Oefentoets Biologie: Spijsvertering - Spijsvertering | VMBO theoretische leerweg, 3/VMBO theoretische leerweg, 4

Kauwen bij zoogdier.
Zie figuur B 736 van de bijlage.

De tekening geeft de onderkaak van een zoogdier weer.

In welke richting vooral zal dit dier bij het kauwen de onderkaak langs de bovenkaak bewegen?
Is het voedsel vooral plantaardig of vooral dierlijk?

afbeelding

Gebit van zoogdieren.
Zie figuur B 737 van de bijlage.

In de tekeningen is van vier zoogdieren het gebit weergegeven.

In welke tekening bevat het gebit knipkiezen?

Gebit van olifant.
Zie figuur A 87 van de bijlage.

De olifant van de afbeelding heeft twee grote slagtanden. Zij lijken op wapens waarmee de olifant een prooi gemakkelijk zou kunnen doden. Toch eet een olifant vrijwel alleen planten. Een olifant heeft naast deze twee slagtanden alleen vier grote kiezen.

Welk type kiezen bezit een olifant?

Gebit van zoogdieren.
Zie figuur A 160 van de bijlage.

De foto's stellen twee typen kiezen voor.

Zijn dieren met kiezen van type 1 alleseters, vleeseters of planteneters?
En dieren met kiezen van type 2?

afbeelding

Mammoeten.
Zie figuur B 1965 van de bijlage.

Mammoeten zijn uitgestorven olifant-achtige dieren.
In de afbeelding geeft tekening 1 een schedel van een mammoet weer; tekening 2 geeft het bovenaanzicht van een kies van een mammoet weer.

Wat voor kiezen hadden de mammoeten?

Gebit van zoogdier.
Zie figuur B 2010 van de bijlage.

De tekening geeft een schedel weer van een dier.

Dit dier behoort tot de

Gebit van zoogdier.

Bij onderzoek van een bepaald zoogdier wordt een zeer lang darmkanaal aangetroffen.

Welke soorten kiezen en tanden zal dit zoogdier hebben?

Mammoeten.
Zie figuur B 1965 van de bijlage.

Mammoeten zijn uitgestorven olifant-achtige dieren.
In de afbeelding geeft tekening 1 een schedel van een mammoet weer; tekening 2 geeft het bovenaanzicht van een kies van een mammoet weer.
Uit mammoetkiezen die worden gevonden, kan men het type voedsel van deze uitgestorven dieren afleiden.
In het ijs van Siberië zijn hele ingevroren mammoeten gevonden. Men kon van ingevroren mammoeten de maaginhoud en de voedselresten tussen de kiezen onderzoeken.

Wat voor kiezen hadden de mammoeten?
Van wat voor type voedsel zullen resten gevonden zijn in de maag en tussen de kiezen van de ingevroren mammoeten in Siberië?

Een schedel.
Zie figuur B 2152 van de bijlage.

De afbeelding stelt de schedel van een dier voor.

Is dit de schedel van een alleseter, van een planteneter of van een vleeseter?
Zitten er in deze schedel knipkiezen, knobbelkiezen of plooikiezen?

afbeelding

Gebit mens.
Zie figuur B 3505 van de bijlage.

Welk type gebitsdeel is in de afbeelding met Q aangegeven?

Het gebit.
Zie figuur B 3503 van de bijlage.

In de afbeelding is een lengtedoorsnede van een gebitsdeel schematisch getekend.

1. Hoe heet het deel dat is aangegeven met 6? Het/de [invulveld].

2. Met welk nummer is het tandbeen aangegeven? Met nummer [invulveld].

3. Met welk nummer is het hardste deel aangegeven? Met nummer [invulveld].

4. Is in de afbeelding een hoektand, een kies of een snijtand getekend? Een [invulveld].

5. Juist of onjuist. De functie van het afgebeelde gebitsdeel is het fijnmalen van voedsel. [invulveld]

Het gebit.
Zie figuur B 1050 van de bijlage.

In de afbeelding is van een gebitsdeel het buitenaanzicht en de lengtedoorsnede schematisch getekend.

1. Hoe heet het deel dat is aangegeven met 2? Het/de [invulveld].

2. Met welk nummer is het glazuur aangegeven? Met nummer [invulveld].

3. Met welk nummer is het deel aangegeven dat zorgt voor een stevige bevestiging in de kaak?
Met nummer [invulveld].

4. Is in de afbeelding een hoektand, een kies of een snijtand getekend? Een [invulveld].

5. Juist of onjuist. De functie van het afgebeelde gebitsdeel is het kauwen van het voedsel. [invulveld]

1/2 Het gebit van de mens.
Zie figuur B 2155 van de bijlage.

Het gebit speelt een belangrijke rol bij de spijsvertering. Met de snijtanden en de hoektanden worden stukjes van het voedsel afgebeten en met de kiezen wordt het voedsel fijngemalen. De afbeelding geeft een doorsnede van een kies weer.

Welke van onderstaande uitspraken over het kauwen van voedsel is of welke zijn juist?

I. Tijdens het kauwen wordt het voedsel met een enzym vermengd.
II. Door het kauwen wordt het totale oppervlak van de voedseldeeltjes vergroot.

2/2 Het gebit van de mens.

Welk cijfer in de afbeelding geeft tandbeen aan?

Een wortelkanaalbehandeling.
Zie figuur B 4476 van de bijlage.

Jeroen heeft een ontstoken kies. Hij gaat naar de tandarts voor een wortelkanaalbehandeling.
In de afbeelding wordt een doorsnede van een kies weergegeven.
Voor de wortelkanaalbehandeling boort de tandarts een gaatje in de kies om de tandholte met de wortelkanalen open te maken. Daarbij boort hij door de lagen die in de afbeelding zijn aangegeven met P en met Q.

Geef de namen van P en van Q.

P = [invulveld].

Q = [invulveld].

1/3 Gebit en gaatjes.
Zie figuur B 3137 van de bijlage.

Wie minder gaatjes wil hebben, moet weinig snoepen en goed tandenpoetsen.
Sommige soorten tandpasta versterken het glazuur van tanden en kiezen.
In de afbeelding is schematisch een tand weergegeven.

Welke letter geeft het glazuur aan?

2/3 Gebit en gaatjes.

Vroeger bestond er nog geen tandpasta zoals wij die kennen. Zo deed men in de 16e eeuw soms zout op het gebit. Daardoor werd de vorming van gaatjes tegengegaan.

Leg uit waardoor er minder gaatjes ontstaan als het gebit met zout wordt behandeld.

3/3 Gebit en gaatjes.
Zie figuur B 3138 van de bijlage.

Bij een tandarts hebben tanden en kiezen allemaal een eigen nummer.
Dit is op de afbeelding te zien. Sa
rah heeft een gaatje in een kies van haar rechter onderkaak.

Welk nummer kan deze kies hebben?

1/3 Tandplak.
Zie figuur B 3257 van de bijlage.

Tandplak bestaat uit etensresten, speeksel en bacteriën.
Tandplak speelt een rol bij het ontstaan van gaatjes in tanden en kiezen.
Men noemt dit cariës.

Er zijn speciale tandpasta's die plakvorming tegengaan.

Welk deel van een tand of een kies wordt als eerste aangetast bij cariës?

2/3 Tandplak.

Regelmatig wordt tandplak doorgeslikt.
Toch worden levende tandplak-bacteriën vrijwel niet gevonden in de dunne darm.

In welk deel van het verteringsstelsel worden de meeste van deze bacteriën gedood?

3/3 Tandplak.

Drie adviezen op het gebied van voeding zijn:

1. Eet minder vet.
2. Het is beter om één keer per dag te snoepen dan af en toe op verschillende momenten van de dag.
3. Zorg ervoor dat er veel plantaardige vezels in je voedsel zitten.

Welk advies is speciaal bedoeld om cariës tegen te gaan?

Delen van het gebit.
Zie figuur B 3138 van de bijlage.

Het gebit bestaat uit snijtanden, hoektanden en kiezen.
Bij een tandarts hebben die allemaal een eigen nummer.
Dit is hiernaast weergegeven.

Welk nummer geeft een kies aan?

1/2 Kauwen.
Zie figuur B 4623 van de bijlage.

Een gebit bestaat uit tanden en kiezen.
In eten of drinken komen soms zuren voor.
Tanden kunnen aangetast worden door zuren.
Dit noemt men tandbederf.

In de afbeelding zijn twee delen van een tand aangegeven met een letter.

Wat is de naam van het deel dat is aangegeven met de letter P?

- P = .

En wat is de naam van het deel dat is aangegeven met de letter Q?

- Q = .

2/2 Kauwen.

Je kunt tandbederf voorkomen door je tanden goed te poetsen.

Noteer een andere methode waarmee je tandbederf kunt voorkomen.

Beren in winterslaap.

Zwarte beren eten alles wat zij in een bos te pakken kunnen krijgen: veel vruchten en andere voedzame delen van planten, maar ook kleine dieren.

Kamelensoorten.

Alle kamelensoorten eten alleen maar plantaardig voedsel.

Welk type kiezen hebben kamelen?

De eekhoorn.

Eekhoorns zijn planteneters.

Welk soort kiezen hebben eekhoorns?

Olifanten.

Alle olifantensoorten eten alleen maar plantaardig voedsel.

Welk type kiezen hebben olifanten?

De galago.
Zie figuur B 4574 van de bijlage.

Galago's zijn apen die 50 centimeter groot kunnen worden. Het zijn nachtdieren die in bomen leven. De dieren komen voor in de bossen in Afrika. Galago's eten vooral insecten en vruchten. Galago's kunnen vliegende insecten als sprinkhanen en motten uit de lucht grijpen met hun voorpoten. Soms eet een galago ook een hagedis of een vogeltje. Overdag slapen galago's in holle bomen of in zelfgebouwde nesten.

Welk type kiezen heeft een galago?

Jachtluipaarden.

Een jachtluipaard is een vleeseter.

Welk type kiezen heeft een jachtluipaard?

Vleermuizen.
Zie figuur B 4638 van de bijlage.

Vleermuizen komen in grote delen van de wereld voor. Er zijn bijna duizend verschillende soorten.
Sommige soorten in de tropen leven van vruchten of van nectar en stuifmeel. Er zijn ook soorten die dieren zoals vissen of kikkers eten. De vampiervleermuis drinkt zelfs bloed van andere zoogdieren. In Nederland zijn de meeste vleermuizen insecteneters. Ze gaan 's nachts op jacht. Overdag rusten ze meestal in groepen, hangend in schuilplaatsen.

In de informatie worden verschillende soorten voedsel van vleermuizen genoemd.
In de afbeelding hiernaast wordt de kaak van een bepaalde vleermuis weergegeven.

Wat voor soort voedsel eet deze vleermuis? Noem een eigenschap van het gebit in de afbeelding waaraan je dat kunt zien.

De korenwolf.
Zie figuur B 2862 van de bijlage.

In de afbeelding is een schedel van een korenwolf weergegeven.

Heeft een korenwolf knipkiezen, knobbelkiezen of plooikiezen?

Mollen en ooievaars.

De mol is een vleeseter.

Is op grond van dit gegeven te verwachten dat een mol knobbelkiezen heeft.
En plooikiezen?

afbeelding

Ötzi.
Zie figuur B 3683 van de bijlage.
Zie figuur B 3137 van de bijlage.

In de Alpen heeft men enkele jaren geleden in een gletsjer een ijsmummie gevonden van 5300 jaar oud. Ötzi, zoals hij genoemd is, wordt bij - 6°C bewaard en tentoongesteld.
Het gebit kan informatie geven over de plaats waar Ötzi is opgegroeid. Lood en allerlei andere stoffen komen in de kindertijd vooral in het glazuur terecht. De hoeveelheden van deze stoffen in de bodem en in het voedsel verschillen sterk van plaats tot plaats. In de afbeelding is een tand weergegeven.

Welke letter geeft de plaats aan waar de genoemde stoffen vooral terechtkomen?

Een zee-olifant.
Zie figuur B 4603 van de bijlage.

Zee-olifanten zijn grote zeeroofdieren.

Welk soort kiezen heeft een zee-olifant?

1/2 De mondholte.
Zie figuur A 945 van de bijlage.

Piet maakt een poster over de mondholte.
Een van de afbeeldingen op zijn poster is een tekening van een kies. Enkele delen van de kies zijn door Piet aangegeven met een cijfer in een hokje. In de legenda is bij elke letter een naam van een deel van een kies aangegeven.

Zet de letters P, Q en R uit de legenda achter het juiste cijfer.
1 =
2 =
3 =

2/2 De mondholte.
Zie figuur B 4787 van de bijlage.

Een andere afbeelding op de poster van Piet is die van de mondholte.

In de afbeelding is de huig aangegeven.

Wat is de taak van de huig bij het slikken?

1/3 Kindergebit.
Zie figuur B 6927 van de bijlage.

Jalien kreeg de eerste delen van haar gebit toen ze zes maanden oud was. Het waren delen in haar onderkaak.

Welke delen kreeg Jalien volgens de foto als eerste?

2/3 Kindergebit.

Het gebit wordt gepoetst met tandpasta met fluor. De buitenste laag van het gebit wordt daardoor harder. Zo worden de tanden en kiezen beschermd tegen bederf.

Hoe heet de buitenste laag van tanden en kiezen?

3/3 Kindergebit.

In de mond van Jalien maken klieren speeksel.

Noteer twee andere typen klieren die een verteringssap produceren.

Het gebit van de mens.

Welk cijfer in de afbeelding geeft tandbeen aan?