Oefentoets Biologie: Gedrag - Prikkels | VMBO theoretische leerweg, 3/VMBO theoretische leerweg, 4

2/3 Flitsende insecten.

Wat is de biologische term voor de serie lichtflitsen die bij het vrouwtje een terugseinreactie opwekt?

3/3 Flitsende insecten.
Zie figuur B 2976 van de bijlage.

In de afbeelding is onder andere de relatie tussen de flitsfrequentie en de flitslengte van mannetjes en het percentage vrouwtjes dat hierop reageert uitgezet.

Welke van de volgende conclusies over de voorkeur van vrouwtjes is juist of welke conclusies zijn juist, op grond van de diagrammen?

1. Vrouwtjes hebben een voorkeur voor mannetjes met een hoge flitsfrequentie.
2. Vrouwtjes hebben een voorkeur voor mannetjes met een korte flitslengte.

1/2 Haaien.

Haaien vallen meestal geen mensen aan. Zij beschouwen mensen niet als prooidieren. Toch zijn er mensen die vervelende ervaringen hebben met haaien. Soms vallen haaien langs de Amerikaanse kust mensen aan die rustig liggen te dobberen op hun surfplank.
Onlangs meenden duikers een verklaring voor dit gedrag van de haaien te hebben gevonden. Van onderaf gezien lijkt een surfer met de benen naast de surfplank op een zeehond. Zeehonden staan wel op het menu van haaien.
In het beschreven aanvalsgedrag van de haaien spelen motiverende factoren en prikkels een rol.

Wat is de motiverende factor voor het aanvalsgedrag van een haai? dit is [invulveld]

2/2 Haaien.

En wat is de prikkel?

Zuigen van een kalf.

Bij een bepaald gedrag is er altijd sprake van een prikkel en van een respons. Als een kalf honger heeft, gaat het zuigen.

Is honger voor het kalf hier een prikkel of een respons?
Is zuigen voor het kalf hier een prikkel of een respons?

Boze buurman.
Zie figuur B 2088 van de bijlage.

De afbeelding stelt een boze man voor, die zijn vuist schudt naar een buurmeisje. Ze heeft zojuist per ongeluk een van zijn ruiten ingegooid. Het buurmeisje vlucht weg als ze het gebaar van de buurman ziet.

Is het schudden van de vuist een prikkel voor de man, of een respons?
En is het schudden van de vuist een prikkel voor het meisje, of een respons?

afbeelding

Jankende wolven.

In een dierentuin beginnen de wolven vaak te janken als zij het geluid van een sirene horen. De oppassers in de dierentuin zijn aan dit jankgedrag van de wolven gewend. Voor bezoekers levert het een onverwacht schouwspel op.

Is in de tekst een prikkel voor de wolven genoemd?
En een respons?

Duivengedrag.
Zie figuur B 3647 van de bijlage.

In de afbeelding is gedrag van duiven weergegeven. Het mannetje buigt en maakt een koerend geluid. Het vrouwtje reageert hierop.

Hoe noemen we zo'n handeling die als prikkel werkt voor een soortgenoot?

Koekoekengedrag.

Een koekoek legt een ei in het nest van een rietzanger. De rietzanger voert het koekoeksjong vaker dan een eigen jong. Hier is sprake van een supranormale prikkel.

Van welk dier is de supranormale prikkel afkomstig?

In de dierentuin.

Hieronder is een artikel uit een regionaal dagblad weergegeven.

Van onze verslaggever
De heer Jansen is al zeventien jaar oppasser bij de vissen in de dierentuin van Rhenen. Hij heeft al jaren de zorg voor de roofvissen, zoals de piranha's. Toch gaat ook hij wel eens onverstandig met deze dieren om. Aan het eind van een middag pakte mijnheer Jansen een blaadje, dat op het water was gevallen, van het wateroppervlak weg. Een van de piranha's uit het aquarium zag dat en hapte in een fractie van een seconde een klein stukje uit mijnheer Jansens pink.

Is het oppakken van het blaadje voor mijnheer Jansen een prikkel of een respons?
En is het oppakken van het blaadje voor de piranha een prikkel of een respons?

afbeelding

Klutengedrag.
Zie figuur B 3648 van de bijlage.

De foto's van afbeelding geven kluten weer voor en tijdens de paring. Het vrouwtje nodigt het mannetje uit tot paring door plotseling stil te blijven staan in het water en de hals vlak over het water uit te strekken (foto 1).
Het mannetje gaat dan enige tijd zijn veren opstrijken en met de snavel door het water spatten. Daarna volgt de paring zoals op foto 2 is te zien.
Dat het vrouwtje plotseling stil in het water blijft staan, en de hals en kop vlak boven het water strekt (foto 1), vormt een ... voor het gedrag van het mannetje.

Welk van de volgende woorden moet op de plaats van de puntjes worden ingevuld: impuls, prikkel of respons?

Emelten.

Spreeuwen vangen emelten door met hun snavel een gangetje in de grond te maken. Zij kijken langs hun snavel in het gangetje of ze een emelt zien. Een spreeuw leert een gangetje in de grond te maken bij die gedeelten van een grasland waar de meeste emelten in de bodem zitten.

Wat is voor een spreeuw de inwendige prikkel voor haar voedselzoekgedrag?
Wat is een respons op die prikkel?

Minges, de kater.

Minges de kater ziet een soortgenoot. Hij zet een hoge rug op en begint te blazen. De andere kater vlucht daarop weg.

Wat is de prikkel voor het gedrag van Minges?

Lifter.
Zie figuur B 1099 van de bijlage.

Een lifter staat naast een weg bij Venlo. Hij wil naar Nijmegen. Er komt een auto aan. De lifter maakt het bekende liftersgebaar. De bestuurder van de auto ziet dit en stopt om de lifter mee te nemen.

Noem de uitwendige prikkel voor deze lifter om het liftersgebaar te maken.

Een tijger plagen.

De volgende tekst stond in een regionaal dagblad:

Tijger bijt insluiper.
Een Siberische tijger in de dierentuin Artis heeft een 49-jarige man in zijn linkerarm gebeten. Of de arm behouden kan worden is onzeker. Volgens de politie sluipt de man regelmatig Artis binnen en treitert de dieren. "Maandagavond trok hij de tijger aan zijn staart. Die nam dat niet en hapte de man in zijn linkerarm", aldus de politie.

Het gedrag van de tijger werd veroorzaakt door een uitwendige prikkel.

Schrijf alleen de zin op, waarin de uitwendige prikkel voor het gedrag van de tijger staat.

Bestrijden van fruitmotten.

Bij fruitmotten zoeken de mannetjes vrouwtjes om te paren. De vrouwtjes lokken mannetjes door het verspreiden van een geurende stof. Dit geurtje is door wetenschappers nagemaakt om de fruitmotten te bestrijden. Fruitmotten richten schade in het fruit aan. Als fruittelers de geurende stof in grote hoeveelheden in een boomgaard verspreiden, raken de mannetjes volkomen in de war. Van paren komt er dan niets meer terecht, zo leert de ervaring.

In de tekst wordt een prikkel voor het zoekgedrag van de mannelijke fruitmotten vermeld.

Noem die prikkel.

Piranha.

De volgende tekst is afkomstig uit een regionaal dagblad.
De heer Jansen is al zeventien jaar oppasser bij de vissen in de dierentuin van Rhenen. Hij heeft al jaren de zorg voor de roofvissen, zoals de piranha's. Toch gaat ook hij wel eens onverstandig met deze dieren om. Aan het eind van een middag pakte mijnheer Jansen een blaadje, dat op het water gevallen was, van het wateroppervlak weg. Een van de piranha's uit het aquarium zag dat en hapte, in een fractie van een seconde, een klein stukje uit mijnheer Jansens pink.

Wat was de uitwendige prikkel voor mijnheer Jansen om het blaadje op te pakken?

Haaien vallen aan.

Haaien vallen meestal geen mensen aan. Zij beschouwen mensen niet als prooidieren. Tòch zijn er mensen die vervelende ervaringen hebben met haaien. Soms vallen haaien langs de Amerikaanse kust mensen aan die rustig liggen te dobberen op hun surfplank. Onlangs meenden duikers een verklaring voor dit gedrag van de haaien te hebben gevonden. Van onderaf gezien lijkt een surfer met de benen naast een surfplank op een zeehond. Zeehonden staan wel op het menu van haaien. In het beschreven aanvalsgedrag van de haaien spelen
inwendige en uitwendige prikkels een rol.

Welke prikkels zijn dat?

inwendige prikkel voor een haai: . . . . . . . . . . . .
uitwendige prikkel voor een haai: . . . . . . . . . . .

Kip en kuiken.
Zie figuur B 3440 en figuur B 3441 van de bijlage.

In 1933 wilde de Duitse onderzoeker Brückner weten hoe een kip haar kuiken herkent. Hij deed de volgende twee proeven.

Brückner zette een kuiken onder een glazen bak. De kip bleek niet op haar kuiken te reageren.
Zie figuur B 3440

Bij een andere proef plaatste Brückner een houten schutting tussen de kip en het kuiken. Onmiddellijk zocht de kip naar haar piepende jong. Een kip heeft zintuigen zoals gehoor en zien.
Zie figuur B 3441

Door welk zintuig herkent een kip haar kuiken? Leg je antwoord uit met de proeven van Brückner.

Een verleidelijke pose.
Zie figuur A 841 van de bijlage.

In de afbeelding A 841 is een meisje tweemaal getekend. In beide tekeningen is de verhouding tussen de verschillende delen van het lichaam aangegeven. Tekening 2 geeft de verhouding aan die gemiddeld voorkomt bij meisjes. In tekening 1 zijn de benen langer gemaakt.

Van welk soort prikkel wil de tekenaar in deze tekening gebruik maken?

van een [invulveld] prikkel

Oppassen!

Hieronder is een artikel uit een regionaal dagblad weergegeven.

Van onze verslaggever
De heer Jansen is al zeventien jaar oppasser bij de vissen in de dierentuin van Rhenen. Hij heeft al jaren de zorg voor de roofvissen, zoals de piranha's. Toch gaat ook hij wel eens onverstandig met deze dieren om. Aan het eind van een middag pakte mijnheer Jansen een blaadje, dat op het water was gevallen, van het wateroppervlak weg. Een van de piranha's uit het aquarium zag dat en hapte in een fractie van een seconde een klein stukje uit mijnheer Jansens pink

1. Wat is voor mijnheer Jansen de prikkel om het blaadje op te pakken?
2. En wat is de respons van de piranha op het oppakken van het blaadje door mijnheer Jansen?

Model staan.
Zie figuur A 843 van de bijlage.

In de afbeelding A 843 is een mannequin van gemiddeld postuur afgebeeld naast een modetekening.

Van welk soort prikkel wil de tekenaar in deze modetekening gebruik maken?
van een [invulveld] prikkel

Stekelbaarsmannetje.
Zie figuur B 3239 van de bijlage.

Een onderzoeker heeft proeven gedaan met stekelbaarsmannetjes.
In voortplantingstijd hebben deze vissen een rode buik. Ze vallen dan andere stekelbaarsmannetjes aan.
De onderzoeker maakte verschillende 'vissen' van plastic.
Hij deed ze aan een stokje in een aquarium met een stekelbaarsmannetje. Daarna noteerde hij of de vis aanviel of niet. Zo ontdekte hij dat elke plastic 'vis' met een rode onderkant werd aangevallen.

Een stekelbaars-mannetje heeft zintuigen zoals reuk, zicht en gehoor.

Welk zintuig is bij het beschreven onderzoek voor het stekelbaarsmannetje het belangrijkste?

Bange kuikens.
Zie figuur B 3646 van de bijlage.

Bij een proef werd één van de kuikens van een kloek onder een geluiddichte glazen stolp gezet (zie de afbeelding). Het kuiken ging angstig springen en piepen. Hoewel de kloek het kuiken zag, reageerde ze niet.
Bij een tweede proef werd een kuiken in een doos gezet. De kloek kon het kuiken niet zien, maar hoorde wel het gepiep. Nu reageerde de kloek wel.

Is het zien van een angstig springend kuiken een sleutelprikkel voor de kloek?
En is het horen van het gepiep van het kuiken een sleutelprikkel?

afbeelding

Vlinders.
Zie figuur B 3638 van de bijlage.

Een mannetjesvlinder heeft een vleugelpatroon zoals in de afbeelding is weergegeven. Om na te gaan of dit patroon een sleutelprikkel is bij voortplantingsgedrag, worden aan vrouwtjesvlinders de afgebeelde modellen aangeboden.

Bij het aanbieden van welk model zullen de minste reacties te verwachten zijn als het patroon een sleutelprikkel is?

Vleugelpatronen.
Zie figuur B 3638 van de bijlage.

Een mannetjesvlinder heeft een vleugelpatroon zoals in de afbeelding is weergegeven. Om na te gaan of dit patroon een sleutelprikkel is bij voortplantingsgedrag, worden aan vrouwtjesvlinders de afgebeelde 4 modellen aangeboden.

Bij het aanbieden van welk model zullen de minste reacties te verwachten zijn als het patroon een sleutelprikkel is?

bij het aanbieden van model [invulveld]

Kuikenproef.
Zie figuur B 3646 van de bijlage.

Bij een proef werd één van de kuikens van een kloek onder een geluiddichte glazen stolp gezet (zie de afbeelding). Het kuiken ging angstig springen en piepen. Hoewel de kloek het kuiken zag, reageerde ze niet.
Bij een tweede proef werd een kuiken in een doos gezet. De kloek kon het kuiken niet zien, maar hoorde wel het gepiep. Nu reageerde de kloek wel.

Wat is voor de kloek de sleutelprikkel om te reageren op een kuiken in gevaar?