Oefentoets Biologie: Evolutie - ouderdomsbepaling | HAVO 4/HAVO 5

1/5 Broeikasgassen meten in wijn.

Sterk toegenomen verbranding van organische stoffen leidt tot een verhoging van de concentratie CO₂ in de atmosfeer. Er is op een elegante manier onderzoek gedaan naar de omvang van de CO₂ -productie in Europese regio's gedurende de afgelopen 30 jaar. De concentratie radioactief koolstof (¹⁴ C) in Europese wijnen uit verschillende gebieden werd bepaald. Deze radioactieve vorm van koolstof komt overal in de natuur in uiterst geringe mate voor. In dode materie vervalt dit ¹⁴ C en verdwijnt daarmee in de loop der tijd. CO₂ afkomstig uit de verbranding van fossiele brandstoffen, bevat géén ¹⁴ C. Steenkool, aardolie en gas hebben zó lang in de bodem gezeten dat alle aanwezige ¹⁴ C allang is vervallen. De uitstoot van ‘fossiel CO² ' resulteert in een verlaging van het aandeel ¹⁴ C in de atmosfeer. Druivenplanten nemen CO₂ op en de verandering van dit ¹⁴ C-aandeel moet over de jaren heen terug te vinden zijn in de wijnalcohol, zo was de gedachte.
Om dit type onderzoek uit te voeren is wijn het ideale product. Bij de betere wijnen vermeldt het etiket op de fles immers het jaar waarin de druiven werden geoogst en de regio van herkomst. Uiteindelijk werd van 160 flessen wijn het aandeel ¹⁴ C bepaald.
Voordat een ¹⁴ CO₂ -molecuul uit de lucht deel uitmaakt van een alcoholmolecuul vinden er in verschillende organismen een aantal omzettingen plaats.
Verschillende stofwisselingsprocessen zijn:

1. aërobe dissimilatie
2. anaërobe dissimilatie
3. eiwitsynthese
4. koolstofassimilatie

Aan welk van deze stofwisselingsprocessen heeft een atoom ¹⁴ C achtereenvolgens minstens deelgenomen, voordat het onderdeel is geworden van een molecuul alcohol?




-

2/5 Broeikasgassen meten in wijn.
Zie figuur C 412 van de bijlage.

In de afbeelding is een kaartje weergegeven met daarop de resultaten van CO₂ -metingen in de atmosfeer. De cijfers geven aan in hoeverre de vastgestelde hoeveelheid CO₂ uit fossiele brandstof verschilt met de referentiewaarde in een gebied met weinig uitstoot van CO₂ uit fossiele brandstof. Deze hoeveelheid werd vastgesteld door een meetstation in de Zwitserse Alpen, op het kaartje aangegeven met een zwarte stip. De getallen op het kaartje zijn in ppm (parts per million). Deze getallen werden gebruikt om het verschil van het ¹⁴ C-aandeel in de verschillende wijnen te toetsen.

- Zal het aandeel ¹⁴ C in de wijnen uit het sterk geïndustrialiseerde Duitsland hoger, gelijk of lager zijn dan van wijnen die gemaakt zijn van druiven die gegroeid zijn in het referentiegebied?
- En hoe zal dit met de wijnen uit Portugal zijn?

afbeelding

3/5 Broeikasgassen meten in wijn.

De techniek van werken met het verval van ¹⁴ C is afkomstig uit onderzoek naar de ouderdom van bepaalde fossielen. De halfwaardetijd van ¹⁴ C is 5730 jaar.
Over dit onderzoek worden twee uitspraken gedaan:

1. Met dit onderzoek kan de absolute ouderdom van een fossiel bepaald worden.
2. Dit onderzoek werkt alleen als het fossiel koolstofverbindingen bevat van het oorspronkelijke organisme.

Welke uitspraak is of welke uitspraken zijn juist?

4/5 Broeikasgassen meten in wijn.

Bij welke fossielen is deze dateringsmethode zeker niet bruikbaar?

5/5 Broeikasgassen meten in wijn.

De onderzoekers dronken de rest van de wijn op. Hoewel overmatige alcoholinname gezondheidsrisico's met zich meebrengt heeft het drinken van één glas wijn per dag voor volwassenen juist een positief effect op de gezondheid. Vooral rode wijn bevat een aantal bestanddelen die heilzame eigenschappen hebben.
Rode wijn bevat bijvoorbeeld ongeveer 10 mg ijzer per liter. Het ijzer dat in wijn aanwezig is, wordt gemakkelijk opgenomen. Door het drinken van één glas rode wijn per dag kan men een bepaalde gebreksziekte voorkomen.

Welk van de volgende gebreksziekten zou door de rode wijn kunnen worden voorkomen?

1/2 De ondergang van de dinosauriërs.

Lees de tekst hieronder over de ondergang van de dinosauriërs.
afbeelding
Hoe weet men hoe de aarde er in het Krijt uit zag?




-