Oefentoets Biologie: Voortplanting | HAVO 4/HAVO 5 | variant 14

4/4 Een eierstok.
Zie figuur B 482 van de bijlage.

Wat is een belangrijke functie van het hormoon dat door de cellen bij cijfer 4 wordt gevormd?

1/2 Een menstruatiecyclus.
Zie figuur C 19 van de bijlage.

In de afbeelding is schematisch de menstruatiecyclus van een vrouw weergegeven. Gedurende deze cyclus geeft de hypofyse twee typen hormonen P en Q aan het bloed af, die invloed hebben op het verloop van de cyclus.
Er zijn zes verschillende ontwikkelingsstadia van een follikel in het ovarium getekend. De gemiddelde concentratie van de hormonen P en Q tijdens de stadia 1 t/m 4 is in staafdiagrammen weergegeven.

Is in stadium 4 de follikelrijping, de menstruatie of de ovulatie getekend?

2/2 Een menstruatiecyclus.
Zie figuur C 19 van de bijlage.

Is de hoeveelheid van hormoon P, die door de hypofyse wordt afgegeven, in stadium 5 kleiner dan, gelijk aan of groter dan die in stadium 4?

1/2 Ontwikkelingen in een ovarium.
Zie figuur B 1118 van de bijlage.

De afbeelding geeft schematisch de ontwikkeling van een eicel in een ovarium van een vrouw weer gedurende een bepaalde periode.

Welk proces vindt plaats op tijdstip P?

2/2 Ontwikkelingen in een ovarium.
Zie figuur B 1118 van de bijlage.

Is deze vrouw op tijdstip Q zwanger?

1/2 Rijping van een follikel.
Zie figuur B 3801 van de bijlage.

Met welk nummer is een rijpend follikel aangegeven?

Met nummer [invulveld]

2/2 Rijping van een follikel.
Zie figuur B 3801 van de bijlage.

Wat is de belangrijkste functie van het hormoon dat door de cellen bij nummer 8 wordt geproduceerd?

1/2 Een vrouw: Ovulatie en bevruchting.

Op een bepaald moment vindt bij een vrouw ovulatie plaats.

Wat gebeurt er bij de ovulatie?

2/2 Een vrouw: Ovulatie en bevruchting.

Vervolgens wordt bij deze vrouw een eicel bevrucht.

Vindt de eerste deling na de vorming van de zygote plaats in de baarmoeder, in een eierstok of in een eileider?

1/3 Embryonale ontwikkeling van de mens.
Zie figuur B 1377 van de bijlage.

In de afbeelding is schematisch een embryo weergegeven en een deel van de baarmoeder waarin het zich bevindt.
Op een bepaald moment van de embryonale ontwikkeling heeft dit embryo zich ingenesteld in de baarmoederwand.

Na hoeveel dagen vanaf het moment van de bevruchting begint de innesteling van een zich ontwikkelend embryo gewoonlijk?

Na [invulveld] dagen

2/3 Embryonale ontwikkeling van de mens.
Zie figuur B 1377 van de bijlage.

Tijdens de verdere embryonale ontwikkeling ontstaan de vruchtvliezen. In de afbeelding zijn drie vliezen met cijfers aangegeven.

Uit welk of welke van deze vliezen ontwikkelen zich de vruchtvliezen?

3/3 Embryonale ontwikkeling van de mens.
Zie figuur B 1377 van de bijlage.

De in de afbeelding aangegeven vlokken hebben gezamenlijk een zeer groot oppervlak.

Noem twee functies van deze vlokken voor het embryo.

1/4 Transparante lichaamsschijf.
Zie figuur B 3794 van de bijlage.

In Duitsland heeft prof. dr. Günther von Hagens een nieuwe techniek ontwikkeld om lichamen of delen van lichamen te conserveren. Door een speciale behandeling met kunststof kunnen preparaten van drie millimeter dikke schijven van organen en zelfs van een compleet lichaam gemaakt worden. Het resultaat is een transparante doorsnede.
In de afbeelding is zo'n transparante doorsnede door een foetus van zeven maanden te zien. Drie onderdelen zijn hierin met een cijfer aangegeven.

Welke combinatie geeft de juiste namen van deze delen aan?

afbeelding

2/4 Transparante lichaamsschijf.

De foetus is omgeven door vruchtwater. Het vruchtwater beschermt de foetus onder andere tegen uitdroging.

Noem nog een risico waartegen het vruchtwater bescherming biedt.

3/4 Transparante lichaamsschijf.

In het begin van de zwangerschap kan bij een vruchtwaterpunctie een beetje vruchtwater worden opgezogen.

Leg uit hoe uit onderzoek aan dit vruchtwater kan blijken dat het syndroom van Down aanwezig is bij het embryo.

4/4 Transparante lichaamsschijf.

Vruchtwateronderzoek is een vorm van prenatale diagnostiek.

Noem een andere vorm van prenatale diagnostiek.

1/2 Castraten.
Zie figuur C 83 van de bijlage.

Van de 17e tot in de 19e eeuw was het tamelijk gebruikelijk om jongens die als kind goed konden zingen vóór de puberteit te castreren, dat wil zeggen hun zaadballen te verwijderen. Een gevolg daarvan was dat ze niet 'de baard in de keel' kregen, zodat hun stem hoog bleef.

Behalve de hoge stem en het ontbreken van de zaadballen waardoor ze onvruchtbaar waren, vertoonden deze zogenoemde castraten nog meer verschillen met ongecastreerde mannen.

Noem twee andere zichtbare verschillen die bij castraten als gevolg van de castratie ontstonden.

2/2 Castraten.
Zie figuur C 83 van de bijlage.

De zaadballen bevinden zich in de balzak. Pas kort voor of vlak na de geboorte dalen de zaadballen af in de balzak. Wanneer dit niet gebeurt, kan vóór de puberteit operatief worden ingegrepen. Zonder zo'n operatie is de jongen later onvruchtbaar. De overige eigenschappen van een castraat komen bij deze vorm van onvruchtbaarheid niet voor. De concentraties testosteron en LH in het bloed van een man van wie de zaadballen niet zijn ingedaald en die niet is geopereerd, worden vergeleken met die in het bloed van een castraat.

Is de concentratie testosteron bij de castraat gemiddeld hoger dan, even hoog als of lager dan bij de man met niet-ingedaalde zaadballen?
En de concentratie LH? Leg je antwoord uit, eventueel met behulp van een schema.

1/4 Een eierstok.
Zie figuur B 482 van de bijlage.

De afbeelding stelt schematisch een doorsnede voor van een eierstok van een mens. Diverse stadia van ontwikkeling, die zich in de tijd na elkaar kunnen voordoen, zijn in één tekening samengevat.

Wat wordt met cijfer 3 aangegeven?

2/4 Een eierstok.
Zie figuur B 482 van de bijlage.

De cellen in het deel dat met cijfer 1 is aangegeven, worden vooral beïnvloed door bepaalde hormonen.

Welke hormonen zijn dit?