Oefentoets Biologie: Genetica - genotype_fenotype | VMBO theoretische leerweg, 3/VMBO theoretische leerweg, 4

Nieuwe rassen.

De mens ontwikkelt ten behoeve van de akkerbouw en veeteelt steeds nieuwe rassen van planten en dieren. Een voorbeeld hiervan is de ontwikkeling van een nieuw tomatenras. Men had een ras P dat grote vruchten droeg, maar gevoelig was voor een bepaalde ziekte. Een ras Q was niet gevoelig voor deze ziekte, maar had kleine vruchten. Door kruising en selectie werd een nieuw ras R ontwikkeld dat grote vruchten draagt en niet gevoelig is voor die ziekte.

Is het fenotype van de individuen van ras R anders dan dat van de rassen P en Q?
Is de verzameling erfelijke eigenschappen van ras R anders dan die van de rassen P en Q?

Kroonbladeren.

Een plant met gele kroonbladeren wordt gekruist met een plant met paarse kroonbladeren. Het gen voor geel (R) is dominant over dat voor paars (r). Er ontstaan 1000 nakomelingen.
Alle nakomelingen hebben gele kroonbladeren.

Wat zijn de genotypen van de ouderplanten?

Kruisbes.

Kruisbessen bevatten enkele zaden per bes. Zaden uit één bes van een kruisbes worden door een merel uitgepoept. Twee van deze zaden ontkiemen.

Kunnen de planten die uit deze twee zaden ontstaan, verschillen in fenotype?
En kunnen ze verschillen in genotype?

afbeelding

Erfelijke ziekte.

Twee ouders die drager zijn van dezelfde ziekte, vragen zich af of het kind dat zij verwachten deze ziekte ook kan krijgen. Volgens een medische encyclopedie wordt hun ziekte veroorzaakt door een recessief gen. De encyclopedie gebruikt de letter r om het recessieve gen aan te duiden.

Welk genotype of welke genotypen kan hun kind hebben?

Geno- en fenotype.
Zie figuur B 3698 van de bijlage.

Bij kikkers komt gedaanteverwisseling voor. Dat wil zeggen dat een jong dier een geheel andere lichaamsbouw en andere levenswijze heeft dan een volwassen dier.
In de afbeelding zijn drie stadia van de gedaanteverwisseling van een kikker getekend.

Heeft het dier in alle getekende stadia hetzelfde fenotype?
En hetzelfde genotype?

Geno- en fenotype.

Ontstaan er door geslachtelijke voortplanting organismen met nieuwe genotypen?
En ontstaan er organismen met nieuwe fenotypen?

afbeelding

Verschil in grootte.

Een varken brengt een aantal biggen ter wereld. Deze nakomelingen groeien gezond op. Na twee jaar verschillen zij sterk in grootte.

Waardoor kan dit verschil in grootte worden veroorzaakt?

1/2 Verschillen.

Een varken brengt een aantal biggen ter wereld. Deze nakomelingen groeien gezond op. Na twee jaar verschillen zij sterk in grootte.

Kan dit verschil in grootte worden veroorzaakt door erfelijke eigenschappen? [invulveld]

2/2 Verschillen.

En kan dit verschil in grootte worden veroorzaakt door invloeden uit het milieu? [invulveld]

De Manx.
Zie figuur B 4338 van de bijlage.

De Manx is een staartloze kat. De eigenschap staartloos is het gevolg van het dominante gen A.
Voor fokkers van dit ras doet zich het volgende probleem voor: homozygoot staartloze jongen zijn niet levensvatbaar. Ze sterven voor de geboorte.

Wat is het genotype van een levende staartloze kat?

1/2 Haar en erfelijkheid.
Zie figuur B 4343 van de bijlage.

Het gen voor krullend haar is dominant (A), dat voor steil haar recessief (a).

Een vrouw die homozygoot is voor steil haar krijgt vier kinderen van een man met krullend haar (zie de afbeelding).

Wat is het fenotype van kind P?

2/2 Haar en erfelijkheid.
Zie figuur B 4343 van de bijlage.

Wat is het genotype van de vader?

De Sphynx.
Zie figuur B 4639 van de bijlage.

Sommige mensen zijn allergisch voor kattenhaar. Dat wil zeggen dat hun afweersysteem er heel sterk op reageert.
Personen die allergisch zijn en toch een kat willen, kiezen soms een kat van een ras met weinig haar, bijvoorbeeld van het ras ‘Sphynx'. Katten van dit ras zijn homozygoot voor een bepaald recessief gen, waardoor ze bijna geen haar hebben (zie de afbeelding).
Twee katten van het ras Sphynx worden met elkaar gekruist.

Hoe groot is de kans op nakomelingen met het fenotype Sphynx?

1/2 Agapornissen.
Zie figuur B 4353 van de bijlage.

Welk cijfer in de afbeelding geeft een cel aan die afkomstig is van een mannetje, cijfer 1 of cijfer 2?
Leg uit waaraan je dat kunt zien in de afbeelding.

2/2 Agapornissen.

Een mannetje met een oranje masker wordt gekruist met een vrouwtje met een roze masker.
Het paartje krijgt 5 jongen. Twee van deze jongen hebben een oranje masker.

Wat is het genotype van het vrouwtje?

Emelten.

Langpootmuggen ondergaan een gedaanteverwisseling. Een langpootmug (mug 1) heeft na bevruchting eieren afgezet in een grasland. Uit een ei ontwikkelt zich een emelt. Deze emelt ontwikkelt zich via een pop weer tot een langpootmug (mug 2).
Dit proces is hieronder schematisch weergegeven.

afbeelding

Heeft deze emelt hetzelfde genotype als mug 1?
En heeft de emelt hetzelfde genotype als mug 2?

afbeelding

De Europese maïsboorder.

Een maïsteler overweegt Bt-maïs te verbouwen. In een tijdschrift leest hij echter dat er maïsboorders bestaan die resistent zijn tegen de gifstof van Bt-maïs. De resistentie wordt veroorzaakt door een recessief gen.

Welk genotype hebben resistente maïsboorders?

Vlooien.

Heeft een vlo hetzelfde fenotype als de pop waaruit hij is ontstaan?
En hetzelfde genotype?

Waterranonkel.
Zie figuur A 770 van de bijlage.

De waterranonkel is een zoetwaterplant. De bladeren onder water hebben een andere vorm dan de bladeren boven water (zie de afbeelding). Beide typen bladeren zijn groen.

Hebben de beide typen bladeren van één waterranonkelplant hetzelfde fenotype?
En hetzelfde genotype?

Hoe je aardappelen kunt kweken.

Wanneer grote aardappelen worden gedeeld, zal uit elk deel een jonge plant groeien.

Wat is bekend over het fenotype en over het genotype van de planten die zo uit de delen van één aardappel groeien?

Dik worden en afvallen.

De eetgewoonten in de familie van Karel hebben een grote invloed op zijn figuur. Verder hebben erfelijke factoren invloed op de hoeveelheid vet die hij vasthoudt als reserve.

Karel valt nu af door andere eetgewoonten.

Heeft het afvallen invloed op het genotype van Karel?
Wat is daarvoor de verklaring?

Vetzucht.

Veel mensen worden in een bepaalde fase van hun leven dikker. Sommigen komen dan veel aan, anderen maar weinig.

Is het, rekening houdend met het onderzoek, waarschijnlijk dat dit verschil in gewichtstoename bij verschillende mensen alleen wordt veroorzaakt door milieufactoren, alleen door het genotype of door beide?

Lactose-intolerantie.

Kinderen produceren in het algemeen voldoende lactase. Op latere leeftijd komt het voor dat er nauwelijks nog lactase gevormd wordt. Na het drinken van melk blijft dan lactose onverteerd in de darm achter. De bacteriën in de darm zetten de lactose om in melkzuur.
Het gevolg daarvan is diarree, één van de symptomen van lactose-intolerantie.

De vorming van lactase is afhankelijk van de aanwezigheid van een bepaald gen.

Om welke reden is het niet aannemelijk dat dit gen ontbreekt bij volwassen mensen die lijden aan lactose-intolerantie?

Mensen vergelijken.
Zie figuur B 1551 van de bijlage.

Over twee mensen van wie in de afbeelding de chromosomen zijn weergegeven, worden de volgende beweringen gedaan:

I. Beide mensen hebben hetzelfde genotype.
II. Deze mensen verschillen in fenotype.