Oefentoets Biologie: Mens-milieu | HAVO 4/HAVO 5 | variant 7

Lozing afval.
Zie figuur B 5539 van de bijlage.

Hiernaast een grafiek die de effecten laat zien van industrieel afval dat in een rivier wordt gedumpt, op de daar aanwezige organismen.

Hoe wordt de afname van de algen tussen X en Y waarschijnlijk veroorzaakt?

Milieu-aantasting.

Drie beweringen over het ontstaan van zure regen zijn:

1. Zure regen wordt veroorzaakt door de uitstoot van koolstofmonoxide.
2. Zure regen wordt veroorzaakt door de uitstoot van stikstofoxiden.
3. Zure regen wordt veroorzaakt door de uitstoot van zwaveloxiden.

Welke van deze beweringen is (zijn) juist?

Milieu-aantasting.

Hieronder staan vier gevolgen van luchtverontreiniging:

1. De aantasting van gebouwen en beeldhouwwerken (zie figuur B 1239 van de bijlage).
2. Remming van de fotosynthese.
3. Toename van de verdamping uit bladeren.
4. Verhoging van de concentratie van giftige metalen in het grondwater.

Welke van deze vier zijn een gevolg van zure regen?

Zure regen.

Zure regen is met name in het zuidoosten van Nederland een probleem.

Welke stof is hier vooral voor verantwoordelijk?

Zure regen.

Hoe kan zure regen in ons land vooral ontstaan?

Bevers.

Bevers zijn plantenetende zoogdieren die in de vorige eeuw uit ons land zijn verdwenen. In 1988 heeft men in de Biesbosch een klein aantal van deze dieren uitgezet in de hoop dat er zich een stabiele populatie ontwikkelt. Otters zijn in ons land uitgestorven. Otters leven, net als bevers, in en rond het water. Zij voeden zich voornamelijk met vis. De verwachting is dat een populatie bevers een grotere kans heeft om te overleven dan een populatie otters. Dit houdt verband met de verontreiniging van het oppervlaktewater door onder andere persistente (niet-afbreekbare) bestrijdingsmiddelen.

Leg met behulp van bovenstaande gegevens uit waardoor otters meer last hebben van verontreiniging van het water dan bevers.

Waterbloei.

Hoe kan een sterke ontwikkeling van fytoplankton (waterbloei) worden veroorzaakt?

1/5 Discussies rond de vos.
Zie figuur A 503 van de bijlage.

afbeelding
Delen van het Noord-Hollands duingebied worden beheerd door verschillende organisaties. De Vereniging Natuurmonumenten (kortweg Natuurmonumenten) bezit in het noorden van dit duingebied het Zwanenwater. Hoofddoelstelling van Natuurmonumenten is behoud van natuurwaarden.

Zie volgende scherm




-

2/5 Discussies rond de vos.
Zie figuur A 503 van de bijlage.

afbeelding
Het Provinciaal Waterleidingbedrijf Noord-Holland (kortweg PWN) beheert een veel groter gebied, van Schoorl tot Wijk aan Zee. Het PWN heeft naast drinkwatervoorziening ook natuurbescherming hoog in het vaandel staan. De genoemde gebieden zijn aangegeven in de afbeelding.
Het Zwanenwater is een gebied bestaande uit twee parallellopende duinenrijen met daartussen een duinvallei met twee ondiepe meren. In de vallei nestelen onder andere weidevogels en de zeldzame Lepelaar. Van alle lepelaars in de wereld broedt 90% op slechts enkele plaatsen in Nederland. Mede doordat het gebruik van niet afbreekbare bestrijdingsmiddelen afnam, keerde de vos in de zeventiger jaren terug in het Noord-Hollands duingebied en ontwikkelde zich daar in alle delen goed.

Zie volgende scherm



-

3/5 Discussies rond de vos.
Zie figuur A 504 van de bijlage.

De vos is een toppredator: een dier aan het eind van de voedselketen. Hij leeft vooral van konijnen, maar vangt ook vogels, met name kuikens van soorten die op de grond broeden (meeuwen, wulpen, lepelaars, weidevogels). Zie de afbeelding A 504.

Al vrij snel na de terugkeer van de vos ontstond een discussie tussen voor- en tegenstanders van jacht op vossen. Deze discussie is nog steeds in volle gang. Jagers gebruiken een aantal argumenten die volgens hen pleiten voor de jacht.

Hieronder volgt een voorbeeld van zo'n argument:
"Het jagen op dieren als vossen, kraaien en eksters is een goede zaak, want dit draagt bij aan het herstel van het verstoorde natuurlijke evenwicht".

Dit argument wordt door een aantal mensen enthousiast ondersteund en door anderen fel bekritiseerd.

Leg uit waarom het bovenstaande argument per definitie niet van toepassing kan zijn in ecosystemen die nog geen climaxstadium hebben bereikt, zoals duinen of heide.



-

4/5 Discussies rond de vos.
Zie figuur A 504 van de bijlage.

Over de reductie van de populatie vossen door jagers en door bijvoorbeeld ziekte, roofvijanden of voedselgebrek worden de volgende uitspraken gedaan:

1. De mate waarin ziekten, roofvijanden en voedselgebrek oorzaken zijn van sterfte, is onder meer afhankelijk van de populatiedichtheid.
2. Door jagers worden alleen de zwakste vossen gedood.

Welke uitspraak is of welke uitspraken zijn juist?

5/5 Discussies rond de vos.
Zie figuur A 504 van de bijlage.

Natuurmonumenten kwam na afweging van verschillende argumenten tot de beslissing om de jacht op vossen toe te staan.

Ben jij het met de beslissing van Natuurmonumenten eens? Beargumenteer je standpunt door vanuit de situatie in het Zwanenwater:

- een ecologisch argument te geven voor de beslissing van Natuurmonumenten,
- een ecologisch argument te geven tegen de beslissing van Natuurmonumenten,
- en deze argumenten tegen elkaar af te wegen, waarbij je duidelijk aangeeft wat voor jou de doorslag geeft.

1/9 Edelherten en wolven samen op de Veluwe?
Zie figuur B 2765 van de bijlage.

afbeelding

Tekst:
De in 1990 overleden bioloog Harm van de Veen deed veel stof opwaaien met zijn vurig pleidooi voor het uitzetten van wolven op de Veluwe. Hiermee wilde hij onder andere een alternatief bieden voor de zijns inziens biologisch onjuiste wijze waarop de groei van de populatie edelherten op de Veluwe wordt beperkt, namelijk door op deze dieren te jagen.

Edelherten zijn herkauwende planteneters die veel verschillende typen plantaardig materiaal als voedsel kunnen gebruiken: gras, vruchten, takjes en zelfs boomschors. Bij edelherten bevinden zich in de pens, een deel van het verteringsstelsel, bacteriën die vetzuren uit plantencellen vrijmaken. Door de vetzuren daalt de pH in de pens. Hierdoor worden de bacteriën na enige tijd geremd in hun activiteit. Edelherten gaan dan herkauwen: het voedsel komt uit de pens terug in de bek en wordt tijdens het kauwen met een grote hoeveelheid speeksel vermengd terwijl het extra fijngekauwd wordt. Hierna kunnen bacteriën in de pens hun onderbroken arbeid voortzetten. De edelherten herkauwen liggend op een rustig plekje.

bewerkt naar: H. van de Veen en R. Lardinois, De Veluwe natuurlijk!, 1991, 41-43

Zie volgende scherm




-

2/9 Edelherten en wolven samen op de Veluwe?

Welk effect heeft één van de stoffen uit het speeksel van het edelhert op grond van voorgaande informatie in ieder geval? Noem het deel van de tekst waaruit dat blijkt.

3/9 Edelherten en wolven samen op de Veluwe?

Het terugbrengen van het voedsel van de pens naar de bek berust op een reflex. Bij deze reflex zijn onder andere de volgende vijf lichaamsdelen betrokken:

1. motorische zenuwcellen;
2. schakelcellen;
3. sensorische zenuwcellen;
4. spieren in de penswand;
5. zintuigen in de penswand.

In welke volgorde zijn deze vijf lichaamsdelen betrokken bij de totstandkoming en uitvoering van deze reflex?

4/9 Edelherten en wolven samen op de Veluwe?

Edelherten leven in roedels. Een roedel bestaat uit herten van verschillende leeftijden. Een oud en ervaren vrouwtjeshert, de leidhinde, heeft de leiding over de roedel. Edelherten leren verstoringen te vermijden. Nadat in het verleden een paar keer op de leidhinde geschoten is, vlucht ze als ze de aanwezigheid van mensen bespeurt en de roedel volgt haar dan. Na verloop van tijd vermijden alle herten in de roedel deze verstoringen.

Op welk type leerproces berust het vluchtgedrag van de leidhinde?
En op welk dat van de andere herten?

5/9 Edelherten en wolven samen op de Veluwe?

Zonder predatoren op de Veluwe moet er wel op edelherten gejaagd worden, anders neemt hun aantal te sterk toe. Jagers beweren de natuurlijke selectie een handje te helpen door te jagen. Bij het jagen wordt vaak geselecteerd op het gewei. Op dieren met symmetrische, grote geweien wordt niet geschoten. Van de Veen had kritiek op die wijze van selectie.

Van welke veronderstelling gaan de jagers uit bij de keuze van de af te schieten herten?

6/9 Edelherten en wolven samen op de Veluwe?

Het aantal wolven dat op de Veluwe kan leven, zal niet erg groot kunnen zijn.

Leg uit welk nadeel dit kleine aantal op den duur voor een gezonde wolvenpopulatie kan hebben.

7/9 Edelherten en wolven samen op de Veluwe?

Behalve edelherten zijn op de Veluwe nog andere grote grazers uitgezet, zoals runderen. Men hoopt dat hierdoor het aantal plantensoorten op de Veluwe toeneemt.

Leg uit dat de aanwezigheid van meer soorten grote grazers kan leiden tot een groter aantal plantensoorten in de vegetatie.