Oefentoets Biologie: Kringlopen | HAVO 4/HAVO 5 | variant 1

Algen in een kwal.
Zie figuur B 2123 van de bijlage.

Bij de symbiose tussen kwal en algen kan gesproken worden van een koolstofkringloop. In de afbeelding is deze kringloop schematisch weergegeven. Enkele namen zijn nog niet ingevuld.

Geef de namen van de processen P en Q en de naam van stof R hieronder weer.

proces P = [invulveld]
proces Q = [invulveld]
stof R = [invulveld]

1/3 Erwtenplanten.

De erwtenplant behoort tot de vlinderbloemigen, evenals bijvoorbeeld lupine en klaver. Aan de wortels van vlinderbloemige planten zitten verdikkingen: de wortelknolletjes. In die wortelknolletjes leven bacteriën. Deze bacteriën nemen stikstofgas (N₂ ) uit de lucht op en gebruiken dit voor de vorming van stoffen waarvan een deel aan de plant ten goede komt. De bacteriën gebruiken op hun beurt organische stoffen die ze aan de erwtenplant onttrekken.

Met welk begrip wordt de beschreven voedselrelatie tussen deze bacteriën en de erwtenplant aangeduid?

Met het begrip [invulveld]

2/3 Erwtenplanten.

Zijn de bacteriën in de wortelknolletjes heterotroof of autotroof? Uit welk gegeven leid je dit af?

3/3 Erwtenplanten.

Vlinderbloemigen zoals luzerne worden wel verbouwd om de grond te bemesten. Nadat vlinderbloemige planten op een akker hebben gegroeid, wordt de grond in de herfst bewerkt, waarna een ander gewas wordt verbouwd.

Welke van de volgende bewerkingen in de herfst heeft de gunstigste invloed op de groei van dit nieuwe gewas?

1/3 Mest.
Zie figuur B 1354 van de bijlage.

In bepaalde delen van Nederland komen mestoverschotten voor. Als dit teveel aan mest zonder meer op het land wordt gestort, komt er ammoniak vrij die eerst wordt omgezet in ammonium en uiteindelijk in nitraat.
Door dit proces daalt de pH van de bodem. Bovendien komt er veel nitraat in het grondwater terecht.

Ammonium wordt in de bodem omgezet in nitraat.

Door welke van de volgende typen organismen gebeurt dit vooral?

2/3 Mest.

Het milieuprobleem door mestoverschotten hangt samen met een stikstofhoudende afvalstof die bij de eiwitstofwisseling wordt gevormd en die door de nieren van zoogdieren wordt uitgescheiden.

Geef de naam van deze afvalstof. Dit is [invulveld]

1/2 Mestprobleem.
Zie figuur B 1633 van de bijlage.

Met veevoer begint het mestprobleem. Zolang vee in de wei graast en daar de mest achterlaat, is de kringloop voor een groot deel gesloten. Maar als het veevoer van elders komt, bijvoorbeeld als het in Nederland geïmporteerd wordt, ontstaat in Nederland een overschot aan stikstof terwijl de voerproducent elders tekort komt.

De afbeelding geeft een deel van de stikstofkringloop weer.

Eén van de anorganische stoffen die in de mest voorkomt, is ammoniak (NH₃ ). Deze stof komt vooral vrij bij de afbraak van bepaalde stoffen waaruit organismen zijn opgebouwd.

Geef de naam van deze groep stoffen. [invulveld]

2/2 Mestprobleem.
Zie figuur B 1633 van de bijlage.

In de tekst staat dat bij import van veevoer in Nederland een overschot aan stikstof op het land ontstaat, terwijl de voerproducent elders stikstof tekort komt.

Leg het ontstaan van dit overschot en tekort uit aan de hand van de afbeelding.

1/2 Mestvijvers.

In Nederland is sprake van een mestoverschot. Om dat probleem op te lossen heeft een aantal boeren besloten een algenkwekerij te beginnen. In die kwekerij wordt dunne varkensmest gebruikt om algen te laten groeien.
Varkensmest bestaat uit anorganische en organische stoffen. Men zorgt ervoor dat het mengsel van water en varkensmest blijft stromen. Als na verloop van tijd de algen voldoende ontwikkeld zijn, wordt de algenmassa gescheiden van het water. De groene brij die in het filter achterblijft wordt gedroogd en vermalen tot poeder. Dit poeder bevat eiwitrijke verbindingen en vitaminen. Het is geschikt voor de verwerking in veevoer, levensmiddelen en vitaminepillen. Wanneer de geoogste algen weer gebruikt worden als veevoer voor de varkens, is er binnen een bedrijf een complete kringloop van stikstof.

Bewerkt naar: De Volkskrant 26-6-98; HP/De Tijd 2-10-98

Wanneer alle mest van eigen varkens in een mestvijver wordt omgezet en geen andere stoffen of mest worden toegevoegd, is het dan mogelijk om al het benodigde voer voor eigen varkens weer uit de mestvijver te betrekken? Leg je antwoord uit.

2/2 Mestvijvers.
Zie figuur A 746 van de bijlage.

Het gebruik van plastic mestvijvers voorkomt dat ureum in het milieu terecht komt. Een hoge concentratie ureum in het milieu is schadelijk. In de mestvijver wordt ureum omgezet in andere stikstofverbindingen met als laatste een stikstofverbinding die door algen kan worden gebruikt bij de opbouw. In de afbeelding is een schema van zo'n kringloop van bepaalde stikstofverbindingen weergegeven, zoals die voorkomt binnen een dergelijk bedrijf.

Vul dit schema in op de bijlage en vul vijf namen van stikstofverbindingen op de juiste plaats in.

Microbiologische ontdekkingen.

Aan het eind van de negentiende eeuw werd duidelijk dat er behalve bacteriën nog een ander type micro-organisme bestaat. In Nederland ontdekte Martinus Beijerinck dat de veroorzaker van de tabakmozaïekziekte niet door zeer fijne bacteriefilters werd tegengehouden.
Een andere ontdekking van Beijerinck was dat bacteriën uit tuinaarde goed konden groeien in een voedingsvloeistof zonder stikstofverbindingen waardoorheen lucht werd geleid.

Om welk van de volgende typen bacteriën ging het hier?

Ongewenste geluiden.

Tijdens de spijsvertering kunnen stikstofhoudende gassen gevormd worden.

Van welke voedingsstof of van welke voedingsstoffen is deze stikstof voornamelijk afkomstig?

Maagzweren door bacteriën.

Ook buiten het lichaam van de mens komen bacteriën voor die ureum omzetten in koolstofdioxide en ammoniak.

In welke van de onderstaande materialen komen per liter de meeste van deze bacteriën voor?