Oefentoets Biologie: Hormoonstelsel - algemeen | HAVO 4/HAVO 5

Klieren.
Zie figuur A 131 van de bijlage.

Welke van de hieronder vermelde klieren is in de figuur afgebeeld?

Speekselklier.
Zie figuur B 513 van de bijlage.

In de tekening is schematisch een gedeelte van een speekselklier van een mens met bloedvaten en afvoerbuis afgebeeld. De pijlen geven de stroomrichting van de vloeistoffen in een vat en de afvoerbuis weer.

Worden via vat 1 hormonen vervoerd?
En via vat 2?

afbeelding

Hormonen.

Aan welke van de onderstaande voorwaarden moet ten minste voldaan zijn wil een stof als hormoon aangemerkt worden?

Endocriene klieren.

Waarin verschillen bij gewervelde dieren endocriene klieren van andere klieren?

Activatie door hypofyse.

Drie hormoonklieren bij de mens zijn:

1. de schildklier;
2. het ovarium;
3. de testis.

Welke van deze klieren wordt of welke worden door hypofysehormonen geactiveerd?

Hormoonklieren.
Zie figuur B 975 van de bijlage.

De tekening stelt schematisch enkele organen van de mens voor.

In welk van de aangegeven organen worden hormonen geproduceerd?

Een hormoon.

Aan welke van de onderstaande voorwaarden moet ten minste voldaan zijn wil een stof als hormoon aangemerkt worden?

Organen.

De mens heeft onder andere de volgende organen

1. schildklier,
2. alvleesklier,
3. speekselklier,
4. hypofyse,
5. testis.

Welke van deze organen geven uitsluitend producten aan het bloed en/of de weefselvloeistof af?

Klieren.

Enkele klieren in het lichaam van de mens zijn: de alvleesklier, de darmsapklieren, de lever en de schildklier.

Van welke van deze klieren worden de producten uitsluitend aan het bloed afgegeven?

Een hormoon.

Een hormoon is specifiek wil zeggen, dat het hormoon

Hormoon- en zenuwstelsel.

In het bijniermerg van de mens bevinden zich de uiteinden van bepaalde neuronen van het autonome zenuwstelsel.
Impulsen die via deze neuronen het bijniermerg bereiken, hebben tot gevolg dat het bijniermerg een hormoon gaat afgeven. Dit hormoon zorgt voor een verhoging van het glucosegehalte van het bloed. De afgifte van dit hormoon kan heel snel gebeuren, bijvoorbeeld wanneer iemand schrikt.

Behoren de betrokken neuronen tot het parasympatische of tot het (ortho)sympathische deel van het zenuwstelsel?
Welk hormoon wordt er gevormd ten gevolge van impulsen langs deze neuronen?

afbeelding

Gastrine.

Als eiwitten bepaalde cellen van de maagwand prikkelen, vormen deze cellen een stof die gastrine heet. Deze stof komt in de bloedcirculatie terecht en prikkelt op haar beurt kliercellen in de maagwand, die dan meer maagsap gaan vormen. Koolhydraten en vetten zijn niet in staat dit effect te veroorzaken.

Uit het bovenstaande kan men afleiden dat gastrine

Cholecystokinine.

Door cellen van de wand van de twaalfvingerige darm wordt het hormoon cholecystokinine afgescheiden zodra vetten en gedeeltelijk verteerd voedsel uit de maag in de twaalfvingerige darm komen.
Cholecystokinine beïnvloedt de afgifte van gal door de galblaas en de afgifte van enzymen door de alvleesklier.

Remt of stimuleert cholecystokinine de afgifte van gal?
En de afgifte van enzymen door de alvleesklier?

Secretine.

Secretine is een hormoon dat in bepaalde cellen in het dekweefsel van het darmkanaal van de mens wordt gevormd, nadat deze cellen in aanraking zijn gekomen met een zure oplossing.
Als secretine de alvleesklier bereikt, gaat deze alvleessap afscheiden.

In welk deel van het darmkanaal wordt de secretine vooral geproduceerd?
Wordt secretine uitsluitend door aders vervoerd, of ook door slagaders?

afbeelding

Vetten en gal.

Indien slijmvliescellen van de twaalfvingerige darm in aanraking komen met voedingsstoffen zoals vetten, produceren ze een bepaalde stof S. Indien deze stof cellen van de wand van de galblaas bereikt, trekken de spieren in deze wand zich samen. Op deze wijze wordt er meer gal naar de dunne darm gebracht.

Is stof S een enzym of een hormoon?
Bereikt deze stof de wand van de galblaas via het bloed of via de galbuis?

afbeelding

1/3 Hormoon belemmert vermageren via dieet.

Cardiologen hebben het hormoon ghreline in 1999 bij toeval ontdekt. Zij noemden het ghreline naar het oude Indo-Europese woord 'ghre' waarvan 'groei' afkomstig is. Ghreline wordt door de maag geproduceerd en komt vrij als je enige tijd niet eet. Via de hypothalamus, het centrale autonome regelcentrum in de hersenen, wekt het dan een gevoel van honger op. Tegelijkertijd zet het de hypofyse aan tot het afgeven van het groeihormoon. In de lever zorgt ghreline ervoor dat voedingsstoffen effectiever opgeslagen worden.
Een eerste onderzoek naar de effecten van ghreline is bij ratten gedaan. Na toediening van ghreline gingen de ratten te veel eten.
In een tweede onderzoek heeft men gekeken naar de ghrelineproductie. Hierbij gebruikte men drie groepen mensen. De eerste groep bestond uit dikke mensen met een maagbypass (een directe chirurgische verbinding tussen slokdarm en dunne darm, buiten de maag om). Ook de tweede groep bestond uit dikke mensen, deze groep vastte streng. De derde groep deed dienst als controlegroep; deze bestond uit mensen met een ‘normaal' lichaamsgewicht.
Men vond bij de groep met de maagbypass een extreem lage ghrelineconcentratie, bij de groep die vastte een hoge en bij de controlegroep een wisselende concentratie, gekoppeld aan een dag- en nachtritme.

Leg uit dat de groep die streng vastte (de tweede groep), een verhoogde ghrelineconcentratie had.

2/3 Hormoon belemmert vermageren via dieet.

Noteer in de juiste volgorde de bloedvaten en de delen van het hart die een groeihormoonmolecuul passeert als het via de kortste weg van de hypofyse naar de lever gaat.

3/3 Hormoon belemmert vermageren via dieet.
Zie figuur B 3831 en figuur C 353 van de bijlage.

In de afbeelding B 3831 is een grafiek getekend waarin wordt aangegeven hoe de ghrelineconcentratie verandert als iemand gedurende 27 uur vast.

Om 8.00 uur van dag 1 heeft de proefpersoon, die een normaal lichaamsgewicht heeft, voor het laatst gegeten. De lunch van 13.00 uur, het avondeten van 18.00 uur van dag 1 en het ontbijt van 8.00 uur op dag 2 worden overgeslagen.
De eerste maaltijd die hij weer gebruikt is de lunch van dag 2.

In de figuur C 353 staan vier grafieken.

Welke grafiek geeft op de juiste manier het verloop van de ghrelineconcentratie weer, als de proefpersoon met de lunch van dag 2 weer normaal gaat eten en om 18.00 uur zijn avondeten gebruikt en op dag 3 weer normaal ontbijt?

Drinken.

Wanneer iemand een liter zuiver water drinkt, zal hij

A dog called Wanda.
Zie figuur B 4541 van de bijlage.

Bij een hond werd een ontstoken baarmoeder geconstateerd en een verhoogde concentratie groeihormoon (zie 1 in de grafiek). Vanwege deze gezondheidsklachten werden de ontstoken baarmoeder en de eierstokken verwijderd. De problemen waren met deze operatie niet geheel opgelost. Op een later tijdstip werden daarom ook alle melkklieren verwijderd (2). De klachten verminderden hierdoor. In het diagram is weergegeven hoe de concentratie groeihormoon in deze periode veranderde (tussen de tijdstippen 2 en 4). De horizontale lijn (zie 3 in grafiek) geeft de groeihormoonconcentratie bij gezonde dieren weer.
Opmerkelijk was, dat de concentratie groeihormoon daalde tot onder de normale waarde (zie 4 in grafiek).

Geef een mogelijke juiste verklaring voor dit effect.

Behandeling van prostaatklachten.

Er zijn klieren die hun product via een afvoerbuisje afgeven. Een voorbeeld daarvan is een speekselklier. Er zijn ook klieren die geen afvoerbuisje hebben. Dit zijn de hormoonklieren die hun product rechtstreeks afgeven aan het bloed. Een voorbeeld daarvan is de schildklier.
Er zijn ook gemengde klieren zoals de alvleesklier. Deze produceert hormonen en daarnaast worden verteringssappen aan de darm afgegeven. Ook de prostaat is een klier.

Met welke klier komt de prostaat het meest overeen?

Eiwitten remmen hongerhormoon.

Er wordt onderscheid gemaakt tussen endocriene en exocriene klieren.

Bevat de maagwand alleen endocriene, alleen exocriene of zowel endocriene als exocriene klieren?