Oefentoets Biologie: Voortplanting - mens_chromosomen | HAVO 4/HAVO 5

Chromosoomaantallen bij de mens.

Het aantal chromosomen in de kern van een lichaamscel van de mens is 46.

Hoeveel chromosomen in de kern van een lichaamscel van een jongen kunnen maximaal van zijn grootmoeder van vaderszijde afkomstig zijn?

Een niet-identieke tweeling.

Bij een niet-identieke tweeling kunnen beide personen van het mannelijke geslacht zijn.

Wat is hiervan de oorzaak?

Een foto voor van de chromosomen van een mens.
Zie figuur B 656 van de bijlage.

De figuur stelt een foto (1000x) voor van de chromosomen van een menselijke cel.

Deze foto is een opname van

Een zygote van een mens.

Bevat een zygote van een mens gewoonlijk n of 2n chromosomen?
Bevindt een zygote van een mens zich gewoonlijk in één van de eierstokken of buiten de eierstokken?

afbeelding

Kernen met geslachtschromosomen.

In welke kernen komen bij de mens geslachtschromosomen voor?

Y-chromosomen in het lichaam van een man.

Drie cellen in het lichaam van een volwassen man worden met elkaar vergeleken: een spermacel, een spiercel en een zenuwcel.

In welke van deze cellen kan het Y-chromosoom ontbreken?

Twee karyogrammen een eeneiige tweeling.
Zie de figuren A 440 en A 484 van de bijlage.

In de afbeelding zijn twee karyogrammen weergegeven. Deze karyogrammen zijn afkomstig van een eeneiige tweeling. Het ene kind is van het mannelijk geslacht zonder duidelijke uiterlijke afwijkingen. Bij het andere kind zijn wel uiterlijke afwijkingen geconstateerd.

Zie figuur A 484 van de bijlage.

Bij het ontstaan van deze tweeling is een stoornis opgetreden in een kerndeling.
Vijf mogelijke stoornissen zijn:

1. een stoornis in de meiose 1 van de eicel.
2. een stoornis in de meiose 1 van de zaadcel.
3. een stoornis in de meiose 2 van de eicel.
4. een stoornis in de meiose 2 van de zaadcel.
5. een stoornis in de eerste mitose van de zygote.

Welke van deze stoornissen kan geleid hebben tot het ontstaan van deze bijzondere tweeling?

1/2 Een chromosomenportret.
Zie figuur B 1445 van de bijlage.

Bij een bepaalde persoon P wordt onderzoek gedaan naar het aantal chromosomen per lichaamscel. Hiertoe worden lichaamscellen buiten het lichaam gekweekt en tot deling aangezet. Van een delingsfase worden foto's gemaakt. De chromosomen die op een geslaagde foto zichtbaar zijn, worden uitgeknipt en in paren opgeplakt.
Zo ontstaat een chromosomenportret dat in de afbeelding schematisch is weergegeven.
In het chromosomenportret van P wordt een afwijking geconstateerd, terwijl het chromosomenportret van beide ouders normaal is.

Twee beweringen zijn:

1. Deze afwijking is ontstaan bij de vorming van de eicel waaruit, na bevruchting door een spermacel, P is ontstaan.
2. Deze afwijking is ontstaan bij de vorming van de spermacel waaruit, na versmelting met een eicel, P is ontstaan.

Kan bewering 1 een verklaring zijn voor het afwijkende chromosomenportret van P?
En bewering 2?

2/2 Een chromosomenportret.
Zie figuur B 1445 van de bijlage.

In het chromosomenportret van P wordt een afwijking geconstateerd, terwijl het chromosomenportret van beide ouders normaal is.

Een lichaamscel van persoon P deelt zich en vormt nieuwe lichaamscellen.

Welke geslachtschromosomen zullen zich in de nieuw gevormde lichaamscellen bevinden?

1/5 Afwijkend aantal chromosomen.
Zie figuur B 1626 van de bijlage.

De afbeelding geeft een karyogram weer van een persoon die een aantal opvallende afwijkende eigenschappen heeft.

Tot welk geslacht behoort deze persoon? Geef een verklaring voor je antwoord.

2/5 Afwijkend aantal chromosomen.

Met welke term wordt het geheel van afwijkende eigenschappen in het fenotype van deze persoon aangeduid?

3/5 Afwijkend aantal chromosomen.
Zie figuur B 2395 van de bijlage.

De oorzaak van een afwijkend aantal chromosomen is vaak gelegen in een afwijkende meiotische deling van een gameetmoedercel van één van beide ouders. Zo komt het voor dat de twee chromosomen van een bepaald chromosoompaar tijdens meiose I niet van elkaar gescheiden worden: beide chromosomen gaan naar dezelfde pool. Deze afwijkende meiose I wordt door een normaal verlopende meiose II gevolgd.
Bij een bepaalde man treedt in een bepaalde spermacel-moedercel met betrekking tot chromosoom 18 de beschreven, afwijkende meiose I op. Na de vervolgens normaal verlopende meiose II ontstaan vier spermacellen.

De ontwikkeling van deze spermacellen uit de spermacel-moedercel is in de figuur schematisch getekend.

Geef in de afbeelding in elk van de zeven cellen aan hoeveel chromosomen nummer 18 er in dit geval aanwezig zijn.

4/5 Afwijkend aantal chromosomen.
Zie figuur C 109 van de bijlage.

Zwangere vrouwen die een verhoogd risico hebben op een kind met een afwijking, kunnen laten onderzoeken of de cellen van hun embryo een afwijkend aantal chromosomen hebben.
Enkele technieken die bij prenataal onderzoek kunnen worden toegepast, zijn:

1. vruchtwaterpunctie,
2. vlokkentest (chorionvlokkenbiopsie),
3. echoscopie.

De afbeelding laat schematisch deze drie technieken uit de prenatale diagnostiek zien.

Door welke van deze technieken kunnen cellen worden verkregen voor prenataal onderzoek naar het aantal chromosomen van het kind?

5/5 Afwijkend aantal chromosomen.

De cellen die worden verzameld voor het tellen van de chromosomen, moeten aan een aantal voorwaarden voldoen. Enkele mogelijke voorwaarden zijn:

1. de cellen moeten een kern hebben,
2. de cellen moeten zich mitotisch kunnen delen,
3. de cellen moeten uit de geslachtsorganen van het embryo afkomstig zijn.

Aan welke van deze voorwaarden moeten de cellen voor het chromosoomonderzoek voldoen?

1/2 Geslachtsorganen bij de mens.
Zie figuur B 2129 van de bijlage.

De afbeelding geeft schematisch de geslachtsorganen van een vrouw en van een man weer.
Enkele functies van geslachtsorganen zijn:

1. opslag van veel rijpe geslachtscellen,
2. productie van geslachtscellen,
3. productie van hormonen.

Welke van deze functies hebben zowel orgaan P als orgaan Q?