Oefentoets Biologie: Zenuwstelsel | HAVO 4/HAVO 5 | variant 3

3/3 Zenuwstelsel.
Zie figuur A 132 van de bijlage.

De afbeelding stelt het ruggenmerg van de mens voor met enige delen die het centrale zenuwstelsel met bepaalde organen verbinden. Naast het ruggenmerg loopt de zogenaamde grensstreng. Deze bestaat uit zenuwknopen die met het ruggenmerg en met elkaar zijn verbonden. Van de grensstreng lopen zenuwen naar verschillende organen. P is een zenuwcellichaam in het ruggenmerg, Q een zenuwknoop van de grensstreng en R een orthosympathische zenuwknoop bij de darm. Zenuwvezel S is de uitloper van een motorische zenuwcel in het ruggenmerg.
Iemand komt van een warme in een koudere omgeving. Daling van zijn lichaamstemperatuur wordt dan onder andere tegengegaan doordat bloedvaatjes in de huid zich vernauwen, zodat de bloedtoevoer naar zijn huid afneemt. Daarbij neemt de impulsfrequentie in bepaalde zenuwcellen toe.

In welke van de onderstaande situaties zal de impulsfrequentie in zenuwcel 4 waarschijnlijk hoog zijn?

Veranderingen onder invloed van het autonome zenuwstelsel.

Onder invloed van het autonome zenuwstelsel kunnen in het lichaam van de mens onder andere de volgende veranderingen plaatsvinden:

1. de afgifte van maagsap neemt toe,
2. de spieren in de darmwand worden geactiveerd,
3. de omzetting van glycogeen in glucose wordt bevorderd.

Welke van deze veranderingen vinden plaats onder invloed van het parasympathische deel van het autonome zenuwstelsel?

Het vegetatieve zenuwstelsel.

Het vegetatieve zenuwstelsel van de mens is betrokken bij

Effecten van een aantal diepe kniebuigingen.

Wat neemt NIET toe na het maken van een aantal diepe kniebuigingen?

De invloed van het parasympathische zenuwstelsel.

Het autonome zenuwstelsel kan onder andere

1. de hartfrequentie verlagen,
2. de adrenalineproductie van de bijnieren verlagen,
3. de ademhalingsfrequentie versnellen,
4. de darmperistaltiek vertragen.

Welke van bovenstaande processen vinden plaats onder invloed van het parasympathische deel van het autonome zenuwstelsel?

Darmsapklieren en bijniermerg & het autonome zenuwstelsel.

Darmsapklieren en bijniermerg scheiden onder invloed van het autonome zenuwstelsel stoffen af.

Zullen darmsapklieren stoffen afscheiden onder invloed van het (ortho)sympathische of onder invloed van het parasympathische deel van het autonome zenuwstelsel?
En het bijniermerg?

afbeelding

Ademhalingcentra.
Zie figuur B 579 van de bijlage.

De tekening stelt een doorsnede voor van de hersenen van een mens.

In welk deel bevinden zich de centra die de ademhaling regelen?

Blozen.

Een jongen wordt aangesproken door een meisje dat hij aardig vindt. Hij bloost. Hierbij loopt zijn gezicht rood aan. Over dit blozen worden de volgende uitspraken gedaan:

1. bloedvaten in de huid verwijden zich;
2. het rood worden van de huid staat onder invloed van het autonome zenuwstelsel;
3. dit blozen is een aanwijzing dat impulsen van het animale zenuwstelsel kunnen worden doorgegeven naar het autonome zenuwstelsel.

Welke uitspraak is of welke uitspraken zijn juist?

Schrikken.

Als iemand schrikt, kan zijn hart sneller gaan kloppen.

Via welke van onderstaande zenuwen worden in dat geval impulsen naar het hart geleid, waardoor dit sneller gaat kloppen?

Adrenaline en het autonome zenuwstelsel.

Het bijniermerg van de mens produceert adrenaline.

Wordt de productie van adrenaline gestimuleerd door het orthosympathische deel van het autonome zenuwstelsel?
En wordt de productie van adrenaline gestimuleerd door het parasympatische deel van het autonome zenuwstelsel?

Iemand trapt in een punaise.

Iemand trapt in een punaise. Dit leidt achtereenvolgens tot:

1. het ogenblikkelijk optillen van de voet,
2. het voelen van pijn,
3. het grijpen naar de voet,
4. het uitschelden van de persoon die de punaise heeft laten liggen.

Bij welke activiteiten zijn de grote hersenen betrokken?

Honkbalspelen & hersenen.
Zie figuur C 12 van de bijlage.

Een honkbalwerper staat klaar voor het aangooien van de bal. Hij bekijkt goed welke slagman tegenover hem staat en welke tekens de achtervanger (catcher) hem geeft. Aan de hand van deze gegevens beslist hij hoe hij de bal zal gooien.
Vervolgens gooit hij de bal met een mooie boog naar de catcher. De slagman mist de bal voor de derde keer en is uit!

In welk deel van de hersenen van de werper vinden de processen plaats die leiden tot de beslissing hoe hij de bal wil gooien?

Samentrekking van een skeletspier.

De impulsen voor een willekeurige samentrekking van een skeletspier ontstaan in

Het bewustworden van prikkels.

Wanneer wordt een mens zich bewust van prikkels?

Een bewuste uitvoering van een beweging.
Zie figuur B 532 van de bijlage.

De tekening stelt een overlangse doorsnede van de hersenen van een mens voor.
De impulsen voor de bewuste uitvoering van een beweging ontstaan in de hersenen.

In welk van de aangegeven gebieden ontstaan deze impulsen in de eerste plaats?

Een horizontale doorsnede door de grote hersenen.
Zie figuur B 127 van de bijlage.

De tekening geeft een horizontale doorsnede weer door de grote hersenen van de mens. Over het merg en de schors van de grote hersenen worden de volgende beweringen gedaan:

1. in het merg komt geen myeline voor,
2. door verwerking van impulsen in de schors kan de mens zich bewust worden van prikkels.
3. door het merg verlopen impulsen naar de kleine hersenen.

Welke bewering(en) is (zijn) juist?

Gewaarwording van geluid of licht.

Als een zintuig van een mens wordt geprikkeld, ontstaan er impulsen.
Deze impulsen kunnen leiden tot een bewuste gewaarwording, bijvoorbeeld van geluid of licht.

Waarvan hangt het af welke soort gewaarwording ontstaat?

Het zenuwstelsel van de mens & andere zoogdieren.

Het zenuwstelsel van de mens is wat de bouw betreft vergelijkbaar met dat van de meeste zoogdieren. Door de zeer sterke ontwikkeling van een bepaald deel van het zenuwstelsel kan de mens, in vergelijking met de meeste zoogdieren, op een meer gevarieerde manier reageren op prikkels uit zijn omgeving.

Welke van de volgende onderdelen van het zenuwstelsel van de mens is in vergelijking met dat van andere zoogdieren zo sterk ontwikkeld?

Zenuwcellen.

Bepaalde zenuwcellen van de mens geleiden impulsen vanaf een motorisch centrum in de grote hersenen naar het ruggenmerg.

Waar bevinden zich de cellichamen van deze zenuwcellen?

Impulsen.

Wanneer het lichaam van de mens reageert op prikkels uit de omgeving, vindt geleiding van impulsen in het zenuwstelsel plaats.
Drie situaties waarin dit optreedt, zijn:

1. Iemand betreedt een sauna en begint in deze warme ruimte zeer sterk te zweten.
2. Iemand raakt met een hand een heet voorwerp aan en trekt in een reflex zijn hand terug.
3. Een hongerige persoon ruikt voedsel en begint direct daarna te watertanden (speeksel af te scheiden).

In welke van deze situaties lopen de impulsen die de genoemde reacties tot gevolg hebben, via de hersenstam?