Oefentoets Biologie: Gedrag - Leren | VMBO theoretische leerweg, 3/VMBO theoretische leerweg, 4

1/2 Bijen als speurhond.

Bijen reageren op de geur van suikerwater door hun opgerolde tong uit te steken. Onderzoekers in de Verenigde Staten hebben bijen blootgesteld aan de geur van bepaalde explosieven en ze tegelijk suikerwater gegeven. Na enkele uren hadden de bijen geleerd hun tong uit te steken als ze de explosieven roken, ook als ze geen suikerwater kregen.

Zulke getrainde bijen hoopt men in de toekomst te kunnen gebruiken om bijvoorbeeld bommen op te sporen.

Hoe wordt de beschreven vorm van leren genoemd?

2/2 Bijen als speurhond.

Wat is voor zulke getrainde bijen de uitwendige prikkel om bij het vinden van een bom de tong uit te steken?

Leerproces? 5 x ja of nee.
Zie figuur B 3650 van de bijlage.

Geef met ja of nee aan of de volgende gedragingen grotendeels zijn bepaald door leerprocessen.

1. Een jong zeehondje zuigt melk bij de moeder (zie de afbeelding B3650).

2. In een circus springen tijgers door een brandende hoepel.

3. Een vlinder die net ontpopt is, vliegt weg.

4. Een kat springt op de klink van een deur, zodat deze open gaat.

5. Een peuter eet met een lepel.

1/2 Een muis in een doolhof.
Zie figuur B 4442 van de bijlage.
Zie figuur A 956 van de bijlage.

Boris doet een experiment met een muis in een doolhof (zie de afbeelding B 4442).
De muis heeft een dag niet gegeten en wordt voor de ingang van de doolhof gezet. Middenin ligt een voedselbrokje.
De muis loopt de doolhof in en doet er tien minuten over om het voedselbrokje te vinden.
Boris voorspelt, dat de muis de juiste weg naar het voedsel zal leren, als hij vaker door de doolhof loopt.
Gedurende enkele uren zet hij de muis om het kwartier bij de ingang. Hij noteert steeds de tijd die de muis nodig heeft om een voedselbrokje te vinden. De resultaten zet hij uit in een diagram.

Uit de resultaten trekt Boris de conclusie dat zijn vermoeden juist is. In de afbeelding hieronder worden vier diagrammen weergegeven.

Welk diagram geeft de resultaten van Boris juist weer?

2/2 Een muis in een doolhof.

Na enkele uren loopt de muis niet meer de doolhof in, als hij bij de ingang wordt gezet.

Noem de inwendige prikkel die dan ontbreekt om de doolhof in te gaan.

1/2 Jonge eendjes.

Bij een onderzoek naar het gedrag van jonge eendjes worden enkele eendeneieren uitgebroed door een kip.
Tijdens het onderzoek zijn er geen andere eenden in de buurt. Als de jonge eendjes uit het ei komen, beschouwen ze de kip als hun 'moeder'. Ze lopen achter de kip aan, zoals pas uitgekomen eendjes achter een moedereend aanlopen. Als de kip bij een sloot komt, springen de eendjes zonder aarzelen in het water en zwemmen heen en weer. De kip blijft op de kant achter en loopt langs de sloot op en neer op de plek waar de eendjes in de sloot zwemmen.

Na het uitkomen van de eieren leren de jonge eendjes dat de kip hun 'moeder' is.

Hoe wordt deze vorm van leren genoemd?

2/2 Jonge eendjes.

Als de eendjes aan de slootkant komen, springen ze in het water.

Is dit gedrag erfelijk of aangeleerd? Leg je antwoord uit.

1/2 Een slakkenproefje.
Zie figuur B 4642 van de bijlage.
Zie figuur C 402 van de bijlage.

Slakken trekken zich bij gevaar terug in hun huisje. Er wordt een onderzoek gedaan naar dit gedrag. De onderzoeker laat de slak daarbij op een glazen plaatje kruipen (zie de afbeelding).
Hij neemt eerst twee minuten het gedrag van de slak waar. Hierna tikt hij om de twee minuten met een staafje vlak achter de slak op het plaatje. Dat doet hij vijf maal. Hij noteert nauwkeurig hoe de slak zich gedraagt gedurende het onderzoek. De resultaten worden in een diagram weergegeven.

Leg uit waarom de onderzoeker eerst twee minuten het slakkengedrag bestudeert, voordat hij met het staafje gaat tikken.

2/2 Een slakkenproefje.

De onderzoeker concludeert dat er sprake is van leergedrag.

Hoe heet dit leergedrag?