Oefentoets Biologie: Ecologie | VWO 4/VWO 5/VWO 6 | variant 15

3/3 Koraal.

Enkele chemische verbindingen zijn: glucose, nitraat, vetzuur, zuurstof.

Welke van deze chemische verbindingen maakt of welke maken deel uit van de koolstofkringloop en worden door de wieren geproduceerd?

1/5 Symbiose.

In de Grote Oceaan bij Nieuw-Guinea komen vele soorten garnalen en stekelhuidigen voor. Tussen de pistoolgarnaal (Synalpheus stimpsoni) en een aantal soorten stekelhuidigen bestaat een vorm van symbiose. Twee vormen van symbiose zijn mutualisme en commensalisme.

Noem het verschil tussen mutualisme en commensalisme.

2/5 Symbiose.
Zie figuur A 737 van de bijlage.

Naar de pistoolgarnaal en verschillende soorten stekelhuidigen is onderzoek gedaan. Van stekelhuidigen is bekend dat zij bepaalde chemische verbindingen (signaalstoffen) afgeven aan hun omgeving.
De onderzoekers formuleerden de volgende hypothese:
Signaalstoffen spelen een rol bij de herkenning door de pistoolgarnaal van diverse soorten stekelhuidigen.

Voor het onderzoek werd de volgende proefopstelling gebruikt:
De aquaria A en B zijn via een Y-vormige ondoorzichtige buis verbonden met bak D. In de buis (op plaats C) kan een pistoolgarnaal worden geplaatst. Vanuit deze plaats kan de garnaal zich naar aquarium A of B verplaatsen, maar niet naar bak D. Door een kraantje onder bak D te openen, stroomt 100 mL water per minuut weg. Het hele systeem is gevuld met zeewater, dat wordt aangevuld in de aquaria A en B.
De proefopstelling is weergegeven in de afbeelding.
In de aquaria A en B werden achtereenvolgens verschillende soorten stekelhuidigen geplaatst. De onderzoekers gebruikten de stekelhuidige Comaster multifidus, die in symbiose leeft met Synalpheus stimpsoni, en de drie soorten stekelhuidigen, Himerometra robustipinna, Comanthus alternans en Comatella stelligera, die geen symbiotische relatie hebben met Synalpheus stimpsoni.
In beide takken van de Y-vormige buis (zie de afbeelding) bevindt zich een knik. Door deze knik worden bepaalde prikkels uitgesloten die van invloed zouden kunnen zijn op de verplaatsing van de garnaal op plaats C.

Vier typen prikkels zijn:
1. visuele prikkels
2. mechanische prikkels
3. elektrische prikkels
4. chemische prikkels

Welk type prikkel wordt of welke typen prikkels worden door de knik in de buizen uitgesloten?

4/5 Symbiose.

Wat is de functie van meetreeks 1?

5/5 Symbiose.

De onderzoekers trekken uit het experiment onder andere de volgende conclusie:

Garnalen van de soort Synalpheus stimpsoni reageren positief op stekelhuidigen van de soort Comaster multifidus en niet op de stekelhuidigen Himerometra robustipinna, Comanthus alternans en Comatella stelligera.

Welke combinatie van meetreeksen, met de daaruit verkregen resultaten, is nodig om deze conclusie te kunnen trekken?

2/6 Tolerantie.
Zie figuur A 6 van de bijlage.

In de figuur is voor verschillende temperaturen de hoeveelheid opgeloste stoffen in het bloed van de koningsgarnaal, de gewone garnaal en de schol (y-as) bepaald bij verschillende zoutgehaltes (S = saliniteit op x-as) van het zeewater.

Geef voor elk dier aan of er sprake is van conformiteit, regulatie dan wel beperkte regulatie. Verklaar je antwoord.

3/6 Tolerantie.

De plant lamsoor (veel voorkomend in de Slufter op Texel, op de Zoute Wieden op Ameland en de kwelders van Schiermonnikoog) vertoont aan de onderzijde van de bladeren witte vlekjes van zout bij de huidmondjes (adem- en transpiratie-openingen).
Zeekraal (eveneens te vinden in deze gebieden) zwelt op bij afnemend zoutgehalte van de omgeving.

Geef voor beide planten apart aan of zij aan conformatie dan wel aan regulatie doen. Verklaar je antwoord.

5/6 Tolerantie.
Zie figuur A 688 van de bijlage.

Teken aan de hand van de gegevens in de grafiek en de bijbehorende tekst de grafiek die het verband laat zien tussen het zoutgehalte van het water (x-as) en de zoutconcentratie in het bloed van de strandkrab (y-as). GEEN getallen.

6/6 Tolerantie.
Zie de figuren A 15, A 6 en A 687 van de bijlage.

In de figuur is de sterfte weergegeven van gewone garnalen bij verschillende temperaturen en zoutgehalten in hun omgeving. Hoge zoutgehalten kunnen goed worden doorstaan in combinatie met lage temperaturen. Lage zoutgehalten gecombineerd met lage temperaturen geven een grote sterfte. De getallen in de figuur geven de sterfte in procenten aan.

Zie figuur A 6 van de bijlage.
Zie figuur A 687 van de bijlage.

Teken in de gegeven grafiek met alleen de 0% sterftelijn van de gewone garnaal (A 687) de vermoedelijke ligging van de 0% sterftelijn van de koningsgarnaal.

3/5 Een eilandje.

Op grond van zijn onderzoeksresultaten doet hij de volgende beweringen:

1. Sphagnum squarrosum kan alleen groeien bij een pH > 4,0.
2. Sphagnum recurvum geeft ionen af waardoor de pH van de bodem hoger wordt.
3. Er treedt geen competitie op tussen Sphagnum fimbriatum en Sphagnum recurvum.
4. Sphagnum recurvum heeft een andere habitat dan Sphagnum squarrosum.

Van welke bewering of van welke beweringen kan de juistheid worden afgeleid uit zijn onderzoeksresultaten?

Met bewering [invulveld]

4/5 Een eilandje.

Vervolgens onderzoekt hij op verschillende plaatsen op het eilandje het elektrisch geleidingsvermogen van het grondwater (= EGV). Toename van de ionenconcentratie in het grondwater leidt in het algemeen tot een verhoging van het EGV.

Vier processen zijn:

1. Opname van nitraat door veenmossen,
2. Opname van koolstofdioxide uit de lucht door veenmossen,
3. Verdamping van water uit de drassige bodem van het eilandje,
4. Neerslaan van ammoniak uit de lucht.

Welk van deze processen heeft of welke hebben invloed op het EGV?

5/5 Een eilandje.

In de voorgaande informatie over het eilandje worden de volgende abiotische factoren genoemd: pH, EGV, ionenconcentratie, zoutgehalte, nitraatgehalte en CO₂ in lucht.

Noem vier andere abiotische factoren die van invloed zijn op de groeisnelheid van de veenmosplanten van de verschillende soorten.

1/2 Voedsel in de woestijn.

Bij een voedselproject in een woestijngebied overweegt men water van grote diepte op te pompen en in bekkens te verzamelen. Dit water bevat veel keukenzout (NaCl). In dit water kan men, eventueel na toevoeging van andere elementen, algen kweken. Algen zijn planten die kunnen dienen als voedsel voor dieren en mensen. Er worden drie situaties genoemd waarin de algen als voedsel kunnen worden gebruikt:

1. als voer voor vee dat wordt gehouden voor vleesproductie;
2. als voer voor in de bekkens te kweken consumptievissen;
3. voor menselijke consumptie.

Vergelijk deze drie situaties waarin de algen kunnen worden gebruikt. Ga ervan uit dat de netto primaire productie in deze situaties even groot is. In elke situatie komt een andere hoeveelheid biomassa in de vorm van voedsel voor de mens ter beschikking.

Welke van deze situaties levert de grootste hoeveelheid voedsel voor de mens op?

Situatie

2/2 Voedsel in de woestijn.

Afhankelijk van de ionensamenstelling van het opgepompte water kunnen bepaalde elementen, zoals fosfor, stikstof en zwavel, beperkend zijn voor de algengroei. Deze elementen moeten dan in een passende verbinding aan het water worden toegevoegd. Koolstof blijkt niet beperkend te zijn voor de algengroei. In het water bestaat de evenwichtsreactie C0₂ + H₂ 0 ® H⁺ + HC0₃ ^- .

Noem twee processen waardoor in deze situatie voldoende CO₂ beschikbaar blijft voor de algen.

1/2 Ooievaars.
Zie figuur B 1637 van de bijlage.

In het zuiden van de staat Florida in de Verenigde Staten komen in een moerasgebied Schimmelkop-ooievaars voor. Het voedsel van deze ooievaars bestaat uit kleine visjes die ze uit het water oppikken.
Het diagram in de afbeelding bevat de volgende gegevens:

1. de gemiddelde waterdiepte in het moerasgebied gedurende het jaar,
2. de dichtheid van prooivisjes (aantal prooivisjes per km2 moerasgebied),
3. de ecologische dichtheid van prooivisjes (aantal prooivisjes per km² wateroppervlak).

Geef een verklaring voor het gegeven dat in de maanden november en december de ecologische dichtheid van prooivisjes toeneemt, terwijl het aantal prooivisjes afneemt.