Oefentoets Biologie: Mens-milieu - afvalverwerking | VMBO theoretische leerweg, 3/VMBO theoretische leerweg, 4

Afval.
Zie figuur B 1197 van de bijlage.

A. Hoe noemen we de groep van het afval die door bacteriën en schimmels kan worden afgebroken?

B. In de afbeelding B 1197 is afval getekend.

Is dit afval biologisch afbreekbaar?

afbeelding

Afval.

Welke soort afval is alleen van de mens afkomstig?
Hoe noemen we het opnieuw gebruiken van afgedankte producten?

afbeelding

Afval.

Is alle afval te composteren?
Kun je haarlakspuitbussen inleveren bij een chemocar?

afbeelding

Afval.

Bij welke methode van afvalverwerking kan de warmte die vrijkomt worden gebruikt om elektriciteit op te wekken?
Bevat compost voedingsstoffen voor planten?

afbeelding

Afvalverwerking.

In ons land wordt elk jaar zo'n 4,3 miljoen ton huishoudelijk afval geproduceerd.
Het afval kan in enkele groepen worden ingedeeld:

1. groente-, fruit- en tuinafval,
2. glas,
3. plastic,
4. metaal
5. papier.

Compostering en recycling zijn twee vormen van afvalverwerking.

Welke van de genoemde groepen afval wordt of worden in Nederland veel gerecycled?

Huishoudelijk afval.

Een groot gedeelte van het huishoudelijke afval bestaat uit groente- fruit- en tuinafval (GFT).
Een gedeelte van het afval wordt gestort. Drie andere manieren van afvalverwerking zijn:

1. composteren,
2. recyclen,
3. verbranden.

Op welke van de hierboven genoemde manieren laten steeds meer gemeenten het ingezamelde GFT afval verwerken?

Afvalverwerking.

Vier leerlingen doen een uitspraak over de verwerking van huisvuil.

Leerling 1 zegt: 'Alle huisvuil kan tot compost verwerkt worden.'
Leerling 2 zegt: 'De beste manier van huisvuilverwerking is verbranding; daarbij ontstaat alleen as.'
Leerling 3 zegt: 'Recycling is de meest milieuvriendelijke methode van huisvuilverwerking.'
Leerling 4 zegt: 'Vuilnisbelten kunnen het grondwater vervuilen.'

Welke leerlingen hebben gelijk?

Afvalverwerking.

Hieronder staan drie manieren van afvalverwerking.

1. Het verwerken van oud glas in een glasfabriek.
2. Het verbranden van huisvuil in een installatie die elektriciteit opwekt.
3. Het winnen van gas door een boring op een oude vuilnisbelt.

Welke van deze manieren van afvalverwerking is of welke zijn een voorbeeld van recycling?

Afvalverwerking.

Drie methoden van afvalverwerking zijn: recycling, storten en verbranden.

Welke methode is het meest milieuvriendelijk?

Afvalverwerking.

Hieronder staan drie manieren van afvalverwerking.

1. Het verwerken van oud papier in een papierfabriek.
2. Het inzamelen en verbranden van schadelijke chemische oplosmiddelen.
3. Het aanleggen van een skihelling op een oude vuilnisbelt.

Welke van deze manieren van afvalverwerking is of welke zijn een voorbeeld van recycling?

Afvalverwerking.

Er zijn verschillende methoden van afvalverwerking.
Een van deze methoden heeft als voordeel dat mineralen weer ter beschikking komen van planten.

Welke methode van afvalverwerking wordt bedoeld?

Afvalverwerking.

Een groot gedeelte van het huishoudelijk afval bestaat uit groente-, fruit- en tuinafval (GFT).
Een deel van dit GFT afval wordt gestort.

Op welke manier wordt in steeds meer gemeenten de rest van het GFT afval verwerkt?

Door het te [invulveld]

Afvalverwerking.

Welke methode van afvalverwerking is gemakkelijk en goedkoop, maar heeft als nadeel dat het landschap kan worden verstoord?

De methode van het [invulveld]

1/4 Afvalverwerking.

Huishoudelijk afval wordt op verschillende manieren verwerkt. Soms wordt er compost van afval gemaakt.
Een groot deel van het afval wordt hergebruikt of gestort.

Noem nog een manier van afvalverwerking.
Dit is [invulveld]

2/4 Afvalverwerking.

Composteren is een manier van verwerken van afval.

Van welke afvalproducten kun je compost maken? Geef antwoord met ja of nee.

broodkorst [invulveld]
Cola blikje [invulveld]
plastic trommel [invulveld]
appelschil [invulveld]
glazen fles [invulveld]

3/4 Afvalverwerking.

In veel gemeenten wordt klein chemisch afval apart ingezameld.

Een voorbeeld van klein chemisch afval is

4/4 Afvalverwerking.

Elk jaar neemt de hoeveelheid afval in ons land toe.

Noem twee redenen waarom de totale hoeveelheid afval toeneemt.

1/3 Afvalverwerking.

AMERCENTRALE STOOKT AFVAL VAN TISSUES.

De Amercentrale in Geertruidenberg gaat behalve steenkool voortaan ook papierslib verbranden. De elektriciteitscentrale krijgt van de Nederlandse papierindustrie 35.000 ton papier per jaar om te vermengen met de steenkool. In de toekomst wordt het misschien meer. Grootste leverancier van de te verbranden papierberg is Edet Nederland in Tilburg, dat voornamelijk tissues maakt. Volgens een woordvoerster van de Electriciteits-Produktiemaatschappij Zuid-Nederland EPZ is het afval dat vrijkomt bij de productie van tissues ideaal voor verbranding in de Bergse centrale. Andere papiersoorten, zoals krantenpapier en karton, zijn minder geschikt.

(Brabants Dagblad, 25 september 1996).

Waarom wordt hier gekozen voor het verbranden van het tissue-afval?

2/3 Afvalverwerking.

Welke andere methoden van verwerking zouden nog mogelijk zijn?

3/3 Afvalverwerking.

Waarom denk je dat een van die laatste methoden niet gekozen zijn?

1/2 Afvalverwerking.

Bij de verwerking van het huishoudelijk afval worden in ons land drie methoden gebruikt:

- storten op stortplaatsen,
- verbranden in verbrandingsovens,
- verwerken in scheidingsinstallaties en composteerinrichtingen.

Bij welke vorm van afvalverwerking kan rechtstreeks energie worden teruggewonnen?

Bij [invulveld]

2/2 Afvalverwerking.

Aan storten en verbranden van huishoudelijk afval zijn nadelen voor het milieu verbonden.

Noem drie nadelen en geef bij elk nadeel aan of dit vooral geldt voor storten of voor verbranden of voor beide.

1/3 Afval.

Huishoudelijk afval bestaat uit afvalwater en vast afval. Het afvalwater gaat via het riool naar een installatie voor afvalwaterzuivering. Bij de zuivering van het afvalwater gebruikt men bacteriën.

Hebben de bacteriën als functie het verwijderen van organische stoffen uit het afvalwater?
En hebben ze als functie het verwijderen van zouten?

2/3 Afval.

Het vaste afval wordt met vuilnisauto's opgehaald. Dat vaste afval kan milieuvervuiling veroorzaken. Twee vormen van milieuvervuiling zijn watervervuiling en luchtvervuiling.

Leg uit hoe het vaste afval luchtverontreiniging kan veroorzaken.
En ook hoe het watervervuiling kan veroorzaken.

3/3 Afval.

Vroeger werd het vaste afval ongesorteerd langs de kant van de weg gezet. Door verschillende soorten afval apart in te zamelen en te verwerken kan de schade voor het milieu worden beperkt.

Vermeld volgens het model van de tabel hieronder drie soorten vast afval die apart ingezameld worden. Geef bij elke soort afval aan hoe die wordt verwerkt in een bedrijf en wat het voordeel is voor het milieu.

afbeelding

1/15 Afvalverwerking.

FOUTE SCHILLEN WORDEN GAS.

Officieel gaat organisch afval in de GFT-bak en de rest in de restbak. In werkelijkheid bevat ook de grijze bak veel schillen. Die gaan in Groningen nu biogas opleveren. Zodat scheiding eigenlijk overbodig wordt.

Het is zo simpel. In de groene bak stopt de milieubewuste burger groente-, fruit- en tuinafval (GFT), de rest gaat in een bak van een andere kleur, meestal grijs. Afvalverwerker Vagron in Groningen heeft echter de stellige indruk dat veel burgers hun tuinafval netjes in de groene bak stoppen, maar het groente- en fruitafval meestal in de restbak. De aardappelschillen zitten gewoon tussen het restafval. Composteren in eigen tuin is niet meer in.

Al twaalf jaar scheidt Vagron het Groningse restafval, waarvan bekend is dat het voor meer dan 40 procent uit organisch materiaal bestaat. Zonde om dit spul voor veel geld bij de VAM in Wijster te laten verbranden. Vagron bouwt daarom voor 65 miljoen gulden een scheidings- en vergistingsinstallatie. In deze installatie, die in juni gaat proefdraaien, worden de schillen die in de verkeerde bak zijn gedeponeerd, vergist tot een energierijk biogas, waarmee elektriciteit en warmte worden opgewekt. [...]

Tot nog toe wordt het leeuwendeel van het GFT in een twintigtal composteerinrichtingen omgezet in compost, die voor een habbekrats wordt afgezet als bodemverbeteraar in de landbouw en op de particuliere groenmarkt. Ongeveer anderhalf miljoen ton gescheiden ingezamelde GFT wordt op deze wijze verwerkt tot een half miljoen ton compost. [...]

Onderzoek heeft uitgewezen dat binnenshuis gestalde biobakken die niet elke week worden geleegd, concentraties schimmels en bacteriën kunnen bevatten die gevaarlijk kunnen zijn voor mensen met astma. Bovendien is de hoeveelheid GFT uit grootstedelijke gebieden gering, de kwaliteit vaak abnormaal slecht en de inzameling peperduur. [...]

Het Centrum voor Energiebesparing meende vorig jaar dat het huisvuil nu schoon genoeg is om het GFT-gedeelte er achteraf uit te vissen. In Groningen gebeurt dat dus al jaren. Er staat een scheidingsfabriek waar de inhoud van de grijze vuilniszakken over een ingewikkeld stelsel van draaitrommels, zeven, magneten en zifters wordt gevoerd. Stenen en glasscherven gaan naar de betonindustrie, waar het de vulstof grind vervangt. Papier- en kunststof worden, tot balen geperst, als brandstof afgevoerd voor de Duitse cementindustrie en Finse elektriciteitscentrales.

IJzer en blik gaan retour naar Hoogovens. Non-ferro-metalen (koper, tin, aluminium enz) waaronder volgens Meijering dagelijks 'ongeveer vijfhonderd gulden aan kleingeld', beginnen een nieuw leven. Wat overblijft, verbrandt de VAM in Wijster. [...]
De resterende schillen, ongeveer een kwart van het oorspronkelijk afval, stinken een uur in de wind. Vanaf juni gaan die, eenmaal gewassen, via een pijpleiding naar vier grote tanks, waar onder toevoer van water een goedgemengde natte organische brij ontstaat. Van daaruit zal de prut naar de kolossale vergistingstanks worden gepompt. "Daar zetten we micro-organismen aan het werk, die we lenen van de rioolwaterzuiveringsinstallatie", zegt Meijering. "Bij een temperatuur van 55 graden Celsius zullen de 'beestjes' de brij in maximaal twintig dagen onder zuurstofloze omstandigheden omzetten in duizend kubieke meter biogas per uur." Een drietal propellers zal de gistende massa in beroering houden om optimale omzetting te bereiken.

Zie volgende scherm



-

2/15 Afvalverwerking.

Het biogas, een mengsel van methaan en koolzuur, zal vervolgens in vier gasmotoren worden verbrand, waarbij tweeënhalve megawatt aan elektriciteit wordt opgewekt. "Eénderde is voor eigen gebruik, en tweederde leveren we aan het net. Het is genoeg voor 4300 huishoudens, ongeveer een stad als Bolsward", aldus Meijering. Op de uitlaat van de gasmotoren worden ook boilers geplaatst, waarmee nog eens drie megawatt thermische energie wordt opgewekt in de vorm van stoom. Ook dat wordt in de eigen afvalfabriek nuttig toegepast. [...]
Terwijl compostering van GFT ongeveer dertig kilowatt per ton kost, levert vergisting per ton GFT ongeveer zestig kilowatt aan energie op. "Vergisten draagt daardoor aanzienlijk bij aan bestrijding van het broeikaseffect en oplossing van het klimaatprobleem", zegt Meijering. "Met 145 gulden per ton is deze methode bovendien twee tientjes per ton goedkoper dan verbranding in Wijster." [...]

(De Volkskrant, 24 april 1999).

Zie volgende scherm

3/15 Afvalverwerking.
Zie figuur C 210 van de bijlage.

VECHTEN OM VUILNIS.

afbeelding
Afval is big business. In de totale afvalmarkt - van inzamelen tot en met eindverwerking - wordt jaarlijks bijna zeven miljard gulden omgezet. En er is uitzicht op meer. Ondanks postbus 51-milieuspotjes en een afval-krimpbeleid , produceren burgers en bedrijven elk jaar meer afval. In 1997 bijna 53 miljoen ton (Mton), 7 Mton meer dan in 1985. [...]

Het afvalbeleid is de afgelopen 25 jaar gestuurd door de zorgen om een schoon milieu. Begin jaren zeventig bestond de branche nog slechts uit zo'n duizend gemeentelijke ophaaldiensten. Zij zamelden het afval in en stortten het op een eigen vuilnisbelt. Enkele grote steden - met veel afval en weinig grond om te storten - hadden een AVI (afvalverbrandingsinstallatie). Milieubewustzijn kwam niet in het woordenboek voor. Dat veranderde eind jaren zeventig. De ontdekking van bodemverontreiniging leidde tot milieuvoorschriften voor stortplaatsen. [...]
Van rijkswege kwam in diezelfde periode de Ladder van Lansink in zwang. Ad Lansink, van 1977 tot 1998 Kamerlid voor het CDA, bedacht een voorkeursvolgorde voor de verwijdering van afval: preventie, product-hergebruik, materiaal-hergebruik, nuttige toepassing, verbranden met omzetting in energie, verbranden zonder omzetting in energie en, als laatste redmiddel, storten. Sinds 1996 geldt een stortverbod voor afval dat hergebruikt of verbrand kan worden. [...]

Sinds 1996 wordt storten ontmoedigd door een milieuheffing in het kader van de Wet Belasting Milieugrondslag (WBM). Stortplaatsen betalen WBM-belasting over de hoeveelheid gestort afval. Pronk wil deze belasting per 1 januari 2000 dusdanig verhogen, dat storten en verbranden evenveel kost, zo'n 210 gulden per ton. De minister denkt dat dit bedrag dan als minimumtarief voor verbranden zal functioneren. [...]

(De Volkskrant, 24 april 1999).

Zie volgende scherm

4/15 Afvalverwerking.

ZELFREINIGEND VUIL.
Afvalscheiding werkt averechts.

De ruim 3.600 oude stortplaatsen in Nederland worden vaak beschouwd als chemische tijdbommen, die bodem en grondwater bedreigen. Wat er ooit is gestort is vrijwel niet te achterhalen. Bovendien is er geen sprake van enige bescherming; hooguit zijn ze aan de bovenkant afgedekt met grond. [...]

Bij nader onderzoek bleek tot ieders verrassing bleek dat er van acute risico's geen sprake was. Slechts bij tien procent van deze 'meest riskante' stortplaatsen bleek dat de risicowaarde van een of enkele stoffen werd overschreden. [...]
"Vooral het grondwater bleek veel schoner dan we hadden verwacht", zegt Willem van Vossen van Iwaco. Volgens Van Vossen zorgen microbiologische processen in de stort voor afbraak dan wel vastleggen van de verontreiniging. Hij staat daarin niet alleen. Uit proefprojecten blijkt dat bacteriën en schimmels in staat zijn allerlei stoffen af te breken. Tegenwoordig wordt bijvoorbeeld verontreinigde grond onder benzinestations al niet meer afgegraven, maar standaard gereinigd door het stimuleren van micro-organismen ter plekke. Ook vervelende stoffen als tri, per en tetra, gechloreerde organische oplosmiddelen, worden door micro-organismen afgebroken tot kooldioxide en water. Uit de stortplaatsen ontsnappen ook vrijwel geen zware metalen. Van Vossen vermoedt dat dat komt, doordat microbiologische afbraak zorgt voor een zuurstofloos milieu in de stortplaats. In die omstandigheden worden die metalen gebonden aan humusachtige verbindingen en hechten ze zich stevig aan bodemdeeltjes. [...]

Als het verhaal van de natuurlijke afbraakprocessen in de stort wordt bevestigd, dan heeft dat op de eerste plaats grote financiële gevolgen. Indertijd is vastgesteld dat Nederland tussen de 600 en 900 miljoen gulden per jaar zou moeten uittrekken voor nazorg en sanering van oude stortplaatsen. Dat scheelt voor Noord-Brabant toch al gauw tien à vijftien miljard voor de komende dertig jaar. In de tweede plaats heeft de biologische afbraak op stortplaatsen ook gevolgen voor de manier waarop we tegenwoordig met ons afval omgaan. Nu is het beleid gericht op scheiden aan de bron en zoveel mogelijk hergebruik. Storten wordt daarbij vermeden. Als het al moet gebeuren, dan mag het alleen voor bepaalde categorieën zoals bouwafval en bedrijfsafval en moet de stort zo stevig mogelijk worden ingepakt met folie, zowel aan de onderkant als aan de bovenkant.[...]

Omdat we keurig GFT-afval afscheiden en vervolgens composteren, komt het nauwelijks meer op de stort terecht. Gevolg is dat de stort onvoldoende organisch materiaal bevat om de biologische afbraakprocessen in gang te zetten. Daardoor zadelen we onszelf op met een eeuwigdurende nazorg met alle kosten van dien Als stortplaatsen zichzelf reinigen binnen een periode van pakweg dertig jaar, kan het ook uit milieu-oogpunt interessant zijn om ook weer huishoudelijk afval te gaan storten. Inclusief een behoorlijke hoeveelheid GFT-afval om de microbiologische afbraakprocessen op gang te brengen. Dat betekent dan wel het einde van de toch al vaak verwenste biobak.

(NRC-Handelsblad, 6 maart 1999).

Zie volgende scherm



-

5/15 Afvalverwerking.

In de drie artikelen hierboven worden enige methoden van afvalverwerking genoemd of behandeld.

Met welke berekening bepaal je wat het in 1997 gemiddeld kostte om één ton vuilnis te verwerken?

6/15 Afvalverwerking.

Hoeveel kost het verwerken van één ton afval volgens de methode van Vagron?

7/15 Afvalverwerking.

Met organische brij wordt bedoeld:

8/15 Afvalverwerking.

In het eerste artikel wordt 'thermische energie' als opbrengst genoemd.

Wat is thermische energie?

9/15 Afvalverwerking.

Wat levert vergisting van GFT-afval méér op dan compostering?

10/15 Afvalverwerking.
Zie figuren C 210, C 211 en B 2487 van de bijlage.

In de beide figuren wordt een verdeling van afval getoond, zoals dat in de vuilniszak is te vinden. De verdeling gebeurt echter niet in dezelfde groepen.

Vul de tabel (figuur B 2487) op de bijlage in. Let erop dat de verdeling van afval in 1997 op dezelfde manier moet worden gedaan als in 1994.

11/15 Afvalverwerking.

Bij de afvalverwerking worden micro-organismen gebruikt voor de afbraak van biologisch en steeds vaker voor niet-biologisch materiaal.

Hoe wordt de groep van deze organismen samen genoemd, als we letten op hun afbrekende functie?

12/15 Afvalverwerking.

In de Ladder van Lansink (figuur C 210) wordt een aantal methoden van omgaan met afval genoemd in volgorde van voorkeur.

Waarop is bij het opstellen van deze Ladder vooral gelet?

13/15 Afvalverwerking.

Bij het onderzoek naar ± 2000 oude stortplaatsen in 1998 en 1999 deed men een verrassende ontdekking.

Welke verrassende ontdekking was dat?

14/15 Afvalverwerking.

Welke giftige uitstoot kwam in het verleden vooral vrij uit AVI's?

15/15 Afvalverwerking.

Welke vier nuttige producten of groepen producten komen bij de verschillende methoden van afvalverwerking vrij?

1/3 Afvalverwerking.
Zie figuur B 3376 van de bijlage.

In de afgelopen jaren is de hoeveelheid afval in Nederland sterk gestegen. Veel afval wordt tegenwoordig gescheiden. Groente-, fruit- en tuinafval (GFT-afval) gaat vaak in de groene bak, papier wordt vaak apart ingezameld.

In de afbeelding is de afvalverwerking van 1984 en 2000 vergeleken.

Welke vorm van afvalverwerking is tussen 1984 en 2000 toegenomen?

2/3 Afvalverwerking.

In Nederland wordt bij afval onder andere onderscheid gemaakt tussen GFT-afval en klein chemisch afval.
In 2003 werd in Nederland 1365 miljoen kilogram GFT-afval geproduceerd. Toch kregen we in dat jaar minder dan 1365 miljoen kilogram compost.

Geef hier één reden voor.

3/3 Afvalverwerking.
Zie figuur B 3377 van de bijlage.

In de afbeelding zijn twee producten weergegeven: een fles motorolie en een fles terpentine.

Welke van deze verpakkingen moeten bij het klein chemisch afval worden weggegooid?

1/8 Schimmels.

Een hondendrol bevat voedselresten. Deze resten zijn weer voedsel voor talloze bacteriën en schimmels. Ze verbruiken de nog bruikbare stoffen in de drollen. Dat verbruiken gaat in een vochtige zomer sneller dan in een droge zomer of in de winter.
Sporen zijn cellen die zorgen voor de voortplanting van schimmels. Sommige sporen ontwikkelen pas tot complete schimmels als ze in het verteringskanaal van een dier geweest zijn. In het verteringskanaal wordt het begin van de ontwikkeling gestimuleerd door veel zuur en door een hoge temperatuur. Uiteindelijk worden de sporen complete schimmels in een verse drol.

Noem twee abiotische factoren die volgens de tekst van invloed zijn op de ontwikkeling van de schimmels uit de sporen.

2/8 Schimmels.

De delen van het verteringskanaal van een hond hebben dezelfde namen en functies als de delen van het verteringskanaal van een mens.

In welk deel van het verteringskanaal van een hond zijn de omstandigheden vooral zo dat de ontwikkeling van schimmelsporen wordt gestimuleerd?

3/8 Schimmels.

Welke van de volgende twee beweringen over de bouw van een cel van een schimmel is juist?

1. Een cel van een schimmel heeft een celkern.
2. Rond een cel van een schimmel bevindt zich een celwand.

4/8 Schimmels.

De hoeveelheid poep van een hond is mede afhankelijk van het soort voedsel dat de hond krijgt. In modern hondenvoer is vaak plantaardig voedsel verwerkt. Van een kilo plantaardig voedsel blijft na vertering meer poep over dan van een kilo dierlijk voedsel.

Geef een oorzaak voor dit verschil.

5/8 Schimmels.

Men deed in een zomer een onderzoek naar de invloed van de hoeveelheid regen op de aanwezigheid van schimmels op hondendrollen. In het verslag stond: "Regen bevordert het ontstaan van schimmels op hondendrollen".

Is deze zin in het verslag op te vatten als een conclusie, als een methode van onderzoek of als een werkplan bij het onderzoek?

6/8 Schimmels.

Schimmels gebruiken enzymen bij de vertering van een hondendrol. In de winter wordt een hondendrol op straat minder snel verteerd dan in de zomer.

Waardoor is dat verschil hier vooral te verklaren?

1. doordat de activiteit van enzymen afhangt van de temperatuur.
2. doordat hun activiteit afhangt van de zuurgraad.

7/8 Schimmels.

Bij de afbraak van drollen door bacteriën en schimmels zijn stoffen nodig voor deze afbraak.

Is koolstofdioxide een van die stoffen?
En zuurstof?

8/8 Schimmels.

Bij de afbraak van drollen door bacteriën en schimmels komen stoffen vrij, die door planten kunnen worden opgenomen.

Is koolstofdioxide een van deze stoffen?
En horen mineralen tot die stoffen?

1/2 Viskweek en schoon water.

Viskwekers hebben een groot probleem met het water waarin zij vissen kweken.
Dit water wordt vervuild door vissenpoep. Als gevolg van die vervuiling komen er in die vijvers veel voedingszouten voor, waardoor algen zich sterk gaan vermeerderen.

Leg uit waardoor in een vijver met veel vissenpoep veel voedingszouten gevormd worden.

2/2 Viskweek en schoon water.

In de visvijvers komen behalve vissen en algen ook bacteriën voor.
In onderstaand schema staan organismen.

afbeelding

Geef met combinaties van cijfers en letters aan welke organismen zuurstof verbruiken en welke organismen zuurstof produceren.
Voorbeeld: 1a en b