Oefentoets Biologie: Hormoonstelsel | VWO 1/VWO 2/VWO 3 | variant 2

1/3 Mee-eters.
Zie figuur B 3226 van de bijlage.

Soms raakt de afvoerbuis van een talgkliertje verstopt. Er ontstaat dan een klein zwart puntje in de huid: een mee-eter (comedo). Vooral tijdens de pubertijd worden mee-eters gevormd.

In de afbeelding B 3226 is een deel van de huid weergegeven.

Welke letter geeft een talgklier aan?

2/3 Mee-eters.

Een talgkliertje maakt talg.

Noem een functie van talg.

3/3 Mee-eters.
Zie figuur B 3227 van de bijlage.

Vooral tijdens de puberteit worden mee-eters gevormd. Wetenschappers denken dat de vorming van geslachtshormonen daarop van invloed is.

In de afbeelding B 3227 zijn drie hormoonklieren van een vrouw met letters aangegeven.

Welke hormoonklier maakt geslachtshormonen?

1/4 Jeugdpuistjes.
Zie figuur B 2876 van de bijlage.

Bijna iedereen heeft in de puberteit wel eens jeugdpuistjes. Zulke puistjes ontstaan op de volgende manier.
De afvoerbuis van een talgkliertje raakt verstopt, bijvoorbeeld door een propje droge talg of door schilfers van de dode laag van de opperhuid. Er ontstaat dan een klein zwart puntje in de huid: een mee-eter. Zo'n verstopt talgkliertje kan ontstoken raken. Een puistje met een geel puntje is dan het gevolg: een jeugdpuistje.

In de afbeelding B 2876 is in een schematische tekening een stukje huid van de mens weergegeven.

Welk cijfer geeft een talgkliertje aan?

2/4 Jeugdpuistjes.

Een talgkliertje maakt talg.

Wat is de functie van talg?

3/4 Jeugdpuistjes.

Hoe heet de laag van de opperhuid waarvan de schilfers afkomstig zijn? Dit is de/het [invulveld]

1/3 Klieren in het lichaam van de mens.
Zie figuur B 1904 van de bijlage.

Op veel plaatsen in het lichaam van de mens komen klieren voor.
Sommige klieren geven hun producten aan het bloed af, andere hebben een afvoerbuis om hun producten af te voeren.
In de afbeelding is de ligging van een aantal klieren weergegeven.

Met welk cijfer is een bijnier aangegeven?

2/3 Klieren in het lichaam van de mens.

Welke van de klieren 1, 2 en 3 geven al hun producten aan het bloed af?

3/3 Klieren in het lichaam van de mens.

Met welke cijfers worden klieren aangegeven die spijsverteringsenzymen produceren?

Hormoonklieren in de buik.

Welke hormoonklieren van de mens liggen in de buikholte?

Eilandjes van Langerhans.

Welke regel geeft de ligging van de eilandjes van Langerhans en de bijnieren in het menselijk weer?

afbeelding

Hormoonklieren.
Zie figuur B 3444 van de bijlage.

In de afbeelding zijn drie hormoonklieren met cijfers aangegeven.

Geef hieronder aan of de beweringen over deze hormoonklieren juist of onjuist zijn.

Cijfer 1 geeft de schildklier aan. [invulveld]
Orgaan 2 maakt insuline. [invulveld]
Orgaan 3 regelt de voortplanting [invulveld]

Schrik.

Als iemand schrikt, wordt zijn hartslag sneller.

Door welk hormoon wordt deze reactie veroorzaakt?

Door het hormoon [invulveld]

1/3 Alvleesklier, lever en dunne darm.

Bij de mens stroomt bloed uit de alvleesklier rechtstreeks naar de lever. Daardoor komen hormonen die in de alvleesklier worden gevormd, snel in de lever. Ook voedingsstoffen uit de dunne darm worden via het bloed rechtstreeks naar de lever vervoerd.

Welke hormonen worden in de tekst bedoeld?

2/3 Alvleesklier, lever en dunne darm.

Via welk bloedvat vindt het in de tekst genoemde vervoer van voedingsstoffen plaats?

3/3 Alvleesklier, lever en dunne darm.

Door hormonen uit de alvleesklier wordt het gehalte van een bepaalde stof in het bloed geregeld.

Van welke stof wordt het gehalte geregeld?

1/2 Bijschildklieren.
Zie figuur B 3305 van de bijlage.

In de afbeelding hieronder is onder andere de achterzijde van het strottenhoofd met de schildklier weergegeven.

Achter de schildklier bevinden zich bij de mens vier bijschildkliertjes. Deze kliertjes maken een hormoon dat de hoeveelheid calcium kalkzouten) in het bloed regelt. Calcium is vooral belangrijk voor de opbouw van een bepaald orgaanstelsel.

Welk orgaanstelsel is dit?

Dit stelsel is het

2/2 Bijschildklieren.
Zie figuur B 3306 van de bijlage.

Bij een patiënt is er een afwijking aan één van de bijschildkliertjes, waardoor dit kliertje te veel hormoon maakt. Het kliertje moet tijdens een operatie verwijderd worden. Vóór de operatie wordt eerst een CT-scan, een soort röntgenfoto, gemaakt van de hals.
De afbeelding hieronder is zo'n foto waarop een dwarsdoorsnede van een deel van de hals is te zien.

Welk orgaan bevindt zich op de plaats die aangegeven is met P?

1/2 Dik door tekort aan een hormoon.

Bepaalde mensen zijn dik doordat hun stofwisseling erg traag verloopt. Dit wordt veroorzaakt door een tekort aan een bepaald hormoon.

Welk van onderstaande organen produceert bij deze mensen te weinig hormoon?

2/2 Dik door tekort aan een hormoon.

Welk van onderstaande verschijnselen kan een gevolg zijn van een tekort aan dit hormoon?

1/5 Hormonen.

In hormoonklieren worden hormonen gevormd. Deze hormonen worden afgegeven aan het bloed. Zo komen de hormonen overal in het lichaam terecht en kunnen ze op bepaalde plaatsen hun invloed uitoefenen. Die invloed kan het activeren van een andere hormoonklier zijn. Een voorbeeld van dit laatste is een hypofysehormoon dat de productie van een hormoon Q kan stimuleren.
Dit hormoon Q stimuleert de stofwisseling in de cellen van het lichaam.

Waar in het lichaam van de mens bevindt zich de hypofyse?

2/5 Hormonen.

In hormoonklieren worden hormonen gevormd. Deze hormonen worden afgegeven aan het bloed. Zo komen de hormonen overal in het lichaam terecht en kunnen ze op bepaalde plaatsen hun invloed uitoefenen. Die invloed kan het activeren van een andere hormoonklier zijn. Een voorbeeld van dit laatste is een hypofysehormoon dat de productie van een hormoon Q kan stimuleren.
Dit hormoon Q stimuleert de stofwisseling in de cellen van het lichaam.

Welke klier maakt hormoon Q?

3/5 Hormonen.

In hormoonklieren worden hormonen gevormd. Deze hormonen worden afgegeven aan het bloed. Zo komen de hormonen overal in het lichaam terecht en kunnen ze op bepaalde plaatsen hun invloed uitoefenen. Die invloed kan het activeren van een andere hormoonklier zijn. Een voorbeeld van dit laatste is een hypofysehormoon dat de productie van een hormoon Q kan stimuleren.
Dit hormoon Q stimuleert de stofwisseling in de cellen van het lichaam.

Wat zal met de productie van koolstofdioxide door de cellen gebeuren, wanneer de stofwisseling wordt verhoogd onder invloed van hormoon Q?

4/5 Hormonen.

In hormoonklieren worden hormonen gevormd. Deze hormonen worden afgegeven aan het bloed. Zo komen de hormonen overal in het lichaam terecht en kunnen ze op bepaalde plaatsen hun invloed uitoefenen. Die invloed kan het activeren van een andere hormoonklier zijn. Een voorbeeld van dit laatste is een hypofysehormoon dat de productie van een hormoon Q kan stimuleren.
Dit hormoon Q stimuleert de stofwisseling in de cellen van het lichaam.

Iemand heeft een ziekte waarbij hij teveel hormoon Q produceert.

Zal dit van invloed zijn op de zweetproductie?
Zo ja, is deze groter of kleiner dan normaal?

5/5 Hormonen.

In hormoonklieren worden hormonen gevormd. Deze hormonen worden afgegeven aan het bloed. Zo komen de hormonen overal in het lichaam terecht en kunnen ze op bepaalde plaatsen hun invloed uitoefenen. Die invloed kan het activeren van een andere hormoonklier zijn. Een voorbeeld van dit laatste is een hypofysehormoon dat de productie van een hormoon Q kan stimuleren.
Dit hormoon Q stimuleert de stofwisseling in de cellen van het lichaam.

Heeft de hypofyse ook nog een andere werking dan het stimuleren van de productie van hormoon Q?
Zo ja, welke?

1/2 Hormoonklieren.
Zie figuur B 3254 van de bijlage.

In de afbeelding zijn drie hormoonklieren weergegeven.

Welke letter geeft een bijnier aan?

2/2 Hormoonklieren.

Een andere hormoonklier is de hypofyse.

Waar in het lichaam van een mens bevindt zich de hypofyse?

1/2 Hypofyse.

Over de functies van de hypofyse worden twee beweringen gedaan:

I. De hypofyse produceert een hormoon dat het glucosegehalte van het bloed rechtstreeks laat dalen.
II. De hypofyse kan een hormoon produceren dat de groei stimuleert.

Welke van deze beweringen is of welke zijn juist?

2/2 Hypofyse.

Bevindt de hypofyse zich in de borstholte, in de buikholte, in de hals of in het hoofd?

1/2 De schildklier.

Door een afwijking aan de schildklier produceert deze soms te weinig hormoon. Eén van de verschijnselen is dan, dat een patiënt snel vermoeid raakt.

Leg uit waardoor iemand snel vermoeid raakt, als de schildklier te weinig hormoon maakt.

2/2 De schildklier.
Zie figuur B 2994 van de bijlage.

De werking van de schildklier wordt geregeld door een andere hormoonklier. In de afbeelding zijn enkele hormoonklieren in het lichaam van een vrouw met een letter aangegeven.

Welke letter geeft de hormoonklier aan die de werking van de schildklier regelt?

1/3 Schildklier en struma.

De schildklier van de mens heeft jodium nodig om zijn product te maken. De mens moet dit jodium via het voedsel binnenkrijgen. Als er een tekort aan jodium is, wordt de schildklier aangezet tot het maken van meer van zijn product. Dit wordt zichtbaar door het opzwellen van de schildklier (de zogenaamde struma of krop).
Ondanks dit opzwellen, blijft de hoeveelheid product die gevormd wordt te gering.

Verandert de stofwisseling van mensen die een tekort aan jodium krijgen?
Zo ja, hoe?

2/3 Schildklier en struma.

Welk orgaan kan bij een tekort aan jodium de schildklier zo beïnvloeden dat er struma ontstaat?

3/3 Schildklier en struma.

Hoe voert de schildklier zijn product af?

Hormoonklieren.

In het lichaam van de mens komen onder andere de volgende klieren voor:

1. hersenaanhangsel (hypofyse),
2. bijnieren,
3. talgklieren,
4. speekselklieren.

Welke van deze klieren produceren hormonen?

Hormoonklieren.
Zie figuur B 986 van de bijlage.

De tekening stelt een deel van het lichaam van een mens voor met daarin klieren die hormonen produceren.

Welk cijfer geeft de schildklier aan en welk de klier waarin de eilandjes van Langerhans liggen?

afbeelding

Hormoonklieren.

Enkele klieren in het lichaam van de mens zijn: hersenaanhangsel, schildklier, speekselklieren en talgklieren.

Welke van deze klieren zijn hormoonklieren?

Geen hormoonklier.

Welke van de hieronder genoemde organen vormt/vormen geen hormonen?

Hormoonklieren in de buik.

Welke hormoonklieren van de mens liggen in de buikholte?

Hormoonklieren.

Welke van de onderstaande klieren in het lichaam van zoogdieren zijn hormoonklieren?

Hormoonklieren.

Welk(e) van de organen: bijnieren, schildklier en speekselklieren produceert (produceren) hormonen?

Klieren.

Enkele klieren in het lichaam van de mens zijn: de alvleesklier, de darmsapklieren, de lever en de schildklier.

Van welke van deze klieren worden de producten uitsluitend aan het bloed afgegeven?

Suikerziekte.

Een verschijnsel van suikerziekte is een te hoog suikergehalte van het bloed. Bij een proefdier zou men dit verschijnsel blijvend kunnen nabootsen door

Insuline.
Zie figuur B 793 van de bijlage.

Het schema stelt een deel van het spijsverteringsstelsel en enkele bloedvaten van de mens voor. De pijlen geven de richting van het transport weer.

Op welke van de aangegeven plaats zal de grootste hoeveelheid insuline worden aangetroffen na een zetmeelrijke maaltijd?

Eilandjes van Langerhans.

In welke klier(en) liggen de eilandjes van Langerhans?

Eilandjes van Langerhans.

Waar bevinden zich in het lichaam van de mens de eilandjes van Langerhans?

Eilandjes van Langerhans.
Zie figuur B 715 van de bijlage.

In de tekening is een aantal klieren aangegeven.

In welke van de aangegeven klieren bevinden zich de eilandjes van Langerhans?

Eilandjes van Langerhans.

Waar in het lichaam van de mens bevinden zich de eilandjes van Langerhans?
Wat is hun functie?

Hormoonklieren.
Zie figuur B 2178 van de bijlage.

In de figuur zijn schematisch enkele organen van het menselijk lichaam getekend.

In welk orgaan liggen hormoonklieren?

Eilandjes van Langerhans.

Liggen de eilandjes van Langerhans in de alvleesklier of in de lever?
Produceren de eilandjes van Langerhans hormonen of spijsverteringsenzymen?

afbeelding

Hormonen.

In welke van de onderstaande klieren van de mens bevinden zich cellen die hormonen produceren?

Vorming van voortplantingscellen.

Bij de mens worden hormonen onder andere geproduceerd in de

1. hypofyse,
2. schildklier,
3. eilandjes van Langerhans.

Door welk(e) van deze organen wordt (worden) hormonen geproduceerd die de vorming van voortplantingscellen regelen?

Groeihormoon.

Bij zoogdieren wordt het groeihormoon afgescheiden door

Groeihormoon.

In je lichaam wordt groeihormoon gemaakt.

Door welke hormoonklier of welke hormoonklieren wordt dit groeihormoon gemaakt?

Groeihormoon.

In je lichaam wordt groeihormoon gemaakt.

Door welke hormoonklier of welke hormoonklieren wordt dit groeihormoon gemaakt?

Hormoon- en zenuwstelsel.

De werking van hormonen in het lichaam van de mens wordt vergeleken met de werking van impulsen in het zenuwstelsel. Daarbij wordt gelet op de snelheid waarmee het effect bereikt wordt en op de tijdsduur van het effect.

Waarbij treedt het effect het snelst op en waarbij houdt het effect het langst aan?

afbeelding

Schildklier.

De schildklier is een hormoonklier in het lichaam van de mens.

Door hormonen van welke andere hormoonklier of hormoonklieren wordt de schildklier sterk beïnvloed?

Hypofyse.

Organen in het lichaam van de mens zijn:

1. de eierstokken;
2. de eilandjes van Langerhans;
3. de nieren;
4. de schildklier.

Van welk of van welke van deze organen wordt de werking direct beïnvloed door een hormoon dat door de hypofyse wordt geproduceerd?

De schildklier.

De schildklier bevindt zich bij de mens

Een klier.
Zie figuur B 1778 van de bijlage.

Welke klier is met de pijl aangegeven?

Een hormoonklier.

Welke van onderstaande klieren is een hormoonklier?

Glucoseverhoging.

Drie hormonen die het glucosegehalte in het bloed van de mens beïnvloeden, zijn: adrenaline, glucagon en insuline.

Welk van deze hormonen kan of welke kunnen het glucosegehalte van het bloed verhogen?

Glucosegehalte.

Een proefpersoon krijgt adrenaline ingespoten in een ader van een arm. Onder invloed van deze adrenaline stijgt het glucosegehalte van het bloed.

In welk van de volgende bloedvaten zal het glucosegehalte het eerst stijgen?

Glucosegehalte.

In het lichaam wordt een hormoon gemaakt dat het glucosegehalte van het bloed verhoogt en een hormoon dat het glucosegehalte verlaagt.

Waar in het lichaam worden beide hormonen gemaakt?

Glucosegehalte.

De afscheiding van glucagon en die van insuline staan onder invloed van het glucosegehalte van het bloed.

Wordt de afscheiding van insuline bevorderd door een stijging van het glucosegehalte van het bloed?
En de afscheiding van glucagon?

afbeelding

Alvleesklier minder actief.

Bij iemand wordt de alvleesklier minder actief.

Wat is hiervan een gevolg?

De ziekte van Graves.
Zie figuur B 4599 van de bijlage.

Bij de ziekte van Graves is één van de verschijnselen dat klier P uit de afbeelding meer hormoon produceert.

Geef de naam van P.

Dit is de/het [invulveld]

Melatonine.

Afhankelijk van de hoeveelheid licht die op het oog valt wordt er een wisselende hoeveelheid melatonine aan het bloed afgegeven.

Wat is melatonine, wat doet het en waar wordt het gemaakt?

Een invloed van nicotine.

Nicotine heeft verschillende effecten op het lichaam van een mens. Eén van de gevolgen is het verhogen van de productie van een bepaald hormoon. Dit hormoon verhoogt de activiteit van de spieren, van de ademhaling en van de bloedsomloop.

Welke hormoonklieren maken dit hormoon?

Hartritme.

Het hartritme wordt ook beïnvloed door de hoeveelheid adrenaline in het bloed. Als je bijvoorbeeld schrikt, wordt er meer adrenaline aan het bloed afgegeven. Hierdoor gaat het hart sneller kloppen.

Door welke klier of klieren wordt adrenaline gemaakt?

Mee-eters.
Zie figuur B 3227 van de bijlage.

Vooral tijdens de puberteit worden mee-eters gevormd. Wetenschappers denken dat de vorming van geslachtshormonen daarop van invloed is.

In de afbeelding zijn drie hormoonklieren van een vrouw met letters aangegeven.

Welke hormoonklier maakt geslachtshormonen?

1/2 Klieren in het lichaam van de mens.
Zie figuur B 1904 van de bijlage.

Op veel plaatsen in het lichaam van de mens komen klieren voor.
Sommige klieren geven hun producten aan het bloed af, andere hebben een afvoerbuis om hun producten af te voeren.
In de afbeelding is de ligging van een aantal klieren weergegeven.

Met welk cijfer is een bijnier aangegeven?

2/2 Klieren in het lichaam van de mens.

Welke van de klieren 1, 2 en 3 geven al hun producten aan het bloed af?

1/2 Lichaamslengte.
Zie figuur B 2952 van de bijlage.

Gemiddeld genomen begint de puberteit bij jongens in Nederland als ze elf jaar zijn. Bij sommige kinderen raakt die ontwikkeling verstoord. Daardoor komen zij eerder in de puberteit, soms al vóór hun achtste jaar. Dit wordt veroorzaakt doordat de hypofyse niet goed werkt.

De afbeelding B 2953 is een doorsnede van het hoofd.

Welke letter in de afbeelding geeft de hypofyse aan?

2/2 Lichaamslengte.
Zie figuur B 2953 van de bijlage.

Als kinderen in de puberteit komen, gaan ze sneller groeien dan vóór die tijd. Deze plotselinge toename in groei wordt de 'groeispurt' genoemd.
In het diagram is de groei weergegeven van twee jongens: Adiel en Rob. Adiel heeft een hypofyse die normaal werkt. Rob is eerder in de puberteit gekomen door een niet goed werkende hypofyse.
Uit het diagram blijkt dat een jongen zoals Rob, die eerder in de puberteit komt, eerder een groeispurt heeft dan een jongen met een normaal werkende hypofyse.

Leid uit het diagram nog een verschil in groei af tussen deze twee jongens.

Doping.

De bijnieren produceren een hormoon.
Dit hormoon wordt ook gebruikt als doping.

Welke functie heeft dit hormoon in het lichaam?

De alvleesklier.

De hormonen die in de alvleesklier gemaakt worden, spelen een rol bij het regelen van het glucosegehalte van het bloed.

Geef de naam van een hormoon dat in de alvleesklier wordt gemaakt.

Een hormoon heet [invulveld].

1/5 Diabetes.

Een bepaalde vorm van suikerziekte, diabetes type 1, is een auto-immuunziekte. Zo'n ziekte ontstaat als bepaalde bloeddeeltjes niet alleen lichaamsvreemde cellen doden, maar ook cellen van het eigen lichaam. Bij patiënten met deze vorm van diabetes worden hierdoor cellen van de eilandjes van Langerhans gedood, waardoor deze niet meer voldoende hormonen produceren.

In de tekst wordt gesproken over bepaalde bloeddeeltjes.

Geef de naam van deze bloeddeeltjes.

Dit is/zijn .

2/5 Diabetes.

Geef de naam van twee hormonen die worden geproduceerd door de eilandjes van Langerhans.

3/5 Diabetes.
Zie figuur A 727 en figuur A 728 van de bijlage.

Diabetes kan ernstige beschadigingen in het lichaam tot gevolg hebben. De nieren kunnen zó ernstig aangetast worden, dat een niertransplantatie nodig is. In zo'n geval wordt soms een extra transplantatie uitgevoerd van eilandjes van Langerhans. Eilandjes van Langerhans uit de alvleesklier van een donor worden dan ingespoten in de poortader van een patiënt (zie de afbeelding A 727). Ze worden naar de lever gevoerd en blijven daar steken in vertakkingen van de bloedvaten. De eilandjes produceren dan hormonen die met het bloed worden meegevoerd.

In de afbeelding A 728 staat een aantal organen in de buikholte weergegeven.

Enkele organen zijn aangegeven met de letters P, Q, R en S.

Welke letter geeft de alvleesklier aan? Letter: .

En welke letter geeft de lever aan? Letter: .

4/5 Diabetes.
Zie figuur A 727 van de bijlage.

Enkele delen zijn aangegeven met de cijfers 1, 2, 3 en 4.

Welk cijfer geeft de poortader aan?

5/5 Diabetes.

Een patiënt die door een transplantatie organen van een donor heeft gekregen, krijgt medicijnen toegediend die de afweer onderdrukken.

Leg uit waarvoor bij een patiënt met deze getransplanteerde organen het afweersysteem moet worden onderdrukt.