Oefentoets Biologie: Broeikaseffect | HAVO 4/HAVO 5 | variant 1

1/2 Een stoel van kool.
Zie figuur B 4681 van de bijlage.

Producten uit plantenmateriaal zijn afbreekbaar en ‘CO₂ -neutraal'. Ze zijn daardoor minder belastend voor het milieu dan bijvoorbeeld producten van kunststof. Boeren zien toekomst in bijvoorbeeld vlas voor bouw- en constructiemateriaal. Stammen van bepaalde koolplanten werden, vanwege hun stevigheid, in het verleden al gebruikt voor bouwconstructies.
Kunstenaar Reinier Lagendijk en ontwerper Jan Velthuizen zitten op dezelfde lijn als de boeren, maar hun planten maken meteen al een eindproduct: bijvoorbeeld koolstoelen (zie de afbeelding).
De ontwerper van de koolstoelen plantte koolplantjes, steeds vier bij elkaar, die de poten van een stoel moesten worden. De basis voor het zitvlak ontstaat door dwarsverbindingen te enten op de stammen. Intussen groeien de stammen rustig door voor de rugleuning. "Bij koolstoelen gaat geen materiaal verloren", zegt Velthuizen. "Bij het maken van houten stoelen wordt vijftig procent verspild door het verzagen. Mijn stoelen leveren geen afval op. Zelfs het blad van de kool wordt niet weggegooid, maar als veevoer gebruikt."
Koolstoelen en kunststofstoelen kunnen, nadat ze versleten zijn, verbrand worden. Hierbij ontstaan onder andere water en CO₂ als afvalproducten.

Leg uit dat koolstoelen wel CO₂ -neutraal te produceren zijn, kunststofstoelen daarentegen niet.

2/2 Een stoel van kool.
Zie figuur B 4539 van de bijlage.
Zie figuur A 1010 van de bijlage.

Bij enten wordt een afgesneden takje (entrijs) zo op een onderstam geplaatst, dat het daarop vastgroeit (zie de afbeelding B 4539).
Voor de aanvoer van anorganische voedingsstoffen is de entrijs aangewezen op de onderstam. In de afbeelding A 1010 is een dwarsdoorsnede van de onderstam afgebeeld. Met P en Q wordt transportweefsel aangegeven.

Met welk weefsel van de onderstam moet de entrijs in elk geval contact maken om anorganische voedingsstoffen uit de wortel te ontvangen?

Juist of onjuist.

Noteer of de volgende beweringen juist zijn of onjuist.

1. Chloorfluorkoolwaterstoffen tasten de ozonlaag in de atmosfeer aan. [invulveld]
2. Vooral de intensieve veehouderijen zorgen voor uitstoot van CFK's. [invulveld]
3. Door aantasting van de ozonlaag neemt de kans op huidkanker toe. [invulveld]
4. Het gat in de ozonlaag heeft een daling van de zeespiegel tot gevolg. [invulveld]

3/6 Een plus een plus een is vier.

Wat wordt bedoeld met warmte-kracht-koppeling ?

4/6 Een plus een plus een is vier.

Maak met behulp van 'black boxes' een schema van het geheel van activiteiten dat gekoppeld gaat worden.

5/6 Een plus een plus een is vier.

Welk groot voordeel biedt de koppeling van drie (of in de toekomst misschien meer) bedrijven ?

6/6 Een plus een plus een is vier.

Welke voordelen heeft de koppeling van een elektriciteitscentrale met een AVI ?

Afval.

Afvalhout en landbouwafval zoals stro (stengels) en kaf (harde beschermlagen van graankorrels) kunnen worden gebruikt als brandstof in plaats van fossiele brandstoffen.
Nadeel van het gebruik van fossiele brandstoffen is dat dit leidt tot een toename van de hoeveelheid CO₂ in de atmosfeer, met als mogelijk gevolg het broeikaseffect.

Leg uit waardoor bij gebruik van afvalhout en dit landbouwafval geen extra CO₂ in de atmosfeer komt en bij het gebruik van fossiele brandstoffen wel. Vermeld in je uitleg de processen die daarbij van belang zijn.

Smeermiddelen uit planten.

Normaal wordt als smeerolie fossiele olie gebruikt. Deze fossiele olie is ontstaan uit resten van planten en dieren die miljoenen jaren geleden hebben geleefd. Zowel fossiele smeerolie als de plantaardige smeerolie uit het krantenbericht moet regelmatig worden ververst. De oude, afgewerkte olie wordt in beide gevallen afgebroken of verbrand. Bij de afbraak of verbranding van beide typen smeerolie ontstaat CO₂ . Het CO₂ -gehalte van de atmosfeer wordt echter alleen verhoogd door het gebruik van fossiele smeerolie en niet door het gebruik van de plantaardige olie, ook niet als het gebruik van deze plantaardige smeerolie zeer groot zou zijn.

Leg uit waardoor het CO₂ -gehalte van de atmosfeer door gebruik van de beschreven plantaardige olie uiteindelijk niet toeneemt.

Klimaat beïnvloedt het verspreidingsgebied van een organisme.
Zie figuur C 392 van de bijlage.

In ons land zien we vier mogelijke reacties van soorten op het warmer worden van het klimaat (zie in de afbeelding de nummers 1 tot en met 4).
Een soort kan allereerst gewoon in zijn areaal blijven (cirkel 1). Er zijn soorten die naar het Noorden of het Zuiden wegtrekken (de cirkels 2 en/of 3). Weer andere soorten kunnen zich door de hogere temperatuur niet in hun huidige gebied handhaven maar kunnen zich niet goed verplaatsen. Het gevolg is dat ze lokaal uitsterven (cirkel 4).

Welke soorten, de noordelijke of de zuidelijke, zullen ten gevolge van het warmer worden van het klimaat uit Nederland als eerste verdwijnen, en in welke richting gebeurt dat?

Fossiele vleermuizen.

Zo'n 50 miljoen jaar geleden nam de diversiteit onder de vleermuizen snel toe.
In die periode steeg de gemiddelde temperatuur op aarde ongeveer zeven graden, waardoor op sommige plaatsen planten en insecten goed konden gedijen.
Een aantal gebeurtenissen die in die tijd kunnen hebben plaatsgevonden zijn:

1. Een verhoogde afgifte van CO₂ en methaan naar de atmosfeer.
2. Een verlaagde afgifte van CO₂ en methaan naar de atmosfeer.
3. Het ontstaan van gaten in de ozonlaag.

Welk van deze gebeurtenissen leidt of welke van deze gebeurtenissen leiden tot een temperatuurstijging?

Broeikasgassen meten in wijn.
Zie figuur C 412 van de bijlage.

In de afbeelding is een kaartje weergegeven met daarop de resultaten van CO₂ -metingen in de atmosfeer. De cijfers geven aan in hoeverre de vastgestelde hoeveelheid CO₂ uit fossiele brandstof verschilt met de referentiewaarde in een gebied met weinig uitstoot van CO₂ uit fossiele brandstof. Deze hoeveelheid werd vastgesteld door een meetstation in de Zwitserse Alpen, op het kaartje aangegeven met een zwarte stip. De getallen op het kaartje zijn in ppm (parts per million). Deze getallen werden gebruikt om het verschil van het ¹⁴ C-aandeel in de verschillende wijnen te toetsen.

- Zal het aandeel ¹⁴ C in de wijnen uit het sterk geïndustrialiseerde Duitsland hoger, gelijk of lager zijn dan van wijnen die gemaakt zijn van druiven die gegroeid zijn in het referentiegebied?
- En hoe zal dit met de wijnen uit Portugal zijn?

afbeelding

De ondergang van de dinosauriërs.
Zie figuur B 5682 van de bijlage.

afbeelding

In de tekst wordt gesproken van een versterkt broeikaseffect.

Wat is de oorzaak daarvan?