Oefentoets Biologie: Ziekten | HAVO 4/HAVO 5 | variant 8

Deze oefentoets bevat 20 vragen en is te gebruiken in een toetsplatform dat QTI 3.0 ondersteunt. De opgaven zijn gemaakt door een vakdocent Biologie van de NVON. Ideaal om leerlingen gericht te laten oefenen en hun kennis te toetsen.

Aantal vragen

20

Vak(ken)

Biologie

Kerndoel(en)

VO Kerndoel 31: Processen in de natuur

Leerniveau(s)

HAVO 4, HAVO 5

Uitgever

NVON

Copyright

cc-by-sa-40

Ziekten

1/2 Cholera.
Zie figuur A 1200 van de bijlage.

Lees de tekst hieronder en bekijk het kaartje (afbeelding 1).

Afrika zwaar getroffen door cholera
In Kapalanta, even buiten de Oost-Congolese stad Kisangani, is een militair kamp waar jonge ex-rebellen bivakkeren. "We hebben het kamp een keer mogen bezoeken van de Congolese militairen," zegt Lex Winkler, directeur van Artsen zonder Grenzen. "De toestand is uiterst zorgwekkend. Het gaat daar om duizenden ondervoede kinderen."
Kisangani is een van de vele plekken in Afrika waar cholera is uitgebroken. De epidemie heeft zelfs voor Afrikaanse begrippen een enorme omvang bereikt. Artsen zonder Grenzen heeft in zeven getroffen landen 46 172 ziektegevallen geconstateerd en 2022 cholera-doden.
Cholera wordt vooral opgelopen via het nuttigen van geïnfecteerd water of rauw voedsel. De ziekte is vrij goed te behandelen. Het gevaar is dat ze, als gevolg van de extreme uitdroging, al binnen 24 uur dodelijk kan zijn. Winkler: "Mensen raken door abnormaal vochtverlies in shocktoestand, en dan is het gebeurd. Als ze erin slagen het ziekenhuis te bereiken, moeten de patiënten op bedden liggen met een gat erin. Ze lopen letterlijk leeg."

(Uit een artikel van Fred de Vries in de Volkskrant)

- Het land met het hoogste sterftepercentage ten gevolge van cholera is [invulveld].
- Het sterftepercentage is daar [invulveld]. Rond je antwoord af op één decimaal.

afbeeldingafbeelding

Ziekten

2/2 Cholera.

Welke van de volgende zaken zijn erg bevorderlijk voor ontstaan van een cholera-epidemie?

Ziekten

1/2 Manische depressie.

Lithium is het lichtste van alle vaste elementen. Het wordt in de vorm van lithiumcarbonaat gebruikt bij de behandeling van manisch-depressieve patiënten. De ED 50 ligt in de buurt van 0,6 mmol/liter bloed en de LD 50 in de buurt van 2 mmol/liter bloed.

De ED 50 is de hoeveelheid (dosis) die bij 50% een [invulveld] effect geeft.
De LD 50 is de hoeveelheid (dosis) die bij 50% een [invulveld] effect geeft.

Ziekten

1/6 Mossellijm.

Lees de volgende tekst.

"Botsplinters kunnen plakken is een veel gehoorde wens in de medische wereld', zegt dr. Mieke van der Leeden. 'Botsplinters van een verbrijzeld been kunnen op dit moment niet meer worden teruggeplaatst. Het enige dat rest is vlakschuren en dat kan leiden tot ontstekingsreacties." Lijmen zou volgens medici een hele goede optie zijn. Ook het lijmen van inwendige wonden na een operatie zou uitkomst bieden.

De huidige meest toegepaste medische lijmen zijn net als hobbylijmen gebaseerd op cyano-acrylaat. Dat is goed te gebruiken als lijm voor de huid bij snijwonden, maar inwendig leidt dat tot ontstekingen en andere problemen. "Bovendien moet je voor inwendig gebruik een lijm hebben die biologisch afbreekbaar en biocompatibel is", zegt chemicus Haemers.

Gelukkig zijn er mensen die goed om zich heen kijken. De natuur heeft namelijk al een oplossing voor het probleem: plakken in een waterige en zoute oplossing. De blauwe zeemossel, Mytilus edulis, hecht zich zeer sterk aan vele objecten die in het zeewater liggen, drijven of staan. Ze doen dat met byssusdraden, waarin lijmeiwitten zitten. Deze lijmeiwitten bestaan uit lange ketens van aminozuren. Ze worden als een kleverig goedje uitgescheiden door de voetklier. Deze voetklier kan verschillende eiwitten produceren. Elk eiwit heeft een specifieke functie. Na enige tijd verharden de byssusdraden, ze worden dan taai en elastisch.

Van der Leeden: "Nu, deze byssusdraden, en eigenlijk het dotje lijm waarmee ze vastzitten aan een ondergrond (meerpaal of steen) is de sleutel tot een medische lijm voor inwendig gebruik. Het is een lijm met een goede hechtsterkte op een glad oppervlak in een zout en waterig milieu. De kracht van deze mossellijm en zijn fysische eigenschappen is precies wat medici nodig hebben."

Hoe het gehele lijm proces werkt is nog niet geheel begrepen. Het lijmproces van de mossel bestaat uit de volgende fases: het voorbehandelen van het substraat, het produceren van de lijm, het (uit)reageren van de lijm en het weer absorberen van de lijm. De mossellijm hecht op de metaalionen van een oppervlak. De lijm hecht niet op een super glad (teflon) oppervlak.
De eiwitten die de mossel gebruikt zijn genummerd van 1 tot 5 Mefp-1 (Mytilus edulis foot protein) is het eerste, in 1981 door Haemers, ontdekte eiwit. Mefp-1 en 2 zorgen samen voor de verbindingen (cross-links). De functie van Mefp-3 in de mosselijm is nog niet bekend.''

bewerkt naar de website www.delftintegraal.tudelft.nl/info/

Zie volgende scherm




-

Ziekten

2/6 Mossellijm.
Zie figuur B 5498 van de bijlage.

Waardoor ontstaan er ontstekingen bij het gebruik van cyano-acrylaat?

afbeeldingafbeelding

Ziekten

3/6 Mossellijm.

Leg uit waarom lijm bij inwendig gebruik biologisch afbreekbaar moet zijn.

[invulveld]

Ziekten

6/6 Mossellijm.

Beschrijf wat er voor onderzoek nodig is, voordat men mossellijm kan gebruiken als inwendige lijmstof bij patiënten.

[invulveld]

Ziekten

1/2 Kruistocht in spijkerbroek.

Lees het fragment hieronder uit Kruistocht in spijkerbroek van Thea Beckman.

afbeeldingafbeelding

Zie volgende scherm

Ziekten

2/2 Kruistocht in spijkerbroek.

Dolf, een jongen van 16 jaar, wordt met een tijdmachine teruggeflitst in de tijd. Hij belandt in een groot avontuur als hij de leiding neemt over een kinderkruistocht van Keulen via de Alpen en Italië naar Jeruzalem.

Welke maatregel of maatregelen kan Dolf (als niet-arts) nemen om de epidemie te stoppen?

Ziekten

Besmettingsgevaar.
Zie figuur B 5502 van de bijlage.

Deze mensen hebben hun gezicht bedekt, omdat ze bang zijn voor besmetting.

Wat ontbreekt er in hun bloed waardoor ze niet immuun zijn?

afbeeldingafbeelding

Ziekten

Ziekten.

Zet de beschrijvingen in de rechterkolom naast de bijbehorende namen van de ziekten in de linkerkolom.

  • geslachtsziekte

  • leverziekte

  • eiwitgebreksziekte

  • vermageringsziekte

  • chlamydia

  • hepatitis B

  • kwasjiorkor

  • marasmus

Ziekten

Onderzoek in het tropisch regenwoud.
Zie figuur B 5503 van de bijlage.

Er wordt veel onderzoek gedaan in het tropisch regenwoud naar planten die als medicijn kunnen werken. Tinde van Andel (zie afbeelding hiernaast) deed onderzoek in Guyana en ontdekte dat de plaatselijke bevolking veel planten met die bedoeling gebruikte. Zij stelde voor, onderzoek te laten doen naar de Black Haiari-plant (Longocarpus chrysophyllus), die plaatselijk gebruikt wordt tegen huidkanker.

Welk effect heeft deze plant blijkbaar?

afbeeldingafbeelding

Ziekten

Zoönosen.

Zoönosen zijn ziektes die bij dieren voorkomen en die op mensen kunnen overgaan.
Drie belangrijke zoönosen bij katten zijn:

1. Toxoplasmose;
2. Toxocariose;
3. Kattenkrabziekte.

Toxoplasmose wordt veroorzaakt door een eencellig diertje, Toxocariose door een spoelworm en Kattenkrabziekte door de bacterie Bartonella henselae.

Welk van deze drie ziekten kan of welke kunnen behandeld worden met antibiotica, als ze van de kat op de mens zijn overgegaan?