Oefentoets Biologie: Spijsvertering - Spijsvertering | HAVO 4/HAVO 5

Spijsvertering.

Wat wordt met de voedseldeeltjes gedaan bij vertering door enzymen?
Wat is het effect van kauwen op deze voedseldeeltjes?

afbeelding

Spijsvertering.

In het spijsverteringskanaal van een mens wordt het voedsel bewerkt.
Meestal worden daarbij moleculen afgebroken, maar soms gaat het alleen om een verdeling van het voedsel in kleinere brokjes.
Dit laatste gebeurt bijvoorbeeld door de werking van het gebit.

Welk van de volgende sappen heeft een werking die lijkt op de werking van het gebit?

Spijsvertering.

Men heeft vijf reageerbuizen met een bepaald spijsverteringsenzym van een mens.
Aan dit enzym worden de volgende stoffen toegevoegd:

in buis 1: zetmeel en maagzuur,
in buis 2: zetmeel en water,
in buis 3: eiwitten, water en maagzuur,
in buis 4: eiwitten en water,
in buis 5: vetten en water.

De buizen worden op 37°C gehouden.

In welke van deze buizen is geen enkele activiteit van dit spijsverteringsenzym van de mens te verwachten?

Experiment met verteringssappen.

Vier reageerbuizen zijn als volgt gevuld:

afbeelding

De buizen worden een dag geplaatst in een ruimte met een constante temperatuur van 37°C.

In welke buis zal na deze dag de pH het laagst zijn?

Spijsvertering.

Drie beweringen over het spijsverteringsstelsel bij de mens zijn:

1. in de wand van de twaalfvingerige darm is zenuwweefsel aanwezig,
2. de vertering van zetmeel door enzymen begint in de twaalfvingerige darm,
3. het alvleessap bevat stoffen die de pH van de darminhoud verhogen.

Welke beweringen zijn juist?

Vertering door broodschimmel.

Een broodschimmel is een organisme dat op brood leeft en zich voedt met stoffen uit het brood door deze extra-cellulair te verteren.
Hierbij vinden de volgende gebeurtenissen plaats:

1. enzymen verteren koolhydraten;
2. schimmelcellen maken enzymen;
3. enzymen worden door schimmelcellen naar de extra-cellulaire ruimte afgegeven;
4. schimmelcellen nemen verteringsproducten uit brood op.

In welke volgorde vinden deze gebeurtenissen plaats?

Experiment zetmeelvertering.
Zie figuur B 611 van de bijlage.

Bij een proef staat een reageerbuis met inhoud in een waterbad (zie figuur 1).
In figuur 2 is de controleproef weergegeven.
Uit beide reageerbuizen wordt een druppel genomen, waaraan jodium wordt toegevoegd.
Dit wordt gedurende een half uur elke vijf minuten herhaald.

Wat kan met dit experiment worden aangetoond?

Zetmeelvertering.

Een zetmeelbevattende voedingsbodem in een petrischaal is met een jodiumoplossing blauw gekleurd.
Op deze voedingsbodem bevindt zich:

- op plaats 1 een druppel speeksel van een mens,
- op plaats 2 een stukje speekselklier van een varken,
- op plaats 3 een stukje maagwand van een varken,
- op plaats 4 een stukje alvleesklier van een varken.

Op drie van de vier plaatsen verdwijnt de blauwe kleur.

Op welke plaats zal de blauwe kleur zichtbaar blijven?

Experiment vertering brood.

Men zet vier reageerbuizen (1 t/m 4) in een rekje en voert daarna onderstaande proeven uit:

afbeelding

Met behulp van bovenstaande proeven kan men onder andere aantonen:

Experiment vertering brood.

Men zet vier reageerbuizen (I t/m IV) in een rekje en voert daarna onderstaande proeven uit:

afbeelding

Welke van de onderstaande conclusies over het speekselenzym blijkt alleen op grond van deze proeven waar?

Aantonen van koolhydraten en eiwitten.

In het spijsverteringsstelsel van de mens ontstaat maltose (een koolhydraat) bij de vertering van zetmeel.
Sommige voedselbestanddelen zijn met behulp van indicatoren aan te tonen.
In tabel 1 worden drie indicatoren genoemd met de daarbij optredende reacties met maltose, zetmeel, glycogeen en eiwitten.
afbeelding
Een hoeveelheid voedsel van onbekende samenstelling wordt getest op de aanwezigheid van maltose, zetmeel, glycogeen en eiwitten.
Dat voedsel wordt tevens behandeld met een onbekend mengsel enzymen. Na drie uur worden de omzettingen beëindigd.
De dan aanwezige stoffen worden getest met de drie indicatoren.
De resultaten van deze twee series proeven staan in tabel 2.
afbeelding
Over de resultaten in tabel 2 worden drie beweringen gedaan:

1. Door het mengsel van enzymen zijn alle eiwitten in het voedsel omgezet.
2. Door het mengsel van enzymen is al het zetmeel en glycogeen in het voedsel omgezet.
3. Door het mengsel van enzymen zijn zowel alle eiwitten als al het zetmeel en glycogeen in het voedsel omgezet.

Welke van deze beweringen is juist?




-

Spijsvertering reptielen.

Bij sommige reptielen scheiden de maag en de alvleesklier het enzym chitinase af.

Dit is een aanwijzing voor het feit dat het natuurlijke voedsel van deze reptielen onder andere kan bestaan uit

Vertering mens en spin.

De mens verteert voedsel in het darmkanaal.
Veel soorten spinnen spuiten verteringsenzymen in de prooi.

Is bij de mens sprake van extra-cellulaire vertering?
En bij deze spinnen?

afbeelding

Vertering bij platworm.
Zie figuur B 522 van de bijlage.

Het schema stelt een dwarsdoorsnede van een platworm voor met onder andere de mond en een deel van het darmkanaal. Bij platwormen vindt zowel extra- als intracellulaire vertering plaats.

Kunnen in laag 1 verteringsenzymen actief zijn?
Kunnen in ruimte 2 verteringsenzymen actief zijn?

afbeelding

Pens van herkauwers.

De pens is een onderdeel van het darmkanaal van herkauwers (bijvoorbeeld koeien). In de pens bevinden zich verschillende stoffen. Deze zijn onder andere cellulose, vet, glucose en zetmeel, afkomstig uit het voedsel, en ureum, afkomstig uit het speeksel. In de pens leven micro-organismen die onder andere eiwitten kunnen synthetiseren uit cellulose en één van de genoemde stoffen.

Welke van de genoemde stoffen zou dit kunnen zijn?

Vertering bij holtedieren.

Holtedieren bestaan uit twee lagen cellen die een holte omgeven. De laag die de holte begrenst heet entoderm, de buitenlaag heet ectoderm. Bij deze dieren komt zowel extra- als intracellulaire vertering voor.

Welke laag vormt enzymen voor deze vertering?
Waar zijn deze enzymen werkzaam?

afbeelding

Kikkers.

Gedurende een bepaald ontwikkelingsstadium van een kikker komen de volgende kenmerken voor die verband houden met de voeding:

1. een relatief lange, spiraalsgewijs gewonden darm,
2. rijen fijne rasptanden in de mondholte,
3. een relatief geringe productie van ureum.

Welk voedsel eet een kikker in dit ontwikkelingsstadium?
Komen de genoemde kenmerken voor tijdens de vroege ontwikkeling van de larve of tijdens het volwassen stadium van de kikker?




-

3/4 Spijsvertering.

Welk enzym is in de dunne darm werkzaam?

4/4 Spijsvertering.

Leg uit hoe de naamgeving van verteringsenzymen tot stand komt.

Spijsverteringsklieren.

Spijsverteringsklieren scheiden sappen af die vaak meer dan één functie hebben. Zulke functies kunnen zijn:

1. emulgeren van vetten;
2. doden van bacteriën;
3. vertering van koolhydraten;
4. vertering van eiwitten.

Welke functies heeft het sap dat door de maagwand wordt afgescheiden?

Immunisering tegen buiktyfus.

Mensen die op reis gaan naar de tropen dienen zich onder andere te laten immuniseren tegen buiktyfus. Deze gevaarlijke ziekte wordt veroorzaakt door salmonellabacterie die in het darmkanaal terecht komen. Besmetting kan men bijvoorbeeld oplopen door water te drinken dat met ontlasting is vervuild.
Men kan tegenwoordig immuniteit verkrijgen door enkele capsules te slikken waarin zich verzwakte bacteriën van deze soort bevinden. De capsules zijn zo gemaakt dat ze niet oplossen in de maag, maar wel in de twaalfvingerige darm. Twee weken na het slikken is men dan minimaal 3 jaar immuun tegen deze ziekte.

Wat is de reden dat de verzwakte bacteriën in capsules worden toegediend die niet in de maag oplossen?

Bacteriën in varkensvoer.

Het mestoverschot in Nederland is een groot probleem. Door overbemesting ontstaat in een bepaald gebied een overschot aan mineralen, zoals nitraten, hetgeen schadelijk is voor de kwaliteit van grondwater en oppervlaktewater. De ammoniak die in de mest voorkomt, heeft verzuring tot gevolg. Bacteriën van de soort Thiosphaera panthotropha zijn in staat ammoniak om te zetten in nitraat. Wanneer de omstandigheden voor deze bacteriën ongunstig zijn, kunnen deze bacteriën zich tijdelijk inkapselen. Hierbij wordt een vrijwel ondoordringbare wand om elke bacterie gevormd. Er is een voorstel om bacteriën van deze soort toe te voegen aan varkensvoer.

Stel dat men besluit om bacteriën van deze soort toe te voegen aan het varkensvoer.

Zal men er dan voor zorgen dat ze in ingekapselde of in niet-ingekapselde vorm door de varkens worden gegeten?
Geef de reden voor deze keus, waarbij je ervan uit mag gaan dat de werking van de verteringsorganen van varkens overeenkomt met die van de mens.

2/5 Zwemmen gevaarlijk.

Benoem alle onderdelen van het spijsverteringskanaal waar het voedsel en de resten ervan langs gaan.

3/5 Zwemmen gevaarlijk.

Wat is precies het doel van de vertering?

4/5 Zwemmen gevaarlijk.

Wat zijn fecaliën?

5/5 Zwemmen gevaarlijk.

Maak een schema van de vertering in het spijsverteringskanaal. Zet bovenaan het schema de woorden zetmeel (eerste kolom), eiwitten (tweede kolom) en vetten (derde kolom). Zet aan de linkerzijde de spijsverteringssappen te weten: speeksel, maagsap, alvleessap en darmsap.

Zorg dat het schema in één oogopslag weergeeft via welke tussenstappen genoemde stoffen verteerd worden en geef de volgende enzymen een plaats: peptidase, lipase, trypsine, amylase, pepsine, maltase. Plaats de optimale pH bij genoemde enzymen.

De darm.

Bij een mens is de uitloper van een bepaalde zenuwcel verbonden met de wand van de dunne darm. Door impulsen die langs deze uitloper worden voortgeleid, wordt een bepaalde klier in de darmwand aangezet tot afgifte van spijsverteringssap.

Kan dit spijsverteringssap enzymen bevatten die gedeeltelijk afgebroken eiwitten verder afbreken?
En enzymen die koolhydraten afbreken?