Oefentoets Biologie: Voortplanting - ziektes | HAVO 4/HAVO 5

SOA's

I. Van alle soa's is aids de enige dodelijke.
II. De virale soa's zijn veel moeilijker te bestrijden dan de bacteriële of de schimmel-soa's.

Welke SOA.

Bij welke SOA komt er slijm en etter uit de penis of vagina?
En is er op de lange termijn ook kans op ontstoken eileiders, met als mogelijk gevolg onvruchtbaarheid of een buitenbaarmoederlijke zwangerschap?

Welke SOA.

Bij welke SOA ontstaan zweertjes op mond, anus, vagina of penis?
En is er op de lange termijn kans op beschadiging van verschillende organen: bijv. hart, hersenen (geestelijke achteruitgang) en ruggenmerg (verlamming)?

1/3 Erfelijkheidsonderzoek vóór de geboorte.

Tegenwoordig kan de aanwezigheid van een groot aantal erfelijke afwijkingen al vóór de geboorte van een kind worden vastgesteld. Daartoe worden cellen van het embryo verzameld. Deze cellen worden verder gekweekt.
De chromosomen in de gekweekte cellen worden geteld en verder onderzocht. Daarbij kan ook het geslacht worden vastgesteld. Bovendien is het mogelijk de stofwisseling van de embryonale cellen op afwijkingen te testen.
Om een karyogram te maken, worden foto's van microscopische preparaten van cellen gemaakt.

Welke van de volgende voorwaarden geldt voor de cellen die hiervoor worden gebruikt?

2/3 Erfelijkheidsonderzoek vóór de geboorte.

Veel erfelijke stofwisselingsziekten berusten op het ontbreken van het juiste DNA voor de vorming van een bepaald enzym. Een docente vraagt haar leerlingen hoe men bij een onderzoek van cellen vóór de geboorte een dergelijk enzymdefect zou kunnen constateren.

- Leerling 1 beweert dat zich dan mogelijk in de cellen een stof ophoopt die anders met behulp van het enzym zou worden omgezet;
- Leerling 2 beweert dat in de cellen dan mogelijk een stof ontbreekt die anders met behulp van het enzym zou worden gevormd.

Welke van deze leerlingen heeft of welke hebben een juiste bewering gedaan?

afbeelding

3/3 Erfelijkheidsonderzoek vóór de geboorte.

In een bepaalde familie komt een erfelijke afwijking voor die wordt veroorzaakt door een X-chromosomaal gen.
Een vrouw uit deze familie heeft dit gen, maar vertoont de afwijking niet. Ook haar man vertoont de afwijking niet. De vrouw is in verwachting. Het embryo wordt vóór de geboorte onderzocht. Het blijkt een meisje te zijn.

Hoe groot is de kans dat dit meisje na de geboorte de bedoelde afwijking vertoont als wordt aangenomen dat geen mutaties zijn opgetreden?

1/2 Hoeveel lijken familieleden op elkaar?

Als er een kind geboren wordt, is er altijd wel iemand die uitroept dat de baby sprekend op een familielid lijkt. Dat is niet zo verwonderlijk, want familieleden hebben altijd voor een groot deel dezelfde chromosomen.

Hoe groot is de kans dat een kleinzoon het Y-chromosoom van de grootvader van moeders kant heeft gekregen?

2/2 Hoeveel lijken familieleden op elkaar?
Zie figuur B 589 van de bijlage.

In de afbeelding is een karyogram afgebeeld van een man. Met een pijl is een chromosoom aangegeven waarin een mutatie is opgetreden. Deze man krijgt twee kleinkinderen en die zijn neef en nicht van elkaar.

Hoe groot is de kans dat in de chromosomen van beide kleinkinderen die mutatie voorkomt?

2/3 Seksualiteit en seksueel overdraagbare aandoeningen.

Leg uit dat een condoom de kans op een SOA wel verkleint.

3/3 Seksualiteit en seksueel overdraagbare aandoeningen.

In sommige gevallen kan ongewenste kinderloosheid opgeheven worden door kunstmatige inseminatie en/of door in-vitrofertilisatie (IVF). Bij kunstmatige inseminatie kan het zaad van de eigen partner gebruikt worden (KI-E) of het zaad van een (anonieme) donor (KI-D).
Als gevolg van een Chlamydia-infectie zijn bij een vrouw de eileiders verstopt geraakt. Zij kan daardoor langs natuurlijke weg niet zwanger worden. Zij en haar partner willen toch graag kinderen.

Welke methode komt of welke methoden komen in aanmerking om deze ongewenste kinderloosheid op te heffen?

De afkorting AIDS.

Geef de betekenis van de letters van de afkorting AIDS?

SOA's.

Drie seksueel overdraagbare aandoeningen zijn gonorroe, syfilis en AIDS.

Bij welke van deze aandoeningen is een meermalen gebruikte injectiespuit een mogelijke besmettingshaard?

Myotone dystrofie.

Een vrouw is voor de tweede keer zwanger. Haar eerste kind, een zoon, is gezond, hoewel zijn ontwikkeling wat traag verloopt. Hij is nu 6 jaar oud en kan in het gewone basisonderwijs niet meekomen; sinds kort volgt hij speciaal onderwijs. Uit de tweede zwangerschap wordt een dochter geboren. De eerste testresultaten op de gezondheid zijn in orde maar de baby haalt niet goed adem en komt in de couveuse terecht.
Ook het drinken gaat moeizaam en het meisje krijgt gedurende drie weken kunstmatige voeding. De kinderarts constateert dat zij slap is en dat zij myotone dystrofie heeft. Beide ouders lijken op het eerste gezicht geen klachten van deze aandoening te hebben. Toch blijkt de vrouw bij onderzoek een expressieloos gelaat te hebben en een zwakte van de handspieren. Door een verminderde kracht in de kuitspieren is zij ook niet in staat om op de hakken te lopen. Als je haar een stevige hand geeft kan ze moeilijk loslaten.
Er wordt vastgesteld dat de vrouw myotone dystrofie heeft.

Ook bij de zoon wordt de diagnose myotone dystrofie gesteld. In dit gezin hebben nu drie van de vier gezinsleden deze ziekte. Het is verstandig de broers en zussen van deze vrouw op de hoogte te brengen van deze erfelijke aandoening.

Geef een biomedisch argument waarom het verstandig is om de broers en zussen van de vrouw in te lichten over haar ziekte.