Oefentoets Biologie: Biologische begrippen | Hypothese | VO

Test geneesmiddel.

Een nieuw middel voor de behandeling van de ziekte AIDS wordt in een ziekenhuis uitgetest. Patiënten van groep A krijgen het nieuwe middel toegediend; patiënten van groep B geeft men alleen suikerpillen.

Deze test is een voorbeeld van

Natuurwetenschappelijke methode.

Als men in de natuurwetenschappen op de juiste manier te werk gaat, is de volgorde van werken:

Gedaanteverandering bij kikkervisjes.

Een bioloog zag dat de kikkervisjes in een bepaalde vijver eerder van gedaante veranderden dan in een andere vijver. Hij meende dat dit veroorzaakt zou kunnen zijn doordat het water in deze vijver warmer kon zijn dan in de andere vijver.

Deze mening is een

Bladverkleuring.

In de herfst verkleuren de bladeren van loofbomen. Een leerling merkt op dat de bladeren van een linde waarop het schijnsel van een straatlantaarn valt, langer groen blijven dan de bladeren van dezelfde boom die niet door de straatlantaarn worden beschenen. De leerling meent dat het langer groen blijven van de bladeren veroorzaakt wordt doordat deze bladeren langer licht ontvangen dan de overige bladeren van de linde.

Is deze mening een hypothese, een probleemstelling, een voorspelling of een waarneming?

Natuurwetenschappelijke methode.

Een onderzoeker stelt naar aanleiding van een waarneming een hypothese op. Om de hypothese te toetsen voert hij een experiment uit. De resultaten van het experiment zijn echter van dien aard dat zijn hypothese niet wordt bevestigd. Hij voert hetzelfde experiment nog vier maal uit en nog zorgvuldiger uit en in alle gevallen krijgt hij hetzelfde resultaat. De onderzoeker besluit verder te gaan met het onderzoek.

Welke weg dient hij te bewandelen?

Levensverwachting.
Zie figuur A 84 van de bijlage.

De figuur toont de ontwikkeling van de levensverwachting bij mannen en vrouwen, gedurende de laatste veertig jaar.

Formuleer aan de hand van de grafieken voor zowel mannen als vrouwen een verwachting voor levensverwachting in de komende jaren. Motiveer je antwoord.

Beri-beri.

Lees de tekst hieronder over de achtergronden van de ziekte beri-beri in het toenmalige Nederlands-Indië.
afbeelding

Hoe noemt men de gedachte dat micro-organismen de oorzaak zijn van de beri-beri?

Semmelweiss.
Zie figuur B 4914 van de bijlage.

Ignasz Semmelweiss schreef in 1861 dat op afdeling I van een Weens ziekenhuis bij 10% van de bevallingen vrouwen stierven aan kraamvrouwenkoorts, terwijl dit in afdeling II slechts bij 2% van de vrouwen het geval was.
Op afdeling I werkten medische studenten, op afdeling II vroedvrouwen.

Welke van de onderstaande hypothesen die naar aanleiding van deze waarneming geformuleerd kunnen worden, is experimenteel het beste toetsbaar?

Kikkervisjes.

Een bioloog zag dat de kikkervisjes in een bepaalde vijver vroeger gingen metamorfoseren (kikker worden) dan in een andere vijver. Hij meende dat dit veroorzaakt zou kunnen zijn doordat deze vijver warmer was dan de andere.

Hoe noemt men deze mening?

Bij de dokter.

Je komt bij de dokter. Na wat vragen denkt hij dat je een bacteriële keelontsteking hebt. Hij schrijft je een antibioticum voor en vraagt je volgende week terug te komen om te kijken of het heeft geholpen.

Hoe noem je zijn gedachte dat je een bacteriële keelontsteking hebt?

Ontstaan van leven.

Volgens de Zweedse chemicus Svante Arrhenius (1859-1927) bezitten sommige organismen eigenschappen die ze niet door natuurlijke selectie in een aardse omgeving gekregen kunnen hebben. Hij noemde als voorbeeld plantenzaden die geruime tijd blootgesteld werden aan temperaturen dichtbij het absolute nulpunt (-273 °Celsius) en toch hun kiemkracht behielden. Temperaturen dichtbij het absolute nulpunt komen wél voor in de interplanetaire ruimte.
Arrhenius veronderstelde dat het leven op aarde is ontstaan doordat levende organismen vanuit de ruimte de aarde bereikt hebben.

Hoe noemt men in de wetenschap een dergelijke veronderstelling?

Hypothese.

Wat is een hypothese?

Rechtopstaande blaadjes.

In een ingezonden brief vroeg een inwoner van Appingedam welke verklaring er is voor het verschijnsel van de 'rechtopstaande blaadjes'. In het najaar vindt hij herhaaldelijk op het tuinpad afgevallen boombladeren die als vlaggetjes verticaal staan, met hun steeltje in de grond.

Welke van de volgende verklaringen is het meest waarschijnlijk?

1/3 Bloedsomloop in de 16e eeuw.
Zie figuur B 4939 van de bijlage.

In de 16e eeuw werden er flinke vorderingen gemaakt op het gebied van bouw en werking van het menselijk lichaam. Vooral de bloedsomloop en de rol van het hart daarin werd uitgebreid onderzocht. Men verbaasde zich erover dat er geen openingen tussen de twee harthelften konden worden gevonden. Sommigen opperden dat het bloed via een andere route (omweg) van de ene kant van het hart naar de andere ging.

Hoe noemt men zo’n veronderstelling?

1/2 Parasieten.

In de 19de eeuw was er maar heel weinig bekend over de leefwijze van parasieten. In de jaren dertig van die eeuw hield Johann Steenstrup zich bezig met leverbotten, een groep wormen die parasitair leeft in schapen, mensen, vogels en vissen. In het water waar bepaalde slakken leefden, vond hij vrijzwemmende diertjes die cercariën worden genoemd. Hij onderzocht een potje slootwater met zulke cercariën en slakken. Hij ontdekte dat de cercariën de slakken binnendrongen en daar veranderden in leverbotten. In de middendarmklier van de slakken bevonden zich nog andere diertjes, die bedekt waren met honderden kleine haartjes.
Steenstrup ontwikkelde het volgens zijn tijdgenoten 'krankzinnige' idee dat al deze vormen stadia waren uit de levenscyclus van één diersoort.

Hoe noemt men zo'n idee als dat van Steenstrup?

2/2 Parasieten.

Een arts, dr. Küchenmeister, ging ervan uit dat zo'n levenscyclus ook voorkwam bij de lintworm, ook een parasiet van de mens. Hij beweerde dat blaaswormen uit varkensvlees jonge lintwormen waren. Om dat idee te testen vroeg hij in 1854 toestemming om een ter dood veroordeelde moordenaar rauw varkensvlees met blaaswormen te eten te geven. Na diens executie onderzocht Küchenmeister de darmen van de veroordeelde.

Welk resultaat verwachtte Küchenmeister?

1/2 Een parasiet knoeit met de psyche.

De eencellige parasiet Toxoplasma gondii komt bij één op de drie mensen voor in het zenuwstelsel en in de spieren. Daar kan de parasiet jarenlang verblijven, zonder duidelijke ziekteverschijnselen te veroorzaken. De parasiet komt binnen via besmet vlees of besmette vis. Ook veel muizen zijn besmet. Besmette muizen blijken zich actiever en minder voorzichtig te gedragen dan niet-besmette muizen. De Tsjech Jaroslav Flegr beweerde dat deze gedragsverandering door Toxoplasma wordt veroorzaakt.

Welke term wordt gebruikt voor Flegrs bewering?

2/2 Een parasiet knoeit met de psyche.

Flegr ging nog verder. Hij dacht dat Toxoplasma ook het gedrag van mensen kon beïnvloeden. Daarom deed hij een persoonlijkheidstest bij 500 studenten. Bij deze test werd onder andere de mate van activiteit en opvliegendheid bepaald. Vervolgens keek hij of ze met Toxoplasma waren geïnfecteerd of niet.
Flegr deed daarna een onderzoek waarbij hij in het bloed van 200 geïnfecteerde personen de concentratie antistoffen tegen de parasiet bepaalde. Hiermee kan vastgesteld worden hoe lang geleden de personen besmet zijn. Hij vergeleek eerst de uitkomst van de persoonlijkheidstest van pas besmette personen met een controlegroep van niet-besmette personen. Vervolgens vergeleek hij de uitkomst van lang geleden en dus langdurig besmette personen met dezelfde controlegroep. Hij vond meer persoonlijkheidsverschuiving bij de langdurig besmette personen dan bij de pas besmette personen.
Flegr trok uit zijn laatste onderzoek de conclusie dat Toxoplasma verantwoordelijk is voor de persoonlijkheidsverandering van besmette personen.

Leg uit dat de resultaten de conclusie van Flegr ondersteunen.

Evolutie van de mens.
Zie figuur B 4680 van de bijlage.

Na het verschijnen van zijn boek 'On the Origin of Species' verscheen in een Engelse krant een spotprent van Charles Darwin, uitgebeeld als harige aap.
De mens is echter de enige primaat met een naakte huid en de betekenis daarvan is nooit helemaal opgehelderd. Omdat zeezoogdieren ook niet veel beharing hebben, gaf de menselijke naaktheid zelfs aanleiding tot de speculatieve gedachte dat ook de menselijke voorouders een tijdje in zee hebben geleefd.

Hoe noemt men in de wetenschap een veronderstelling, zoals de gedachte dat menselijke voorouders een tijdje als zeedieren hebben geleefd?