Oefentoets Biologie: Gedrag - Algemeen | VMBO theoretische leerweg, 3/VMBO theoretische leerweg, 4 - variant 4

Lifter.
Zie figuur B 1099 van de bijlage.

Een lifter staat naast een weg bij Venlo. Hij wil naar Nijmegen. Er komt een auto aan. De lifter maakt het bekende liftersgebaar. De bestuurder van de auto ziet dit en stopt om de lifter mee te nemen.

Noem de uitwendige prikkel voor deze lifter om het liftersgebaar te maken.

Een tijger plagen.

De volgende tekst stond in een regionaal dagblad:

Tijger bijt insluiper.
Een Siberische tijger in de dierentuin Artis heeft een 49-jarige man in zijn linkerarm gebeten. Of de arm behouden kan worden is onzeker. Volgens de politie sluipt de man regelmatig Artis binnen en treitert de dieren. "Maandagavond trok hij de tijger aan zijn staart. Die nam dat niet en hapte de man in zijn linkerarm", aldus de politie.

Het gedrag van de tijger werd veroorzaakt door een uitwendige prikkel.

Schrijf alleen de zin op, waarin de uitwendige prikkel voor het gedrag van de tijger staat.

Bestrijden van fruitmotten.

Bij fruitmotten zoeken de mannetjes vrouwtjes om te paren. De vrouwtjes lokken mannetjes door het verspreiden van een geurende stof. Dit geurtje is door wetenschappers nagemaakt om de fruitmotten te bestrijden. Fruitmotten richten schade in het fruit aan. Als fruittelers de geurende stof in grote hoeveelheden in een boomgaard verspreiden, raken de mannetjes volkomen in de war. Van paren komt er dan niets meer terecht, zo leert de ervaring.

In de tekst wordt een prikkel voor het zoekgedrag van de mannelijke fruitmotten vermeld.

Noem die prikkel.

Piranha.

De volgende tekst is afkomstig uit een regionaal dagblad.
De heer Jansen is al zeventien jaar oppasser bij de vissen in de dierentuin van Rhenen. Hij heeft al jaren de zorg voor de roofvissen, zoals de piranha's. Toch gaat ook hij wel eens onverstandig met deze dieren om. Aan het eind van een middag pakte mijnheer Jansen een blaadje, dat op het water gevallen was, van het wateroppervlak weg. Een van de piranha's uit het aquarium zag dat en hapte, in een fractie van een seconde, een klein stukje uit mijnheer Jansens pink.

Wat was de uitwendige prikkel voor mijnheer Jansen om het blaadje op te pakken?

Haaien vallen aan.

Haaien vallen meestal geen mensen aan. Zij beschouwen mensen niet als prooidieren. Tòch zijn er mensen die vervelende ervaringen hebben met haaien. Soms vallen haaien langs de Amerikaanse kust mensen aan die rustig liggen te dobberen op hun surfplank. Onlangs meenden duikers een verklaring voor dit gedrag van de haaien te hebben gevonden. Van onderaf gezien lijkt een surfer met de benen naast een surfplank op een zeehond. Zeehonden staan wel op het menu van haaien. In het beschreven aanvalsgedrag van de haaien spelen
inwendige en uitwendige prikkels een rol.

Welke prikkels zijn dat?

inwendige prikkel voor een haai: . . . . . . . . . . . .
uitwendige prikkel voor een haai: . . . . . . . . . . .

Kip en kuiken.
Zie figuur B 3440 en figuur B 3441 van de bijlage.

In 1933 wilde de Duitse onderzoeker Brückner weten hoe een kip haar kuiken herkent. Hij deed de volgende twee proeven.

Brückner zette een kuiken onder een glazen bak. De kip bleek niet op haar kuiken te reageren.
Zie figuur B 3440

Bij een andere proef plaatste Brückner een houten schutting tussen de kip en het kuiken. Onmiddellijk zocht de kip naar haar piepende jong. Een kip heeft zintuigen zoals gehoor en zien.
Zie figuur B 3441

Door welk zintuig herkent een kip haar kuiken? Leg je antwoord uit met de proeven van Brückner.

Een verleidelijke pose.
Zie figuur A 841 van de bijlage.

In de afbeelding A 841 is een meisje tweemaal getekend. In beide tekeningen is de verhouding tussen de verschillende delen van het lichaam aangegeven. Tekening 2 geeft de verhouding aan die gemiddeld voorkomt bij meisjes. In tekening 1 zijn de benen langer gemaakt.

Van welk soort prikkel wil de tekenaar in deze tekening gebruik maken?

van een [invulveld] prikkel

Oppassen!

Hieronder is een artikel uit een regionaal dagblad weergegeven.

Van onze verslaggever
De heer Jansen is al zeventien jaar oppasser bij de vissen in de dierentuin van Rhenen. Hij heeft al jaren de zorg voor de roofvissen, zoals de piranha's. Toch gaat ook hij wel eens onverstandig met deze dieren om. Aan het eind van een middag pakte mijnheer Jansen een blaadje, dat op het water was gevallen, van het wateroppervlak weg. Een van de piranha's uit het aquarium zag dat en hapte in een fractie van een seconde een klein stukje uit mijnheer Jansens pink

1. Wat is voor mijnheer Jansen de prikkel om het blaadje op te pakken?
2. En wat is de respons van de piranha op het oppakken van het blaadje door mijnheer Jansen?

Model staan.
Zie figuur A 843 van de bijlage.

In de afbeelding A 843 is een mannequin van gemiddeld postuur afgebeeld naast een modetekening.

Van welk soort prikkel wil de tekenaar in deze modetekening gebruik maken?
van een [invulveld] prikkel

Gedrag van soortgenoten.

Hoe heet het gedrag van soortgenoten ten opzichte van elkaar? Dit is [invulveld] gedrag

De pinguïndans bij futen.
Zie figuur B 3303 van de bijlage.

Bij futen is onder andere de zogenaamde pinguïndans waar te nemen. De mannelijke en vrouwelijke partner zwemmen daarbij met de hals over het water gestrekt op elkaar af, met nestmateriaal (waterplanten) in de snavel. Dan rijzen ze al watertrappelend borst aan borst omhoog uit het water (zie de afbeelding).

Tot welk type sociaal gedrag behoort de pinguïndans? tot de [invulveld]

Vleugelpatronen.
Zie figuur B 3638 van de bijlage.

Een mannetjesvlinder heeft een vleugelpatroon zoals in de afbeelding is weergegeven. Om na te gaan of dit patroon een sleutelprikkel is bij voortplantingsgedrag, worden aan vrouwtjesvlinders de afgebeelde 4 modellen aangeboden.

Bij het aanbieden van welk model zullen de minste reacties te verwachten zijn als het patroon een sleutelprikkel is?

bij het aanbieden van model [invulveld]

Kuikenproef.
Zie figuur B 3646 van de bijlage.

Bij een proef werd één van de kuikens van een kloek onder een geluiddichte glazen stolp gezet (zie de afbeelding). Het kuiken ging angstig springen en piepen. Hoewel de kloek het kuiken zag, reageerde ze niet.
Bij een tweede proef werd een kuiken in een doos gezet. De kloek kon het kuiken niet zien, maar hoorde wel het gepiep. Nu reageerde de kloek wel.

Wat is voor de kloek de sleutelprikkel om te reageren op een kuiken in gevaar?

De hond uitlaten.

Jan laat zijn hond regelmatig uit. Tijdens de wandeling plast de hond tegen bijna elke lantaarnpaal die ze tegenkomen.

Wat is de functie van dit plasgedrag van de hond?

Plassende pandaberen.
Zie figuur B 3340 van de bijlage.

Mannetjespanda's gaan soms op hun voorpoten staan om te plassen, zodat de urine met geurstoffen op een hoge plek terechtkomt. Ze brengen zo een geurvlag aan (zie de afbeelding).

Hoe wordt een gebied genoemd dat met zulke geurvlaggen wordt aangegeven?

Dit gebied heet een [invulveld]

Vogelgedrag.
Zie figuur B 4484 van de bijlage.

Een mannetje van een bepaalde vogelsoort is in zijn territorium tijdens de paartijd aan het zingen. Hij heeft nog geen vrouwtje.
In het gebied waarin het territorium ligt, bevinden zich nog vier andere vogels:
vogel P: een mannetje van dezelfde soort in zijn eigen territorium;
vogel Q: een mannetje van dezelfde soort dat geen eigen territorium heeft;
vogel R: een vrouwtje van dezelfde soort zonder mannetje;
vogel S: een mannetje van een andere soort die ook in de paartijd zingt.

In de afbeelding wordt weergegeven waar de verschillende vogels zich bevinden in het gebied.

Hieronder staan vier verschillende gedragingen.

Vul de letters van de vogels in bij het gedrag dat ze vertonen als reactie op het zingende mannetje. Gebruik elke letter eenmaal.

De vogel wordt gelokt naar het territorium van het zingende mannetje. letter [invulveld]
De vogel gaat ook zingen. letter [invulveld]
De vogel wordt weggejaagd door het zingende mannetje. letter [invulveld]
De vogel reageert niet op het zingende mannetje. letter [invulveld]

Katten.

Jonge poesjes drukken met de voorpoten ritmisch op de melkklieren van de moeder. Zij krijgen hierdoor meer melk.

Noem de inwendige prikkel voor het beschreven gedrag van de jonge poesjes. Deze prikkel is [invulveld]

Torenvalk.
Zie figuur B 1098 van de bijlage.

De afbeelding geeft een torenvalk weer die staat te 'bidden' boven een weiland. Zodra hij een muis ziet, zal hij naar beneden duiken en de muis grijpen.

Wat is een inwendige prikkel voor dit gedrag van de torenvalk? Deze prikkel is [invulveld]

Stekelbaarsmannetje.
Zie figuur B 3239 van de bijlage.

Een onderzoeker heeft proeven gedaan met stekelbaarsmannetjes.
In voortplantingstijd hebben deze vissen een rode buik. Ze vallen dan andere stekelbaarsmannetjes aan.
De onderzoeker maakte verschillende 'vissen' van plastic.
Hij deed ze aan een stokje in een aquarium met een stekelbaarsmannetje. Daarna noteerde hij of de vis aanviel of niet. Zo ontdekte hij dat elke plastic 'vis' met een rode onderkant werd aangevallen.

Een stekelbaars-mannetje heeft zintuigen zoals reuk, zicht en gehoor.

Welk zintuig is bij het beschreven onderzoek voor het stekelbaarsmannetje het belangrijkste?

Erfelijkheid bij gedrag: ja of nee?
Zie figuur B 3642 en figuur B 3643 en van de bijlage.

Geef met ja of nee aan of de volgende gedragingen grotendeels zijn bepaald door erfelijke factoren.

1. Een pasgeboren kangoeroejong kruipt de buidel van zijn moeder in en zet zich met zijn mond vast om een tepel.

2. Vogeljongen sperren hun bekken wijd open wanneer een van de ouders bij het nest landt (zie de afbeelding). Zie figuur B 3643.

3. Een parkiet geeft 'kusjes' aan zijn baasje.

4. Een kat komt naar de keuken gelopen als de koelkast opengaat.

5. Een hond geeft zijn baasje een poot (zie de afbeelding). Zie figuur B 3642.

-