Oefentoets Biologie: Ademhaling - dierlijk | VMBO theoretische leerweg, 3/VMBO theoretische leerweg, 4

Zeehonden verdrinken.

Zeehonden moeten in tegenstelling tot vissen regelmatig naar het wateroppervlak kunnen zwemmen. Zij verdrinken als zij onder water verstrikt raken in de netten die vissers gebruiken om vissen te vangen. Hiervan worden per jaar talrijke zeehonden het slachtoffer.

Leg uit waarom het voor zeehonden wel noodzakelijk is naar het wateroppervlak te zwemmen en voor vissen niet.

Een wesp.
Zie figuur B 1103 van de bijlage.

Een wesp in rust maakt met zijn achterlijf pompende bewegingen als hij op een takje zit. Deze bewegingen zijn
schematisch aangeduid in de afbeelding.

Waarvoor maakt een wesp deze bewegingen?

Walvissen.

Walvissen moeten in tegenstelling tot vissen regelmatig naar het wateroppervlak zwemmen.

Leg uit waarom dit voor walvissen noodzakelijk is en voor vissen niet.

Een tracheeënstelsel.
Zie figuur B 935 van de bijlage.

Afgebeeld is een deel van een tracheeënstelsel; cel A en cel B hebben allebei zuurstof nodig.

Welke bewering is juist?

Ademende vissen.
Zie figuur C 59 van de bijlage.

Vissen kunnen ademhalen als water langs de kieuwen stroomt.
Als men een vissenkop horizontaal doorsnijdt in de richting zoals met de pijl in figuur P staat aangegeven, krijgt men een doorsnede, die vier keer getekend is in de figuren 1 t/m 4. In een van deze figuren is de stroomrichting van het water met pijlen juist aangegeven.

De weg die het water volgt is juist weergegeven in

Een pompende wesp.
Zie figuur B 1103 van de bijlage.

Een wesp in rust maakt met zijn achterlijf pompende bewegingen als hij op een takje zit. Deze bewegingen zijn schematisch aangeduid in de figuur.

Waarvoor maakt een wesp deze bewegingen?

Tracheeën.

Tracheeën zijn organen van

Gaswisseling.

De gaswisseling in twee typen ademhalingsorganen verloopt als volgt:

in type 1 : Zuurstof gaat van de lucht naar het bloed, kooldioxide gaat van het bloed naar de lucht,
in type 2: Zuurstof gaat van het water naar het bloed, kooldioxide gaat van het bloed naar het water.

Bij welk(e) van de volwassen dieren: de goudvis, het paard en de kikker kan type 1 voorkomen?
En bij welk(e) type 2?

afbeelding

Gaswisseling.

Bloed in de huid van de kikker neemt zuurstof uit het milieu op en geeft kooldioxide aan het milieu af.

Deze uitwisseling van gassen via de huid vindt bij de kikker plaats

Een vissenkop.
Zie figuur B 988 van de bijlage.

De tekening stelt een doorsnede van de kop van een vis voor.
De weg die het water aflegt is met pijlen aangegeven.

Bevat het water op plaats 1 meer of minder zuurstof dan op plaats 2?
Bevat het water op plaats 1 meer of minder koolstofdioxide dan op plaats 2?

Het water bevat op plaats 1

Gaswisseling.

Een volwassen kikker overwintert in de modder op de bodem van een sloot. De temperatuur van deze modder is 4°C. Het dier is niet actief.

Op welke wijze verkrijgt deze kikker de benodigde zuurstof?

Gaswisseling.

Tijdens de ontwikkeling van kikkervisje tot volwassen kikker vindt de gaswisseling plaats via verschillende organen.

Welk orgaan wordt of welke organen worden in elk stadium gebruikt voor de gaswisseling?

Verstikking bij zeehonden.

Zeehonden moeten in tegenstelling tot vissen regelmatig naar het wateroppervlak kunnen zwemmen. Zij verdrinken als ze onder water verstrikt raken in de netten die vissers gebruiken om vissen te vangen. Hiervan worden per jaar talrijke zeehonden het slachtoffer.

Waarom moeten zeehonden regelmatig naar het oppervlak zwemmen en waarom is dit voor vissen bijna niet nodig?

Ademhalingsorganen bij dieren.

In onderstaand schema staan onder andere vier organen die voor de ademhaling gebruikt worden.

In welke regel staan de juiste organismen onder de juiste organen genoemd?

afbeelding

Vissen.

Over de vissen en hun bloedsomloop kan het volgende worden gesteld:

Gaswisseling.

Via welke organen kan bij een volwassen kikker gaswisseling plaatsvinden?

Chitine in het ademhalingsstelsel.

Bij bepaalde dieren is de wand van een deel van het ademhalingsstelsel verstevigd met chitine.

Welk deel wordt bedoeld?

Een kieuw.
Zie figuur B 705 van de bijlage.

In de tekening zijn schematisch enkele bloedvaten in een kieuw van een vis weergegeven. De pijlen geven de stroomrichting van het bloed aan. Bloed in bloedvat P komt rechtstreeks uit het hart.

Is bloedvat P een ader of een slagader?
Is het bloed in bloedvat P zuurstofarm of zuurstofrijk?

afbeelding

Gaswisseling bij eencelligen.

Bij eencelligen vindt gaswisseling plaats via

Een insect.
Zie figuur A 154 van de bijlage.

Een leerling bekijkt door een microscoop een deel van een insect.
Hij ziet daarbij wat op de foto is afgebeeld.
De vertakte buizen die zichtbaar zijn bevatten lucht.

Tot welk orgaanstelsel behoren deze buizen?

Gaswisseling.

Tijdens de ontwikkeling van kikkervisje tot volwassen kikker vindt de gaswisseling plaats via verschillende organen.

Welk orgaan wordt of welke organen worden in elk stadium gebruikt voor de gaswisseling?

Een kikker.
Zie figuur B 832 van de bijlage.

De tekeningen geven enkele stadia van de ontwikkeling van een kikker weer.

Wordt in stadium 4 via de staart zuurstof uit het water opgenomen?
Vindt in stadium 7 huidademhaling plaats?

afbeelding

Welk dier is het?

Een bepaald dier haalt adem door middel van tracheeën. Bij deze diersoort komt gedaantewisseling voor.

Welke van de volgende uitspraken over het skelet van dit dier is juist?

Insecten.

Bij insecten komt de voor verbranding benodigde zuurstof voornamelijk in de organen

Vis uit kom.

Als een goudvis uit zijn kom springt zal hij spoedig sterven, omdat

Welk dier is het?

Welk van de volgende dieren heeft geen speciale ademhalingsorganen?

Een kever.
Zie figuur B 2306 van de bijlage.

De afbeelding geeft schematisch een deel van het inwendige van een kever, een geleedpotig dier, weer.

Welk orgaanstelsel is in de afbeelding donker weergegeven?

Tracheeën.
Zie figuur B 1552 van de bijlage.

De afbeelding geeft enkele delen van een insect schematisch weer.

Bevindt zich bij plaats P koolstofdioxide?
En zuurstof?
En bloed met rode bloedlichaampjes?

Vis uit water.

Goudvissen kunnen buiten het water niet in leven blijven, doordat

Kikker in de winter.

Een volwassen kikker verblijft tijdens de winter in de modderlaag op de bodem van een sloot.

Door welk(e) orgaan (organen) vindt dan de ademhaling plaats?

Ademhalingsorganen.

Met welke organen kan een kikkervisje en met welke organen kan een volwassen kikker ademhalen?

afbeelding

Gaswisseling bij insecten.

Waardoor is het gaswisselingsoppervlak bij volwassen insecten vergroot?

Welk dier is het?

Een bepaald organisme heeft een ademhalingsstelsel met vele uitwendige openingen (stigma's).

Welk dier kan dit zijn: een duif, een kikker, een vis of een vlieg?

Een oogdiertje en een oorworm.
Zie figuur B 3511 van de bijlage.

In de afbeelding zijn een oogdiertje en een oorworm getekend. Een oogdiertje leeft in het water, een oorworm op het land. Bij de tekeningen staan de afmetingen van de dieren vermeld.
Eén van beide dieren heeft speciale gaswisselingsorganen, het andere dier niet.

Bij welk dier zijn deze gaswisselingsorganen te verwachten?
Waarom?

Een amoebe en een pantoffeldiertje.
Zie figuur B 3512 van de bijlage.

In de afbeelding zijn een amoebe en een pantoffeldiertje getekend.

Bij welk(e) van deze dieren vindt gaswisseling plaats via het celmembraan?

Een vissenkop.
Zie figuur B 3513 van de bijlage.

In de afbeelding is een doorsnede van een vissenkop schematisch getekend.

Met welk nummer is een deel aangegeven waar uitwisseling van gassen tussen water en bloed plaatsvindt?

Wespen.

Bij wespen vindt gaswisseling plaats in tracheeën.

Hoe kunnen wespen de lucht in de tracheeën snel verversen?

Een vissenkop.
Zie figuur B 3518 van de bijlage.

In de afbeelding is een doorsnede van een deel van een vissenkop schematisch getekend. Met pijlen is de waterstroming van het water weergegeven.

Met welk nummer is een deel aangegeven waar uitwisseling van gassen tussen water en bloed plaatsvindt?
Met welke pijl wordt de juiste stromingsrichting van het water aangegeven?

afbeelding

Een hazelworm en een klokdiertje.
Zie figuur B 3486 van de bijlage.

In de afbeelding zijn een hazelworm en een klokdiertje getekend. Een hazelworm leeft op het land, een klokdiertje in het water. Bij de tekeningen staan de afmetingen van de dieren vermeld. Eén van beide dieren heeft speciale gaswisselingsorganen, het andere dier niet.

Bij welk dier zijn deze gaswisselingsorganen te verwachten?
Waarom?

1/4 Dolfijnen.
Zie figuur B 4652 van de bijlage.

Dolfijnen ademen net als mensen met longen. Maar er zijn ook verschillen.
Bij een mens kan de lucht zowel via de neus als via de mond naar de longen stromen. De mond dient vooral om te eten. Het strotklepje verhindert in het algemeen dat voedsel in de luchtpijp kan komen. Als we voedsel doorslikken, sluit het strotklepje de luchtpijp af. Soms lukt dat niet en dan verslikken we ons.
Een dolfijn kan niet via de mond ademhalen. Een dolfijn heeft voor het ademen maar één opening, het blaasgat (zie de afbeelding) en geen twee neusgaten. Het blaasgat wordt bij het duiken afgesloten.
Bij de luchtwegen van een dolfijn ontbreken één of meer delen, die een mens wél heeft.
Dat is af te leiden uit de voorgaande tekst en uit de afbeelding.

Welk van de onderstaande delen ontbreekt of welke delen ontbreken bij een dolfijn?

2/4 Dolfijnen.
Zie figuur B 4652 van de bijlage.

Kan een dolfijn zich verslikken bij het doorslikken van voedsel? Leg je antwoord uit aan de hand van de afbeelding.

3/4 Dolfijnen.

Als hij onder water duikt, sluit een dolfijn zijn blaasgat door middel van een reflex. Bij dolfijnen is het zenuwstelsel net zo gebouwd als bij de mens. Enkele delen van het zenuwstelsel van een dolfijn zijn:

1. bewegingszenuwcellen;
2. gevoelszenuwcellen;
3. hersenstam.

Welke van de genoemde delen is of welke zijn betrokken bij deze reflex?

4/4 Dolfijnen.

Voor een dolfijn heeft een verstopt blaasgat grotere gevolgen dan een verstopte neus voor een mens.

Leg uit waardoor dit zo is.

1/2 De hommel.
Zie figuur B 2542 van de bijlage.

In de afbeelding zijn een hommel en een schema van een gedeelte van de hommel weergegeven.

Twee delen zijn met P aangeduid. De beide delen hebben dezelfde functie.

Wat is de naam van die delen?

2/2 De hommel.

Wat bevindt zich in de delen P?

2/4 Ademhaling bij kikkers.

Bij kikkers ontbreekt het middenrif. De ademfunctie van de middenrifspieren wordt bij kikkers overgenomen door andere spieren. Drie spiergroepen zijn bij kikkers betrokken bij de ademhaling:

1. flankspieren;
2. mondbodemspieren;
3. slikspieren.

Welke van deze spiergroepen zijn betrokken bij deze ademfunctie?

3/4 Ademhaling bij kikkers.
Zie figuur B 3632 van de bijlage.

Kikkers hebben geen ribben, maar wel een borstbeen. Dit borstbeen is verlengd met kraakbeenplaten (zie de afbeelding). Het borstbeen en de kraakbeenplaten hebben geen taak bij de ademhaling maar geven wel stevigheid aan het dier. Daarnaast hebben het borstbeen en de kraakbeenplaten nog een andere taak.

Noem een andere taak die het borstbeen en de kraakbeenplaten vervullen.

4/4 Ademhaling bij kikkers.

Onder normale omstandigheden drijven kikkers aan het wateroppervlak. Mede dankzij de gaswisseling door de huid kunnen zij ook, na onderduiken, voor langere tijd onder water blijven. Tijdens het onderduiken kan een kikker zijn longvolume aanpassen.

Maakt een kikker het longvolume bij het duiken groter of kleiner? Leg je antwoord uit.

1/2 Een kikkervisje.
Zie figuur B 427 van de bijlage.

De afbeelding is een tekening van een kikkervisje van de groene kikker. Twee delen zijn aangegeven met de letters P en Q.

Welk van de aangegeven delen heeft of welke hebben een functie bij de gaswisseling van het kikkervisje?

1/2 Tracheeën en ademhaling.
Zie figuur B 2957 van de bijlage.
Zie figuur B 2958 van de bijlage.

Tracheeën zijn de ademhalingsorganen van een insect. Door stigma's komt buitenlucht in de tracheeën. Door de tracheeën komt de lucht in alle delen van het lichaam (zie de afbeelding).
Een sprinkhaan wordt in een glazen buis gezet. De buis wordt door een stuk rubber in twee kamers A en B verdeeld. Alleen het achterlijf van de sprinkhaan bevindt zich in kamer B. De kamers staan in verbinding met twee erlenmeyers. In de erlenmeyers bevindt zich een stof waarmee koolstofdioxide kan worden aangetoond, een zogenaamde indicator (zie de afbeelding).

Noem een indicator voor koolstofdioxide.

2/2 Tracheeën en ademhaling.
Zie figuur B 2957 van de bijlage.
Zie figuur B 2958 van de bijlage.

In één van de twee erlenmeyers geeft de indicator het snelst aan dat er koolstofdioxide aanwezig is.

In welk van de twee erlenmeyers neemt de hoeveelheid koolstofdioxide het snelst toe, in erlenmeyer P of in erlenmeyer Q? Leg je antwoord uit.

1/2 Zuurstofbesparing bij duikende walvissen.

Zeedieren zoals haaien en walvissen duiken regelmatig diep de zee in. Een haai zwemt dan echt naar beneden, maar een walvis laat zich zinken zonder te zwemmen. Hierdoor bespaart zo'n walvis wel 10% tot 50% op het zuurstofverbruik.

Leg uit waardoor een walvis minder zuurstof verbruikt door zich naar beneden te laten zakken in plaats van te zwemmen.

2/2 Zuurstofbesparing bij duikende walvissen.
Zie figuur B 3279 van de bijlage.

Walvissen kunnen lang onder water blijven. Wanneer de walvis weer bovenkomt ademt hij uit door het spuitgat boven op de kop.

Bevat de lucht die door het spuitgat wordt uitgeademd meer of minder koolstofdioxide dan de ingeademde lucht? Leg je

1/3 Ademhaling bij paarden.
Zie figuur B 3307 van de bijlage.

Paarden kunnen niet door hun mond ademen. Ze ademen alleen door hun neus. Het gehemelte is lang en zacht en sluit achter in de mond de luchtwegen af (zie de afbeelding hieronder).

Mensen kunnen wel door de mond ademen, maar ademhalen door de neus heeft een aantal voordelen.

Noem twee voordelen van het ademhalen door de neus.

2/3 Ademhaling bij paarden.

Als een paard inademt, gaat de lucht de luchtpijp in. Net als bij de mens vertakt de luchtpijp zich.

Hoe heten de eerste twee vertakkingen van de luchtpijp?

3/3 Ademhaling bij paarden.

Bij paarden kan een afwijking voorkomen die cornage wordt genoemd. De stembanden werken dan niet meer goed en als de lucht langs de stembanden stroomt, ontstaat een hoog geluid. Cornage ontstaat door een beschadiging van uitlopers van zenuwcellen die impulsen geleiden naar spieren in het strottenhoofd.

Zijn de zenuwcellen die hierboven genoemd worden bewegingszenuwcellen of gevoelszenuwcellen? Leg je antwoord uit.

1/2 Ademhaling bij dolfijnen.
Zie figuur B 4652 van de bijlage.

Dolfijnen ademen net als andere zoogdieren met longen. Ze ademen echter niet in en uit door de mond of de neus, maar door een blaasgat bovenop hun kop (zie de afbeelding).
Als een dolfijn duikt, kan hij wel tien tot vijftien minuten onder water blijven zonder te ademen. Om dit mogelijk te maken heeft een dolfijn een aantal aanpassingen in de bouw van het ademhalingsstelsel en het bloedvatenstelsel.
In verhouding tot zijn lichaamsgrootte is de inhoud van de longen niet groter dan die van de mens, maar heeft hij wel meer longblaasjes.

Twee leerlingen bespreken met elkaar het voordeel van deze bouw van de longen voor de ademhaling van een dolfijn, vergeleken met die van een mens.

Nadia zegt: "Door deze bouw kan het bloed van een dolfijn sneller koolstofdioxide afgeven in de longen."
Carry zegt: "Door deze bouw kan een dolfijn naar verhouding meer lucht inademen."

Heeft Nadia gelijk? En heeft Carry gelijk?

2/2 Ademhaling bij dolfijnen.

Leg met behulp van de informatie uit dat een dolfijn zich niet kan verslikken.

Ademhaling bij jonge kikkers.

In een bepaald ontwikkelingsstadium beweegt een jonge kikker zich voort door middel van poten. Een staart is
niet meer aanwezig.

Vindt bij deze kikker gaswisseling plaats door kieuwen of door longen?
Kan deze kikker zuurstof uit het water opnemen?

afbeelding

In een sloot in de winter.

Vissen en kikkers verblijven in de winter op de bodem van een sloot.

Met welke organen nemen ze dan zuurstof op?
Doe het zo op je antwoordblad:

vissen met: .........
kikkers met: ........

De ringslang.

Welk orgaan of welke organen gebruikt een ringslang om zuurstof op te nemen?

Plakker.
Zie figuur B 2885 van de bijlage.

Hoe heten de ademhalingsorganen van een plakker (vlindersoort)?

Amfibieën in de Millingerwaard.

Via welke organen wordt bij volwassen amfibieën in de zomer zuurstof opgenomen in het bloed ?

De Europese maïsboorder.
Zie de figuren B 3398 en B 3399 van de bijlage.

De Europese maïsboorder (zie de afbeelding) is een insect dat schadelijk is voor de maïsplant. De rupsen voeden zich met weefsel van de maïsplant en daarvoor boort de Europese maïsboorder gangen door bladeren en stengels.

Hoe heten de ademhalingsorganen van maïsboorders? De [invulveld]

Sluipwespen.
Zie figuur B 2248 van de bijlage.

Bij het vliegen verbruiken de spieren van sluipwespen zuurstof.

Wat is de naam van de organen waardoor de zuurstof het lichaam van de sluipwespen binnenkomt ?

Deze heten [invulveld]

Vlooien.

Met welk orgaan of met welke organen neemt een vlo zuurstof op?

Haal blad uit de vijver.

Vijvers van minstens een halve meter diep zullen in ons klimaat nooit tot de bodem toe bevriezen. Vissen en kikkers kunnen er in overwinteren, wanneer er in de herfst niet te veel blad in valt. Verrottend blad op de vijverbodem onttrekt zuurstof aan het water en kan gassen afgeven, die schadelijk zijn voor de dieren. Vooral wanneer de vijver dichtvriest, lopen ze grote kans om te stikken.

Waarmee halen volwassen kikkers adem wanneer ze gedurende lange tijd onder water blijven?

De Turkse mot.
Zie figuur B 6810 van de bijlage.

De Turkse mot is een vlindertje dat in Nederland veel voorkomt in kassen waarin paprika's worden geteeld.

Hoe heten de ademhalingsorganen van een Turkse mot. [invulveld]

Organismen in een rivier.

De ademhaling van muggenlarven is te vergelijken met die van volwassen muggen.

Halen muggenlarven adem door middel van kieuwen?
En regenboogforellen?

De Waddenzee.

Wat is de naam van de organen waarmee schollen zuurstof opnemen uit het water? Dit zijn de [invulveld]

Zuurstof in de Theems.

Met welke organen halen voorns zuurstof uit het water?

Runderdazen.
Zie figuur B 2880 van de bijlage.

Runderdazen (zie de afbeelding) behoren tot de grootste vliegen die in West-Europa voorkomen.
De vrouwtjesdazen zuigen bloed. Hun kaken zijn getande dolken waarmee ze aanzienlijke verwondingen bij runderen kunnen veroorzaken.
De larven van de runderdaas leven in de grond. Daar jagen ze op emelten, de larven van langpootmuggen. Emelten eten vooral van de wortels van gras. In een weiland kan zo de hoeveelheid gras voor de runderen aanzienlijk teruglopen.
Zowel de larven van de runderdaas als de emelten worden door kieviten gegeten.

Hoe heten de ademhalingsorganen van een daas? Deze heten [invulveld]

Ziek van de natuur.

Muggen leggen hun eitjes in het water, waarin zich ook de larven ontwikkelen.

Op welke manier nemen de muggenlarven zuurstof op?

Ademhaling.
Zie figuur B 6934 van de bijlage.

Je ziet drie afbeeldingen van dieren in Nederland.

Welke twee dieren hebben hetzelfde type ademhalingsorganen?

Het nijlpaard.
Zie figuur B 6326 van de bijlage.

Overdag zie je vaak alleen maar de ogen en de neusgaten van een nijlpaard boven het water uitsteken.
Af en toe sluit het dier de neusgaten en verdwijnt helemaal onder water.

Geef de naam van de ademhalingsorganen van een nijlpaard.

Dit zijn de [invulveld]

De dingo.
Zie figuur B 6847 van de bijlage.

Als een dingo gerend heeft, hijgt hij met de tong uit de bek.
Dit hijgen is een vorm van ademhalen.

Geef de naam van de ademhalingsorganen van een dingo.