Hooikoorts.
Een hooikoortspatiënt is allergisch voor bepaalde deeltjes die in de lucht voor kunnen komen. In de lucht kunnen o.a. voorkomen:
1. haartjes van dieren;
2. stuifmeelkorrels van grassen;
3. uitwerpselen van huisstofmijten.
Voor welke van deze deeltjes is een hooikoortspatiënt met name allergisch?
Ziektes.
Zet de naam van de verschillende ziektes in de rechter kolom bij de juiste omschrijving in de linker kolom.
1/6 Joes Kloppenburg.
Lees de tekst hieronder.
In 1996 wilde Joes Kloppenburg even wat eten voordat hij naar discotheek 'Dansen bij Jansen' zou gaan. Met een vriend liep hij naar de snackbar, een paar deuren verder. Vier opgefokte, dronken jongens waren daar ruzie aan het zoeken. Ze provoceerden en sloegen mensen in elkaar. Joes riep: ‘Kappen nou!’ Het werkte als een rode lap. Joes werd geschopt en geslagen, tot hij dood was. Hij was 26 jaar.
Op die bewuste dag werd de familie Kloppenburg ’s ochtends vroeg uit bed gebeld. Vader Kloppenburg vertelt wat er daarna gebeurde: ‘Om kwart voor zes zijn we in de politieauto naar het ziekenhuis gereden. Daar troffen we onze zoon aan, voorzien van allemaal slangen. In gradaties werd verteld wat er aan de hand was, elke keer een stapje erger. Dat hadden we op dat moment niet in de gaten, maar we wisten wel dat het ernstig was. Achteraf gezien was hij toen al klinisch dood.’ Om er 100% zeker van te zijn dat Joes écht was overleden, werd in het ziekenhuis nog twee keer de hersenfunctie getest. De tests bewezen het onherroepelijke.
Korte tijd later meldde zich een arts bij de familie om te praten over donatie. De vader van Joes: ‘Later besefte ik hoe moeilijk het voor hem moet zijn geweest om ons zó kort na wat er was gebeurd, over donatie te benaderen. Hij bracht het onderwerp voorzichtig, maar draaide er niet omheen. Eerst sprak hij mij alleen aan, hij zocht een aanspreekpunt, en daarna ook de andere familieleden. We hebben ons teruggetrokken om te overleggen. Ieder heeft zijn zegje gedaan. We werden niet opgejaagd.
Er werd alleen gevraagd òf, en zo ja, wàt.’ De familie besloot het hart, de nieren, de lever en de longen van Joes beschikbaar te stellen.
(Vrij naar: Gevraagd: Donoren – U ook, Nierstichting/VNU, september 1998)
2/6 Joes Kloppenburg.
Leg uit waarom men juist de hersenfunctie test om er zeker van te zijn dat iemand is overleden.
3/6 Joes Kloppenburg.
Waarom wendde de arts zich al snel tot de heer Kloppenburg, en wachtte hij niet tot de eerste schok voorbij was?
4/6 Joes Kloppenburg.
Als een orgaan beschikbaar wordt gesteld, volgt matching.
Wat houdt dat in?
5/6 Joes Kloppenburg.
Na het transplanteren wordt de ontvanger vaak met bepaalde medicijnen behandeld. Wat is de functie van die medicijnen?
6/6 Joes Kloppenburg.
Vanwege het enorme tekort aan donororganen wordt gedacht aan xenotransplantatie.
Wat wordt daarmee bedoeld?
1/2 Taaislijmziekte.
Tekst:
Taaislijmziekte (cystische fibrose of CF) is een erfelijke aandoening die gekenmerkt wordt door o.a. luchtweginfecties. Deze zijn het gevolg van abnormale taaiheid van het slijm in de luchtwegen. Door deze taaiheid blijft het slijm vaak achter in de luchtwegen, waardoor infecties kunnen ontstaan.
De ziekte wordt veroorzaakt door een recessief, niet-X-chromosomaal gen. Twee willekeurige mensen die geen CF hebben, hebben een kans van 1 op 900 om een kind te krijgen met CF.
bron: Intermediair, oktober 1993
Waardoor bevordert de aanwezigheid van taai slijm het ontstaan van infecties van de longen en luchtwegen?
2/2 Taaislijmziekte.
Bepaalde infecties behandelt men met een flinke dosis van een antibioticum, maar op den duur raken de ziekteverwekkers daartegen resistent.
Er zijn ook groepen ziekteverwekkers die niet met antibiotica kunnen worden bestreden.
Geef de naam van zo'n groep.
Een nieuwe astmatherapie.
Twee Canadese artsen ontwikkelden een nieuwe behandelmethode. Bij deze nieuwe techniek, 'bronchiale thermoplastiek' genaamd, brengen artsen een klein flexibel slangetje via de neus of de mond in de luchtwegen van de patiënt. Een sonde aan het eind van dit slangetje warmt de luchtwegen tien seconden plaatselijk op tot 65°C. Door deze hoge temperatuur worden spiercellen in bronchiën weggebrand, waardoor deze minder heftig kunnen reageren. Door een lichte verdoving voelt de patiënt niets van de behandeling.
Volgens de onderzoekers speelt bij astmatherapie het placebo-effect een grote rol. Als iemand alleen maar het idee heeft dat hij behandeld wordt, lijkt dat ook al te helpen tegen de klachten. Om te bewijzen dat het wegbranden van de spiercellen helpt tegen astma werd ook bij een andere groep astmapatiënten een behandeling uitgevoerd (controlegroep).
Aan welke voorwaarde dienen de astmapatiënten die tot de controlegroep behoren te voldoen?
- Hoe dienen deze astmapatiënten behandeld te worden?
Plagen in Australië.
Geef twee mogelijke oorzaken waardoor niet alle konijnen in Australië zijn doodgegaan na de invoering van myxomatose.
Zonnebaden.
Leg uit dat bij overmatige blootstelling aan UV-straling huidkanker kan ontstaan.
Microbiologische ontdekkingen.
Aan het eind van de negentiende eeuw werd duidelijk dat er behalve bacteriën nog een ander type micro-organisme bestaat. In Nederland ontdekte Martinus Beijerinck dat de veroorzaker van de tabakmozaïekziekte niet door zeer fijne bacteriefilters werd tegengehouden. Later bleek het te gaan om een virus dat het tabakmozaïekvirus (TMV) werd genoemd.
Welke conclusie zal Beijerinck hebben getrokken uit de waarneming dat de ziekteverwekker niet door bacteriefilters werd tegengehouden?
Nefrotisch syndroom.
Kim Groenveld (16) is op het eerste gezicht een normale puber. En dat is best bijzonder, want Kim lijdt aan het nefrotisch syndroom. Het gaat heel goed met haar, maar haar ziekte is wel altijd aanwezig.
"Mocht ik straks een transplantatie krijgen dan moet ik weer een hoge dosis prednison slikken." Dat ik dan weer zo opgeblazen word, dat vind ik het allerergste. Gek hè?
Prednison is een ontstekingsremmer. Een van de bijwerkingen is dat prednison de zoutafgifte van de nieren remt.
Leg uit wat dat te maken heeft met Kim's opmerking dat ze van prednison zo 'opgeblazen' wordt.
Helicobacter.
Een infectie met Helicobacter pylori, de veroorzaker van een maagzweer, wordt tegenwoordig behandeld met antibiotica.
Bij 8% van de patiënten die waren behandeld met antibiotica, keerde de maagzweer binnen het jaar terug.
Bij hen bleek het gebruikte antibioticum geen resultaat meer te hebben.
Noem een mogelijke oorzaak voor het feit dat een tweede behandeling met het antibioticum geen resultaat had.
Coeliakie.
Iemand met de ziekte coeliakie is allergisch voor bepaalde eiwitten die ook wel gluten genoemd worden.
Zulke eiwitten komen onder andere voor in graanproducten waarin meel van tarwe, rogge of gerst is verwerkt.
In het lichaam van een coeliakie-patiënt treedt een afweerreactie op tegen gluten in het voedsel.
Als gevolg van deze afweerreactie sterven cellen in het slijmvlies van de dunne darm af en verdwijnen de darmvlokken.
Om klachten te voorkomen dienen coeliakie-patiënten een strikt dieet te volgen.
Gluten zijn namelijk niet alleen in brood, gebak en andere graanproducten aanwezig, maar het worden ook in ruime mate gebruikt bij de industriële voedselbereiding en is ook in snoep, soepen en sauzen aanwezig.
Na het eten van gluten worden deze eiwitten grotendeels in maag en twaalfvingerige darm verteerd.
Sommige fragmenten daarvan worden bij gezonde personen pas verderop in de dunne darm verteerd, of door bacteriën in de dikke darm.
Bij coeliakie-patiënten roepen deze fragmenten een afweerreactie op, waardoor de darmstructuur uiteindelijk verandert.
Hoe worden deze fragmenten genoemd die een allergische reactie oproepen?
De beschermende werking van calcium.
Een andere darmziekte die werd onderzocht, is darmkanker.
Dikke darmkanker komt vaak voor bij mensen in welvarende landen en weinig bij inwoners van landen met een arme bevolking, zoals in delen van Oost-Azië.
De leefwijze kan het risico op het ontwikkelen van darmkanker vergroten.
Men heeft vastgesteld dat de inname van calcium omgekeerd evenredig is met het risico op darmkanker. En men heeft vastgesteld dat de inname van rood vlees het risico op darmkanker doet toenemen. Dit laatste wordt veroorzaakt door de aanwezigheid van heem (= onderdeel van hemoglobine) in rood vlees. In het dekweefsel van de dikke darm zijn regelfactoren aanwezig die de snelheid van de celdeling controleren, zodat er steeds voldoende epitheelcellen bijgemaakt worden. Heem verstoort dit regelmechanisme en veroorzaakt hierdoor een verhoogde delingsactiviteit van dikkedarmwandcellen.
Er zijn in de vorige eeuw veel mensen vanuit Oost-Azië naar Amerika geëmigreerd. Oost-Aziaten kunnen melk niet verdragen, omdat zij lactose-intolerant zijn. Wel gingen zij er toe over om meer rood vlees te eten, iets dat zij in hun vaderland weinig deden. Het vlees konden zij wel goed verteren.
Leg uit waardoor een hoge concentratie heem in de dikke darm de kans op het ontstaan van dikke darmkanker doet toenemen.