Oefentoets Biologie: Lever | HAVO 4/HAVO 5 | variant 1

De lever.

Het bloed dat bij de mens de alvleesklier verlaat, komt direct via een ader in de lever terecht.

Welk van de onderstaande processen in de lever kan hierdoor snel vanuit de alvleesklier worden geregeld?

Geelzucht.

Geelzucht wordt dikwijls veroorzaakt door een aandoening van de lever.
De lever kan dan bepaalde activiteiten niet in voldoende mate verrichten.
Een afbraakproduct, dat normaal aan de twaalfvingerige darm wordt afgegeven, wordt bij geelzucht onvoldoende door de lever uit het bloed verwijderd, waardoor de patiënt een gele kleur krijgt.

Is dit een afbraakproduct van fibrinogeen of van hemoglobine?
Is dit afbraakproduct ureum?

afbeelding

1/6 Grote schoonmaak.
Zie figuur B 4364 van de bijlage.

De lever is een belangrijk orgaan in het menselijk lichaam. Eén van de taken van de lever is het verwijderen van schadelijke en giftige stoffen uit het bloed; schoonmaken dus! Zonder lever zouden we binnen 24 uur sterven aan een totale vergiftiging door ammoniak. De lever zet ammoniak om in ureum. Een ander schoonmaakproces van de lever gebeurt in samenwerking met de milt. In de milt worden rode bloedcellen afgebroken, waarvan afvalproducten door de lever naar de twaalfvingerige darm worden uitgescheiden. Verder kan de lever bepaalde stoffen opslaan tot het lichaam de stof nodig heeft. Medicijnen worden door de lever gezien als giftige stoffen en zo mogelijk afgebroken.
Een onderzoeker bekijkt een preparaat van een stukje van de lever. Zie de afbeelding.
Met een kleuringstechniek kan hij glycogeen aantonen.

In welk van de genummerde delen zal hij glycogeen hebben aangetoond?

2/6 Grote schoonmaak.

Naast de lever hebben ook andere organen een functie als uitscheidingsorgaan, waarbij afvalstoffen uit het inwendige milieu verwijderd worden.

Noteer twee andere uitscheidingsorganen.

3/6 Grote schoonmaak.

Aminozuren van het verteerde voedsel worden opgenomen in het bloed. Hieronder staan drie beweringen:

1. De opname van aminozuren in het bloed vindt plaats vanuit een zuur milieu.
2. De opname van aminozuren in het bloed vindt plaats via de darmvlokken.
3. De opname van aminozuren in het bloed vindt plaats door actief transport.

Welke van de onderstaande beweringen met betrekking tot de opname van aminozuren zijn juist?

4/6 Grote schoonmaak.
Zie figuur B 4365 van de bijlage.

De lever is verbonden met aan- en afvoerende bloedvaten. In de afbeelding zie je een schematische weergave van de lever met aan- en afvoerende bloedvaten.

Noteer de namen van de bloedvaten 1, 2 en 3.

5/6 Grote schoonmaak.
Zie figuur B 4365 van de bijlage.

De lever is verbonden met aan- en afvoerende bloedvaten. In de afbeelding zie je een schematische weergave van de lever met aan- en afvoerende bloedvaten.
Het bloed in de bloedvaten (1 tot en met 3) verschilt onderling sterk wat betreft het O₂ -, het ureum- en het glucosegehalte. Iemand eet een volgens de maaltijdschijf samengestelde warme maaltijd. Een uur na de warme maaltijd worden O₂ -, ureum- en glucosegehalte gemeten.

Schuif in de tabel hieronder achter de drie genummerde bloedvaten de onderzochte stof waarvan het gehalte in dat bloedvat het hoogste is.

6/6 Grote schoonmaak.
Zie figuur A 1037 van de bijlage.

De lever speelt een belangrijke rol in het handhaven van de glucoseconcentratie in het bloed.
In de afbeelding wordt deze regeling schematisch weergegeven. Door intensief te sporten of door een koolhydraatrijke maaltijd te gebruiken kan men het regelsysteem zodanig beïnvloeden, dat er bepaalde hormonen geproduceerd worden die de glucoseconcentratie in het bloed beïnvloeden.

Maak dit schema compleet door in de vier genummerde cirkeltjes met een + of een - aan te geven of het glucosegehalte er stijgt (+) of daalt (-).

- Vul op de stippellijnen de namen van de hormonen P en Q in.

1/2 Stofwisseling.

De hoeveelheden water en voedsel die de mens opneemt, worden slechts voor een deel door het lichaam gebruikt. Sommige stoffen uit het voedsel zijn zelfs schadelijk voor het lichaam. Deze stoffen worden in het lichaam onschadelijk gemaakt en uitgescheiden. Ook bij de normale stofwisseling ontstaan producten die schade in het lichaam zouden veroorzaken als ze zich ophoopten.

Welk orgaan heeft of welke organen hebben als functie het afbreken van schadelijke stoffen?

2/2 Stofwisseling.

Welke stof ontstaat als gevolg van de afbraak van aminozuren?

Uitscheiding.

Een van de stoffen die de mens uitscheidt, is ureum. Ureum wordt gevormd bij de afbraak van bepaalde organische stoffen.

Noem het orgaan waarin de vorming van ureum plaatsvindt.
- Bij afbraak van welke groep organische stoffen wordt ureum gevormd?

Mariandl als gewrichtssmeer.

In de tekst hieronder is letterlijk een fragment afgedrukt uit een folder voor Mariandl Gelatinaat. De producent van 'Mariandl Gelatinaat' zegt dat zijn product, dat uit gelatine bestaat, goed is voor de gewrichten.
afbeelding
Van sommige van de genoemde aminozuren kan een grotere hoeveelheid in het voedsel aanwezig zijn dan wordt gebruikt voor de opbouw. Overtollige aminozuren worden onder andere omgezet in andere aminozuren.

In welk orgaan gebeurt dat vooral?