Oefentoets Biologie: Ziekten | VWO 4/VWO 5/VWO 6 | variant 1

Parasieten.

I. Bacteriën zijn altijd parasieten.
II. Virussen zijn altijd parasieten.

Welke bewering is of welke zijn goed?

Doodgaan.
Zie figuur B 5520 van de bijlage.

De cellen in ons lichaam vernieuwen zich eens in de zeven jaar.
Toch gaan we op den duur dood.

Hoe kan dat?

1/2 Leukemie.
Zie figuur B 5521 van de bijlage.

Maarten van der Weijden won in Peking tijdens de Olympische Spelen van 2008 een gouden medaille bij het zwemmen in open water.
Deze sporter had leukemie van 2001 tot 2003. Leukemie is kanker van de witte bloedcellen.
Over deze cellen worden twee beweringen gedaan.

John: "Witte bloedcellen worden gemaakt in het beenmerg."
Anita: "Witte bloedcellen hebben geen celkern."

Welke bewering is of welke beweringen zijn juist?

2/2 Leukemie.
Zie figuur B 5522 van de bijlage.

Een bepaalde vorm van leukemie is Chronische myeloïde leukemie (CML).
Dit wordt veroorzaakt door een mutatie in de chromosomen. De figuur hiernaast laat een karyogram zien van een CML-patiënt.
Soms is aan een karyogram te zien of er een mutatie opgetreden is en welk type mutatie opgetreden is.

Is er in dit karyogram een afwijking zichtbaar en zo ja, is dit veroorzaakt door een mutatie?

Kinkhoest of pokken?
Zie figuur A 1204 van de bijlage.

Hiernaast staan twee foto's van ziekteverwekkers. De ene foto is van de kinkhoestbacterie, de andere is van het pokkenvirus.

Vertel welke foto bij welke ziekte hoort en waaruit je dat hebt afgeleid.

Pokken
Zie figuur B 5525 van de bijlage.

In 1976 was een World Health Organization team onder leiding van D. A. Henderson bezig de laatste reservoirs (haarden) van het pokkenvirus in afgelegen Ethiopische dorpen op te ruimen. De laatste patiënt met pokken heette Ali Maow Maalin. In 1980 kon de WHO verklaren dat de pokken uitgestorven waren.
Bij passieve immunisatie wordt antistof ingespoten die door een ander organisme is gemaakt. Door zo'n passieve immunisatie had het uitsterven van de pokken waarschijnlijk nooit bereikt kunnen worden.

Leg uit dat de uitroeiing van het pokkenvirus alleen door actieve immunisatie plaatsgevonden kan hebben.

1/7 Bacteriofagen, antibiotica van de toekomst?

Bij opname in een ziekenhuis kan een patiënt een infectie oplopen door daar aanwezige ziektekiemen. Bij een verblijf langer dan veertien dagen stijgt de kans hierop zelfs flink. Ook de opkomst van de multiresistente ziekenhuisbacterie lijkt niet te stoppen. De groep ziekteverwekkers die resistent is tegen bijna alle beschikbare antibiotica wordt groter. Hoog tijd dus om alternatieven te zoeken voor de bestrijding van deze ziekteverwekkers.
In de eerste helft van de vorige eeuw werd een veelbelovende technologie ontwikkeld die door de opkomst van de antibiotica weer in de vergeethoek geraakt is, namelijk de faagtherapie. Men ontdekte dat ook bacteriën te kampen hebben met virusinfecties. Deze virussen tegen bacteriën worden bacteriofagen (kortweg fagen) genoemd. Fagen kunnen specifiek bepaalde bacteriën infecteren. Onderzoek naar de bestrijding van resistente bacteriën met hulp van fagen is daarom weer nieuw leven ingeblazen.
Bacteriën hebben verschillende manieren om zich te wapenen tegen een antibioticum. Nadat één bacterie resistent is geworden, neemt deze vorm van resistentie toe in de populatie.

Een bacterie kan op twee manieren genetisch materiaal doorgeven:
1. door delingen
2. door uitwisseling van plasmiden

Op welke van deze twee manieren kan de resistentie van een bacterie zich verspreiden in de populatie?

2/7 Bacteriofagen, antibiotica van de toekomst?

Sommige bacteriën zijn resistent tegen een heel scala van antibiotica: de multiresistente bacteriën.

Leg uit waardoor juist in een ziekenhuis steeds vaker multiresistente bacteriën worden aangetroffen.

3/7 Bacteriofagen, antibiotica van de toekomst?
Zie figuur C 394 van de bijlage.

Een bacteriofaag vermeerdert ten koste van bacteriën. In de afbeelding is in vijf stappen weergegeven hoe een bacteriofaag een bacterie vernietigt in de cyclus van de virusvermeerdering.

Bij deze afbeelding hoort een legenda waarin elke stap kort omschreven is.

Maak deze legenda: zet de nummers 1 tot en met 5 onder elkaar op je antwoordblad en geef bij elk nummer een korte beschrijving van de desbetreffende stap.

4/7 Bacteriofagen, antibiotica van de toekomst?

Wat is het belangrijkste verschil tussen deze (lytische) cyclus en de lysogene cyclus van een bacteriofaag?

5/7 Bacteriofagen, antibiotica van de toekomst?

Bij een gevaarlijke bacteriële infectie, zoals een longontsteking of nierbekkenontsteking, zal als geneesmiddel eerder een antibioticum voorgeschreven worden dan een faagtherapie. Dat komt onder andere doordat niet elk ziekenhuis bekend is met de faagtherapie en er ook niet allerlei fagen op voorraad aanwezig zijn of besteld kunnen worden. Bij gebruik van faagtherapie moet ook rekening worden gehouden met een oponthoud vóór aanvang van het gebruik, doordat er nog een onderzoek moet worden gedaan. En er moet rekening worden gehouden met een slechts langzaam herstel van de patiënt.

Wat moet middels het onderzoek zeker zijn vastgesteld voordat men faagtherapie bij een patiënt kan toepassen?

6/7 Bacteriofagen, antibiotica van de toekomst?

Faagtherapie leidt niet of nauwelijks tot resistentie van de bacterie. Voorstanders van de faagtherapie noemen ook de beperkte werking als groot voordeel voor een patiënt. Bovendien hoeven fagen minder langdurig
toegediend te worden dan antibiotica.

Noem nog een voordeel van de werking van een specifieke faag ten opzichte van het gebruik van een antibioticum ter bestrijding van een bacteriële infectie.

7/7 Bacteriofagen, antibiotica van de toekomst?

Waardoor hoeven fagen minder langdurig toegediend te worden dan een antibioticum?

1/2 Vaccinatie tegen aids?
Zie figuur B 2606 van de bijlage.

In de jaren tachtig was men op zoek naar een vaccin waardoor bescherming tegen een infectie met HIV zou worden verkregen. Een werkzaam vaccin zou onder andere moeten voldoen aan de volgende voorwaarden:

- het moet de productie van voldoende hoeveelheden antistoffen opwekken, zodat HIV zich niet blijft vermeerderen,
- het moet de anti-HIV-respons van cytotoxische T-cellen verbeteren.

Aanvankelijk heeft men vooral getracht om een vaccin te maken uit bepaalde delen van het virus.

Enkele delen van het HIV zijn: fosfolipiden uit de virale envelop, glycoproteïnen uit de virale envelop, RNA.

Welk van deze delen zal zijn gebruikt bij het produceren van de eerste proefvaccins?

2/2 Vaccinatie tegen aids?

Een van de oorzaken waardoor het niet lukte een werkzaam vaccin te produceren, was gelegen in de hoge mutatiesnelheid van het HIV.

Waardoor zijn mutaties van het HIV er een oorzaak van dat een anti-HIV-vaccin, zoals dat vroeger werd bereid, geen goede bescherming kan bieden?

1/2 Bacteriofagen, antibiotica van de toekomst?

Bij opname in een ziekenhuis kan een patiënt een infectie oplopen door daar aanwezige ziektekiemen. Bij een verblijf langer dan veertien dagen stijgt de kans hierop zelfs flink. Ook de opkomst van de multiresistente ziekenhuisbacterie lijkt niet te stoppen. De groep ziekteverwekkers die resistent is tegen bijna alle beschikbare antibiotica wordt groter. Hoog tijd dus om alternatieven te zoeken voor de bestrijding van deze ziekteverwekkers.
In de eerste helft van de vorige eeuw werd een veelbelovende technologie ontwikkeld die door de opkomst van de antibiotica weer in de vergeethoek geraakt is, namelijk de faagtherapie. Men ontdekte dat ook bacteriën te kampen hebben met virusinfecties. Deze virussen tegen bacteriën worden bacteriofagen (kortweg fagen) genoemd. Fagen kunnen specifiek bepaalde bacteriën infecteren. Onderzoek naar de bestrijding van resistente bacteriën met hulp van fagen is daarom weer nieuw leven ingeblazen.
Bacteriën hebben verschillende manieren om zich te wapenen tegen een antibioticum. Nadat één bacterie resistent is geworden, neemt deze vorm van resistentie toe in de populatie.

Een bacterie kan op twee manieren genetisch materiaal doorgeven:
1. door delingen
2. door uitwisseling van plasmiden

Op welke van deze twee manieren kan de resistentie van een bacterie zich verspreiden in de populatie?