Oefentoets Biologie: Voeding - samenstelling | HAVO 1/HAVO 2/HAVO 3 | variant 2

Schijf van Vijf.

Dennis eet twee sneetjes bruin brood met boter en oude kaas. Ook drinkt hij een glas water.

Uit welk vak van de Schijf van Vijf ontbreekt er iets bij deze maaltijd?

1/2 Gewicht.
Zie figuur B 3407 van de bijlage.

Birgit is heel tevreden met haar gewicht. Ze let goed op wat ze eet, vooral op de tussendoortjes. Op een avond wil ze bij een glas cola wat lekkers eten. Honger heeft ze niet, want ze heeft genoeg gegeten. Ze kan kiezen tussen chips en een even grote hoeveelheid Japanse mix (zie de afbeelding).

Niet alle voedingsstoffen leveren evenveel energie (zie de tabel hieronder).
afbeelding

Welke zoutjes kan ze in dit geval het beste kiezen? Leg je antwoord uit met behulp van een berekening. Gebruik daarbij de gegevens uit de afbeelding en uit de tabel hierboven.

2/2 Gewicht.

Birgit ging altijd met de bus naar de school. Ze besluit om voortaan de fiets te nemen. De samenstelling van haar maaltijden zal ze hierdoor moeten aanpassen, omdat ze niet méér wil gaan eten.

Noem twee voedingsstoffen die Birgit méér moet gaan eten.

1/3 Hoe hard fietst pindakaas?
Zie figuur B 3178 van de bijlage.

Een bekende wielrenner zei: "Met pindakaas kun je de Tour de France niet winnen."
Om 200 kilometer hard te fietsen moet je 33 boterhammen met pindakaas eten. Zoveel pindakaas is niet goed.
Wielrenners gebruiken daarom ander voedsel. Sommigen denken dat dat niet genoeg is. Zij zoeken naar manieren om nog harder te kunnen fietsen.

Voor een wedstrijd eten de wielrenners een maaltijd met veel brandstof.

Welke voedingsstof bevat deze maaltijd vooral?

2/3 Hoe hard fietst pindakaas?

Sommige wielrenners trainen op plaatsen die hoog in de bergen liggen. Het lichaam van zo'n wielrenner gaat dan meer bloeddeeltjes maken die zuurstof vervoeren.

Welke bloeddeeltjes vervoeren zuurstof?

3/3 Hoe hard fietst pindakaas?
Zie figuur B 3180 van de bijlage.

Net als andere sporters, kunnen wielrenners een 'sporthart' hebben. Zo'n hart heeft in deel P van de afbeelding meer spierweefsel dan een 'gewoon hart'. Dit komt door het vele trainen.

Wat is de naam van deel P?

1/2 Ontbijten.

Scholieren blijken regelmatig het ontbijt over te slaan of slecht te ontbijten. De afdeling Jeugdgezondheidszorg van de GGD in Amsterdam heeft een onderzoek gedaan naar de ontbijtgewoonten van schoolkinderen. Hierbij werden kinderen ingedeeld in drie groepen: geen ontbijt, slecht ontbijt en goed ontbijt.
Een deel van de resultaten van het onderzoek staat in onderstaande tabel.
Een ontbijt wordt slecht genoemd als het alleen bestaat uit thee, koffie, water of frisdrank, en soms wat snoep.

afbeelding

In de tabel staat niet vermeld hoeveel procent van elke groep wel goed heeft ontbeten.

Hoeveel procent van de kinderen uit de groep van 13-15 jarigen heeft wel goed ontbeten?
Leg je antwoord uit met een berekening waarbij je gegevens uit de tabel gebruikt.




-

2/2 Ontbijten.

De voedingswijzer (zie de afbeelding hieronder) is een hulpmiddel voor het samenstellen van een gezonde maaltijd.
Het ontbijt van Janneke bestaat uit twee bruine boterhammen met boter, kaas en ham.
Dit ontbijt voldoet niet aan de richtlijnen van de voedingswijzer.

afbeelding

Waarmee zou Janneke haar ontbijt moeten aanvullen, zodat het wel aan de richtlijnen van de voedingswijzer voldoet?





-

1/2 Eet wijzer.

De onderstaande tabel adviseert wat je dagelijks nodig hebt.

afbeelding

Van welke twee voedingsmiddelen moeten jongeren volgens deze tabel méér eten dan volwassenen?

1/7 Cornflakes.
Zie figuur C 328 van de bijlage.

Veel mensen beginnen de dag niet met brood, maar met zogenaamde ontbijtgranen.
De bekendste voorbeelden van ontbijtgranen zijn cornflakes en muesli.
In de afbeelding is het etiket van Honey Nut cornflakes weergegeven.

Van welke plant worden Honey Nut cornflakes onder andere gemaakt?

2/7 Cornflakes.

In de afbeelding hieronder is de voedingswijzer weergegeven.

afbeelding

In welke groep van de voedingswijzer horen Honey Nut cornflakes thuis?

3/7 Cornflakes.

Schrijf de naam van een mineraal op dat in Honey Nut cornflakes voorkomt.

4/7 Cornflakes.

Eddy gebruikt voor zijn ontbijt Honey Nut cornflakes.
Hij roert hiervoor 30 gram cornflakes in 125 gram halfvolle melk.

Hoeveel energie kan hij uit dit ontbijt halen?

5/7 Cornflakes.
Zie figuur C 328 van de bijlage.

Van voedingsstoffen is het volgende bekend:

1 gram eiwit levert 17 kJ
1 gram koolhydraat levert 17 kJ
1 gram vet levert 38 kJ

Welke voedingsstof uit de cornflakes met melk levert Eddy het grootste deel van de energie? Gebruik ook de informatie van het etiket uit de afbeelding.

6/7 Cornflakes.

Een deel van de voedingsstoffen uit het ontbijt van Eddy moet eerst worden verteerd. Daarna kunnen deze stoffen in het bloed worden opgenomen.

Welke voedingsstoffen moeten worden verteerd voordat ze in het bloed worden opgenomen?

1/2 Chips.
Zie figuur B 3200 van de bijlage.

In de afbeelding is informatie van een zak chips weergegeven.

Chips kunnen worden ingedeeld in het vak van de broodgroep van de maaltijdschijf.

Door welke voedingsstof kan dit?

2/2 Chips.

Jasper eet 40 gram chips.

Hoeveel energie (in kJ) krijgt hij hierdoor binnen? Leg je antwoord met een berekening uit.

1/4 Calciumbehoefte.

Eén van de mineralen die een mens uit zijn voeding opneemt, is calcium (kalkzouten).
Niet iedereen heeft evenveel calcium nodig.
In de tabel staan de aanbevolen hoeveelheden calcium vermeld.
afbeelding

Voor de opbouw van welk orgaanstelsel is calcium vooral nodig?




-

2/4 Calciumbehoefte.

Welke groep heeft volgens de gegevens in de tabel per dag de grootste hoeveelheid calcium nodig?

afbeelding




-

3/4 Calciumbehoefte.

In de afbeelding is een deel van een etiket van een pak melk weergegeven.
afbeelding

Op het etiket is te lezen dat 100 mL melk 15% van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid calcium bevat.

Laat door een berekening zien dat dit etiket geldt voor volwassenen van 19-50 jaar.




-

4/4 Calciumbehoefte.

In de afbeelding is een deel van een etiket van een pak melk weergegeven.
afbeelding

Op het etiket is te lezen dat 100 mL melk 15% van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid calcium bevat.

Voor welke groep mensen geldt deze aanbevolen hoeveelheid calcium? Laat dit door een berekening zien.




-

1/2 Calcium.
Zie figuur B 3266 van de bijlage.

Calcium is voor de mens een belangrijke stof. Calcium wordt ook wel kalk genoemd.
In de tabel is te zien hoeveel gram calcium een mens per dag nodig heeft.
afbeelding

Maak met bovenstaande gegevens het afgebeelde staafdiagram in figuur B 3266 af.

2/2 Calcium.

Calcium is belangrijk voor de opbouw van een bepaald orgaanstelsel.

Welk orgaanstelsel wordt hier bedoeld?

1/2 Recept.

In een recept voor zalmcocktail worden onder andere de volgende voedingsmiddelen genoemd:

- 150 gram zalm,
- 50 gram ei,
- 100 gram champignons,
- 25 gram mayonaise,
- enkele blaadjes sla.

Na de bereiding bevat deze zalmcocktail niet uit elke groep van de voedingswijzer een voedingsmiddel. In de afbeelding is de voedingswijzer weergegeven.
afbeelding
Uit welke groep van de voedingswijzer ontbreekt een voedingsmiddel?




-

1/5 Yoghurt.

Yoghurt wordt gemaakt van melk. Hierbij worden bepaalde bacteriën aan de melk toegevoegd. Deze bacteriën zetten eiwitten om in zuur. Daardoor smaakt yoghurt anders dan melk.
Melk en yoghurt hebben een verschillende samenstelling (per 100 gram):
afbeelding

Hoeveel water bevat 100 gram magere yoghurt? Gebruik de bovenstaande informatie.

2/5 Yoghurt.

Yoghurt is langer houdbaar dan melk.

Wat is hiervoor de reden?

3/5 Yoghurt.
Zie figuur B 3133 van de bijlage.

Eiwitten uit yoghurt worden in het lichaam van de mens verteerd.
Hierbij is onder andere sap uit de alvleesklier betrokken. In de afbeelding is een deel van het verteringskanaal weergegeven.

Kleur in de afbeelding de alvleesklier met potlood in.

4/5 Yoghurt.
Zie figuur B 2640 van de bijlage.

Onderstaande tabel geeft de groeisnelheid van melkzuurbacteriën bij verschillende temperaturen weer.
afbeelding

Maak met de gegevens uit de tabel een lijndiagram in figuur B 2640..

5/5 Yoghurt.

Bij het maken van yoghurt wordt de melk eerst verhit tot 40°C.

Geef hiervoor een reden.

1/2 Twix.

Er zijn verschillende soorten tussendoortjes. Eén daarvan is Twix.
Sommige mensen gebruiken tussendoortjes om snel energie binnen te krijgen.
Andere mensen vinden tussendoortjes ongezond.
In de tabel is onder andere de samenstelling van Twix weergegeven.

afbeelding

Welk ingrediënt levert veel vet in Twix?

2/2 Twix.

Twix kan worden ingedeeld in het vak "brood, granen en aardappelen" van de Schijf van Vijf.

Door welke voedingsstof kan dit?

1/3 Voedingsadvies.
Zie figuur B 3186 van de bijlage.

Het Voedingscentrum geeft adviezen voor het samenstellen van maaltijden.
Een hulpmiddel hierbij is de voedingswaardewijzer.
In de Verenigde Staten worden ook voedingsadviezen gegeven, maar daar wordt gebruik gemaakt van de "Food Guide Pyramid".

Levensmiddelen uit de onderste laag van de piramide bevatten vooral één bepaalde groep van voedingsstoffen.

Welke voedingsstoffen zijn dit?

2/3 Voedingsadvies.

De groep van de zuivelproducten staat hoger in de piramide dan de groentegroep.

Leg uit wat daarmee wordt geadviseerd.

3/3 Voedingsadvies.

In de piramide wordt niet precies aangegeven hoeveel je op een dag moet eten. De hoeveelheid voedsel op een dag hangt af van een aantal factoren, bijvoorbeeld de leeftijd.
Kinderen hebben naar verhouding per dag meer voeding nodig dan ouderen, omdat kinderen nog groeien.

Noem nog twee andere factoren waarvan de hoeveelheid voeding die iemand per dag moet eten, afhankelijk is.

1/2 Voedingsmiddelen en energieverbruik.

In de tabel hieronder zijn van een aantal voedingsmiddelen de hoeveelheden energierijke stoffen en de verbrandingswaarden (per 100 gram) weergegeven.
afbeelding

Uit de tabel kan afgeleid worden dat halfvolle melk voor 10,7 % uit energierijke stoffen bestaat.

Uit welke andere stof bestaat de overige 89,3 % vooral?

Deze bestaat vooral uit [invulveld].




-

2/2 Voedingsmiddelen en energieverbruik.

Olivier heeft een brommer voor zijn verjaardag gekregen en gaat voortaan op de brommer naar school.
Hij doet daar twintig minuten per dag over. Vóór zijn verjaardag ging hij altijd op de fiets naar school.
Hij deed daar per dag dertig minuten over.
Door met de brommer naar school te gaan, verbruikt Olivier per dag minder energie dan met de fiets.
afbeelding

Bereken hoeveel energie Olivier per dag minder met reizen verbruikt als hij met de brommer naar school gaat in plaats van met de fiets. Gebruik daarbij de gegevens uit de tabel.

1/7 Zuivelontbijt.

In een folder staat het volgende:

Dit zuivelontbijt bevat verse yoghurt, vruchtensap en fijne granen. Het levert belangrijke voedingsstoffen.
Het is de snelste manier om gezond te ontbijten. Een portie zuivelontbijt levert evenveel energie als een bruine boterham met kaas.
Ingrediënten: yoghurt, suiker, vruchtensap, haver, tarwe, voedingsvezel, vitaminen.
afbeelding

Welke granen worden voor zuivelontbijt gebruikt? Gebruik de bovenstaande informatie.




-

2/7 Zuivelontbijt.

Zuivelontbijt bevat voedingsvezels.

Wat is een belangrijke taak van voedingsvezels in de voeding?

3/7 Zuivelontbijt.

In de tabel wordt de samenstelling van zuivelontbijt vergeleken met de samenstelling van bruin brood met kaas (per 100 gram).
afbeelding

Volgens de folder levert een portie zuivelontbijt evenveel energie als een bruine boterham met kaas.
Renske eet 100 gram bruin brood met kaas.

Hoeveel zuivelontbijt had zij moeten eten om evenveel energie binnen te krijgen?




-

4/7 Zuivelontbijt.

Een deel van de voedingsstoffen uit zuivelontbijt moet eerst worden verteerd.
Daarna kunnen deze stoffen in het bloed worden opgenomen.

Welke voedingsstoffen moeten worden verteerd voordat ze in het bloed worden opgenomen?

5/7 Zuivelontbijt.

In de volgende tabel zijn gegevens van zuivelontbijt en magere yoghurt (per 100 gram) weergegeven.
afbeelding

Vergeleken met magere yoghurt bevat zuivelontbijt meer energie.

Door welke voedingsstoffen komt dit?




-

6/7 Zuivelontbijt.

Welk mineraal komt volgens de tabel in zuivelontbijt voor?

7/7 Zuivelontbijt.

Volgens de tabel is in 100 gram zuivelontbijt 10% van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid vitamine C aanwezig.
afbeelding

Hoeveel vitamine C wordt per dag aanbevolen?

Ontbijtkoek.

Hieronder is een deel van de productinformatie van ontbijtkoek weergegeven.

afbeelding

Geef de naam van een voedingsstof uit ontbijtkoek die in het lichaam kan worden opgenomen zonder dat daar vertering voor nodig is. Gebruik de bovenstaande informatie.

1/3 Bruinbrood en beschuit.

Bruinbrood en beschuit worden beide van tarwe gemaakt. In de tabel is de samenstelling van deze voedingsmiddelen weergegeven.

afbeelding

Uit de tabel blijkt dat 100 gram bruinbrood en 100 gram beschuit verschillende hoeveelheden voedingsstoffen bevatten. Een snee bruinbrood weegt gemiddeld 30 gram. Een beschuit weegt gemiddeld 10 gram.

Waardoor krijg je meer eiwit binnen: door het eten van één snee bruinbrood of door het eten van één beschuit?
Of maakt het geen verschil?

2/3 Bruinbrood en beschuit.

Bruinbrood en beschuit bevatten vitamine B. Over vitamine B worden twee uitspraken gedaan.

I. Vitamine B wordt in het bloed opgenomen zonder dat daar vertering voor nodig is.
II. Vitamine B wordt vooral in de dunne darm in het bloed opgenomen.

3/3 Bruinbrood en beschuit.

Tot welke groep stoffen behoort vitamine B?

1/3 Patatje zonder.

Voor een praktische opdracht biologie moeten leerlingen gegevens over de voedingswaarde van een voedingsmiddel opzoeken.
Daisy en Leon, allebei vijftien jaar oud, gaan hiervoor naar een snackbar. Ze eten allebei een bakje patat. Op het bakje staan productgegevens. Ze willen die voor hun opdracht gebruiken, maar ze snappen niet alles. Ze vragen uitleg aan de patatbakker. Hun aantekeningen worden weergegeven in de afbeelding hieronder.
afbeelding
Op school werken ze hun opdracht verder uit. Ze gebruiken daarbij onderstaande informatie van het Voedingscentrum.
afbeelding

Leon kijkt op het etiket hoeveel van de verschillende voedingsstoffen hij heeft binnengekregen met het bakje patat.

Hoeveel gram eiwit moet de rest van zijn voeding die dag bevatten om aan zijn ADH te komen? [invulveld] gram




-

2/3 Patatje zonder.

Op het bakje staat aangegeven hoeveel kJ aan energie het bakje patat levert.
Met de informatie van het Voedingscentrum rekent Leon uit, hoeveel procent dit is van de ADH aan energie voor een jongen van zijn leeftijd.
afbeelding

afbeelding

Hoeveel procent van de ADH aan energie levert het bakje patat Leon op? Leg je antwoord uit met een berekening.



-

3/3 Patatje zonder.

In de klas hangt een poster van de Schijf van Vijf. Patat wordt gemaakt van aardappels en is ingedeeld in dezelfde groep als brood en rijst.

Verklaar met behulp van de informatie dat patat in die groep is ingedeeld.

2/2 Botontkalking.
Zie figuur B 3145 van de bijlage.

Een leerling maakt met behulp van de tabel drie cirkeldiagrammen.
Elk cirkeldiagram geeft de verhouding tussen de hoeveelheid eiwitten, vetten en koolhydraten van een calciumrijk voedingsmiddel weer.

Welk diagram hoort bij volle melk?

1/2 Broze botten.
Zie figuur B 3115 van de bijlage.

Om broze botten tegen te gaan, worden soms kalktabletten aanbevolen.
Ook kun je door het eten van bepaalde voedingsmiddelen meer kalk binnen krijgen.

Welk van de afgebeelde voedingsmiddelen bevat het meeste kalk (calcium)? Dit is [invulveld]

2/2 Broze botten.

Onderzoekers hebben ontdekt dat vitamine D de opname van kalk verbetert.
Daarmee voorkomt vitamine D het ontstaan van broze botten. In de tabel is informatie van drie voedingsmiddelen weergegeven (geanalyseerd per 100 gram product).

afbeelding

Welk voedingsmiddel uit de tabel bevat per 100 gram het meeste vitamine D?