Oefentoets Biologie: Ecologie - bestrijding | VWO 4/VWO 5/VWO 6

1/6 De roofvogelstand in Nederland.

Tekst 1:
Roofvogels vooral in Drenthe op grote schaal illegaal vervolgd

Het aantal roofvogels is in Nederland sterk toegenomen sinds het begin van de jaren zeventig. In de jaren zestig hadden bestrijdingsmiddelen de Nederlandse roofvogelstand letterlijk gedecimeerd. Persistente [= niet afbreekbare] middelen als DDT deden sommige soorten bijna de das om. Van de sperwer waren er eind jaren zestig nog twee- tot driehonderd broedparen over, nu zijn het er 3400 tot 4000. Van de havik waren er nog maximaal honderd paren, nu zijn er 1700 tot 2000.
Op dit moment worden roofvogels in Nederland illegaal vervolgd. Vergiftiging is de meest gebruikte methode, gevolgd door het uithalen van nesten en het schieten op nesten. In de meeste gevallen heeft het doden van roofvogels geen grote gevolgen voor de stand van deze dieren en evenmin voor die van de prooidieren. De stand kan wel lokaal worden bedreigd.

bewerkt naar: de Volkskrant, 23 oktober 1993

Zie volgend scherm

2/6 De roofvogelstand in Nederland.
Tekst 2:

In absolute aantallen steekt de vervolging van de buizerd met kop en schouders uit boven de vervolging van de andere roofvogelsoorten. Hiervoor zijn drie belangrijke oorzaken aan te voeren:

a. de soort is een talrijke broedvogel in Nederland,
b. de aantallen nemen buiten het broedseizoen sterk toe als gevolg van de instroom van wintergasten en
c. aas vormt een vast onderdeel van zijn menu.

Vooralsnog zijn er geen aanwijzingen dat de huidige vervolgingspraktijken negatief hebben uitgewerkt op de aantalsontwikkeling van de buizerd in Noord-Nederland. Evenmin bestaat de indruk dat zich in de populatie-opbouw van de buizerd een scheefgroei heeft voltrokken. Hooguit lokaal, zoals in 1986 in Noordwest-Drenthe in de vervolgingshaard rond Veenhuizen, waren verstoringen in de populatie-opbouw waarneembaar.
Hoewel een deel van de vergiftigingen betrekking heeft op doortrekkers en wintergasten (in ieder geval bij de buizerd), worden ook veel lokale broedvogels het slachtoffer. Dit geldt vooral voor de havik, die een strikte standvogel is. De uitwerking van vervolging op roofvogels reikt verder dan de dood van een aantal individuen. Dit kan het beste worden verduidelijkt aan de hand van een soort. De havik is daarvoor ideaal. Van de Nederlandse roofvogelsoorten is de havik immers de meest uitgesproken standvogel en het makkelijkst te inventariseren door zijn formaat, gedrag en habitatkeus. Territoriale haviken stellen de waarnemer voor weinig verrassingen: vrijwel altijd bezetten de paren een nest, leggen ze eieren en produceren ze jongen.
De vervolging van haviken in Noord- en Midden-Drenthe is grootschalig, systematisch en destructief genoeg om de samenstelling van de broedpopulatie ingrijpend te beïnvloeden.

bewerkt naar: R. G. Bijlsma, Ecologische atlas van de Nederlandse roofvogels, Haarlem, 1996, 242, 249, 255

afbeelding

Zie volgend scherm

1/3 Sluipwespen in het vrije veld.

Henry Brubaker tuurt naar het felrode speelgoedvliegtuigje dat zojuist terugkeert van een geslaagde missie over zijn katoenveld. In tien minuten tijd heeft het vliegtuig 20 ha katoen voorzien van een verse lading gaasvliegeieren, waarvan de vraatzuchtige larven zich vol overgave te goed zullen doen aan de witte vlieg, een van de hardnekkigste plaaginsecten in de Amerikaanse landbouw. Brubaker: 'Gedurende de afgelopen vier tot vijf jaar is de witte vlieg onze grootste plaag geworden. Witte vlieg is met chemische middelen vrijwel niet uit te roeien. We hebben nu onze hoop op biologische bestrijding gericht'.
'We gebruiken noodgedwongen nog steeds veel chemicaliën ter bestrijding van plagen, maar we staan altijd open voor andere technieken en hebben al diverse biologische middelen uitgeprobeerd', aldus Brubaker. Het bedrijf heeft goede resultaten met feromonen tegen de katoenrups. Feromonen zijn geurstoffen die insecten voor onderlinge communicatie gebruiken. In dit geval wordt het mannetje bij het zoeken naar een vrouwtje door een overmaat aan lokstof in verwarring gebracht, waardoor de paring en dus de voortplanting niet plaatsvindt.
Ter bestrijding van de witte vlieg die zowel katoen- als meloenplanten aantast, gebruikt Brubaker de genoemde gaasvlieg, maar alleen de katoen bleek er bij gebaat te zijn. Brubaker: 'Naar mijn observatie houden gaasvliegen meer van katoen dan van meloen. Aan de andere kant is de witte vlieg juist doel op meloen. Vandaar dat de combinatie gaasvlieg-katoen wel werkte en gaasvlieg-meloen niet'.
Bij zijn strijd tegen de plaaginsecten krijgt Brubaker ondersteuning van het bedrijf ARBICO (Arizona Biological Control). Zoals Koppert in Nederland zich als eerste op het pad van de biologische bestrijding waagde, deden Rich Frey en zijn vrouw Sheri Herrera, eigenaars van ARBICO, pionierswerk op dit gebied in de Verenigde Staten. Het inmiddels 16-jarige bedrijf verstuurt per post veertig miljoen 'beneficial bugs' per week naar landen over de hele wereld. Via het gratis telefoonnummer 800-SOS-BUGS kan iedere boer in nood een vrijblijvend consult krijgen. Met hun gevarieerde aanbod van 'killer-insects' kunnen zij een groot deel van de problemen de baas. Veel boeren zijn zo langzamerhand chemisch gefixeerd geraakt. Nu zitten we met het probleem dat insecten, met als beste voorbeeld de witte vlieg, resistent zijn geworden tegen chemicaliën. We moeten wel met wat anders komen'.
'Volgens Rich Frey van ARBICO is het vooral het kostenaspect dat boeren motiveert om over te stappen op biologische bestrijding. Frey: 'De meeste boeren houden zich niet met milieu bezig. Maar zodra ze horen dat het publiek tot 40 procent meer wil betalen voor organisch gekweekte groente, raken ze geïnteresseerd'. Nederland heeft een grote expertise in de biologische bestrijding - vooral in kassen - en die komt goed van pas in een land dat hierin nog nauwelijks enige traditie heeft. Minkenberg richt zich op het zoeken van de juiste roofdieren voor verschillende plaaginsecten. Een van de projecten is de massakweek van sluipwespen ter bestrijding van de witte vlieg. Het probleem waarvoor hij zich geplaatst ziet is de enorme schaal waarop de biologische bestrijding moet plaatsvinden. Minkenberg: 'In Nederland heb je te maken met de gesloten omgeving van een kas zodat het proces eenvoudig onder controle is te houden. Maar hier in de woestijn van Arizona werkt men met akkers van wel 5.000 ha. Daar moet je dus heel veel sluipwespen op loslaten. Dergelijk grootschalig gebruik van biologische bestrijdingstechnieken is volstrekt nieuw, ook in de Verenigde Staten. ARBICO heeft zich tot nu toe op veel kleinere schaal met 'pest-control' beziggehouden. Eveneens nieuw is het specifiek zoeken naar nieuwe combinaties van roof- en plaagdier. Tot nu toe heeft men altijd met natuurlijke vijanden gewerkt, die uit het oorsprongsgebied van de plaaginsecten kwamen'.

Zie volgende scherm

2/3 Sluipwespen in het vrije veld.

De sluipwespen worden in kassen op de campus van de universiteit gekweekt. In kleine veldkooien wordt eerst onderzocht hoeveel sluipwespen men nodig heeft voor de bestrijding van een bepaalde populatie witte vlieg. In de tweede fase van het onderzoek worden sluipwespen losgelaten op stukken land van 10 ha. Op hetzelfde laboratorium werkt dr. Thomas R. Clarke aan een multidisciplinair onderzoek naar het verhogen van het efficiënt gebruik van water binnen de irrigatielandbouw. Men ontwikkelt technieken waarbij men op afstand de exacte tijd kan bepalen waarop men het land dient te bewateren. Infrarood camera's registreren de hoeveelheid water in de verschillende percelen en kunnen precies vertellen hoeveel water er waar nodig is. Clarke: 'Tijdens ons onderzoek stuitten we toevallig op een uiterst nuttige toepassing van de infraroodcameratechniek, namelijk de vroegtijdige opsporing van schade aan het gewas door plaaginsecten. De door het insect aangebrachte schade heeft namelijk invloed op de waterhuishouding van de plant. In gezonde toestand verdampt de plant water ter afkoeling van het bladoppervlak. Doordat het schadelijk insect de plant ziek maakt, verstoort het de waterhuishouding waardoor het bladoppervlak van de plant abnormaal warm wordt. Dat is zichtbaar op de infrarood camera-opnames zodat men prachtig kan zien waar zich de plaaginsecten bevinden.

Zie volgende scherm