Oefentoets Biologie: Lever | HAVO 4/HAVO 5 | variant 2

1/3 Uitscheiding.
Zie figuur B 2589 van de bijlage.

De afbeelding geeft schematisch de kop van een zeevogel weer. Deze vogel drinkt voornamelijk zeewater.
Boven op de snavel bevindt zich de uitmonding van een zoutklier die dient voor de uitscheiding van overtollige zouten.

De mens bezit geen zoutklier zoals deze zeevogel. Wel raakt de mens via de zweetklieren zouten kwijt. Voor de uitscheiding van overtollige zouten heeft de mens een speciaal paar organen.

Welke organen zijn dit? Dit zijn de [invulveld]

2/3 Uitscheiding.

Als deze zeevogel de overtollige zouten niet via de zoutklier uitscheidt, wordt de zoutconcentratie in het bloedplasma te hoog. Als gevolg daarvan treedt waterverplaatsing binnen het lichaam van de zeevogel op waardoor het watergehalte van de cellen verandert.

Hoe noemt men deze waterverplaatsing?
En wordt door deze waterverplaatsing het watergehalte van de cellen lager of hoger?

3/3 Uitscheiding.

Een van de stoffen die de mens uitscheidt, is ureum. Ureum wordt gevormd bij de afbraak van bepaalde organische stoffen.

Noem het orgaan waarin de vorming van ureum plaatsvindt.
Bij afbraak van welke groep organische stoffen wordt ureum gevormd?

De lever.
Zie figuur B 515 van de bijlage.

De tekening stelt schematisch de lever van de mens voor met aansluitende bloedvaten, galbuis, galblaas en een gedeelte van de dunne darm.

Iemand heeft bij het tekenen van de twee buizen of vaten de juiste stroomrichting van de vloeistof met pijlen trachten aan te geven.

Is de pijl bij P juist geplaatst?
En de pijl bij Q?

afbeelding

Afbraak schadelijke stoffen.

De hoeveelheden water en voedsel die de mens opneemt, worden slechts voor een deel door het lichaam gebruikt. Sommige stoffen uit het voedsel zijn zelfs schadelijk voor het lichaam. Deze stoffen worden in het lichaam onschadelijk gemaakt en uitgescheiden. Ook bij de normale stofwisseling ontstaan producten die schade in het lichaam zouden veroorzaken als ze zich ophoopten.

Welk orgaan heeft of welke organen hebben als functie het afbreken van schadelijke stoffen?

Gifstoffen.

De gewasbeschermingsmiddelen parathion en para-oxon lijken veel op elkaar. Deze middelen veroorzaken spierkramp. Hun giftigheid voor de mens hangt sterk af van de manier waarop ze in het bloed terechtkomen: via de wand van het verteringskanaal of de huid.
Onderstaande tabel geeft weer hoe de giftigheid afhankelijk is van de wijze van opname.
afbeelding
Op grond van deze gegevens worden de volgende veronderstellingen gedaan:

1. Para-oxon wordt in het spijsverteringskanaal of in de lever omgezet in een niet-giftige stof.
2. Parathion wordt in de lever omgezet in een niet-giftige stof.
3. Parathion wordt in het spijsverteringskanaal of in de lever omgezet in een meer giftige stof.

Welke van deze veronderstellingen kunnen juist zijn?

De lever.

In de lever kunnen aminozuren worden omgezet in een gedeelte dat stikstof bevat en een gedeelte zonder stikstof. Het gedeelte met stikstof wordt in de lever verwerkt in een andere stikstofverbinding.

Ontstaan bij de beschreven processen in de lever stoffen die kunnen worden geassimileerd en/of stoffen die kunnen worden gedissimileerd en/of stoffen die kunnen worden uitgescheiden?

De lever.

Welke stof ontstaat in de lever als gevolg van de afbraak van aminozuren?

Eiwitten.

In het lichaam van de mens bevinden zich eiwitten, waarin ongeveer twintig verschillende aminozuren voorkomen.
Het voedsel hoeft slechts acht van deze aminozuren te bevatten.

In welk orgaan worden de overige aminozuren gevormd en welke stoffen leveren de hiervoor benodigde stikstof?

afbeelding

De lever.

In de lever kunnen aminozuren worden omgezet in een gedeelte dat stikstof bevat en een gedeelte zonder stikstof. Het gedeelte met stikstof wordt in de lever verwerkt in een andere stikstofverbinding.

Ontstaan bij de beschreven processen in de lever stoffen die kunnen worden geassimileerd?
En stoffen die kunnen worden gedissimileerd?
En stoffen die kunnen worden uitgescheiden?

afbeelding

Buisjes in de lever.

In de lever worden tal van buisjes gevonden:

1. de vertakkingen van de leverslagader;
2. vertakkingen van de poortader;
3. vertakkingen van de leverader;
4. vertakkingen van de galgang.

In welke buisjes is het ureumgehalte het hoogst?

De lever.

Bij de mens worden het ureumgehalte en het kooldioxidegehalte van het bloed in de leverader vergeleken met die van het bloed in een longader.

Bevat 1 ml bloed in de leverader meer of evenveel van genoemde stoffen in vergelijking met 1 ml bloed in deze longader?

Het bloed in de leverader bevat

De lever.
Zie figuur B 344 van de bijlage.

De tekening stelt de lever voor met aansluitende bloedvaten.
Voor deze bloedvaten geldt:

- het glucosegehalte in bloedvat 1 is gemiddeld hoger dan dat in de bloedvaten 2 en 3.
- het ureumgehalte in bloedvat 2 is gemiddeld hoger dan dat in de bloedvaten 2 en 3.

Hoe heten de bloedvaten 1, 2 en 3?

afbeelding

De lever.

In het lichaam van de mens kunnen onder andere de volgende processen plaatsvinden:

1. het omzetten van glycogeen in glucose,
2. het afbreken van aminozuren,
3. het afbreken van hemoglobine,
4. het produceren van glucagon,
5. het onschadelijk maken van giftige stoffen die in het bloed aanwezig zijn.

Welke van deze processen kunnen plaatsvinden in de lever?

Omzettingen.

De omzetting van eiwitten, koolhydraten en vetten in de stofwisseling van de mens wordt onderzocht.

Bij omzetting van welke van deze stoffen ontstaan zowel CO₂ , H₂ O als ureum?

Gal.

Wordt gal geproduceerd door de galblaas of door de lever?
Van welke bloedbestanddelen zijn de galkleurstoffen afbraakproducten?

afbeelding

Gal.

Bij de mens bestaat gal onder andere uit water, galzouten en galkleurstoffen. De galkleurstoffen worden gevormd uit afbraakproducten van bepaalde bloedbestanddelen.
Drie bloedbestanddelen zijn bloedplaatjes, rode bloedcellen en witte bloedcellen.

Welke van deze bloedbestanddelen leveren de afbraakproducten waaruit de galkleurstoffen worden gevormd?

Glucose.

De glucoseconcentratie in het lichaam van de mens wordt in normale situaties op een waarde van ongeveer 70 mg glucose per 100 ml bloed gehouden.
Vier organen zijn: een beenspier, de dunne darm, het hart en de lever.

Welk van deze organen is direct betrokken bij het constant houden van de glucoseconcentratie in het bloed?

Glucosegehalte.

Bij een persoon wordt geconstateerd dat op een bepaald ogenblik het glucosegehalte van het bloed in de leverader hoger is dan dat van het bloed in de poortader.
Er wordt verondersteld dat dit een gevolg kan zijn van:

1. een verlaagd adrenalinegehalte van het bloed;
2. een verhoogd glucagongehalte van het bloed;
3. een verhoogd insulinegehalte van het bloed.

Welke van deze veronderstellingen kan of welke kunnen juist zijn?

De lever.

Het bloed dat bij de mens de alvleesklier verlaat, komt direct via een ader in de lever terecht.

Welk van de onderstaande processen in de lever kan hierdoor snel vanuit de alvleesklier worden geregeld?

Geelzucht.

Geelzucht wordt dikwijls veroorzaakt door een aandoening van de lever.
De lever kan dan bepaalde activiteiten niet in voldoende mate verrichten.
Een afbraakproduct, dat normaal aan de twaalfvingerige darm wordt afgegeven, wordt bij geelzucht onvoldoende door de lever uit het bloed verwijderd, waardoor de patiënt een gele kleur krijgt.

Is dit een afbraakproduct van fibrinogeen of van hemoglobine?
Is dit afbraakproduct ureum?

afbeelding

1/6 Grote schoonmaak.
Zie figuur B 4364 van de bijlage.

De lever is een belangrijk orgaan in het menselijk lichaam. Eén van de taken van de lever is het verwijderen van schadelijke en giftige stoffen uit het bloed; schoonmaken dus! Zonder lever zouden we binnen 24 uur sterven aan een totale vergiftiging door ammoniak. De lever zet ammoniak om in ureum. Een ander schoonmaakproces van de lever gebeurt in samenwerking met de milt. In de milt worden rode bloedcellen afgebroken, waarvan afvalproducten door de lever naar de twaalfvingerige darm worden uitgescheiden. Verder kan de lever bepaalde stoffen opslaan tot het lichaam de stof nodig heeft. Medicijnen worden door de lever gezien als giftige stoffen en zo mogelijk afgebroken.
Een onderzoeker bekijkt een preparaat van een stukje van de lever. Zie de afbeelding.
Met een kleuringstechniek kan hij glycogeen aantonen.

In welk van de genummerde delen zal hij glycogeen hebben aangetoond?

2/6 Grote schoonmaak.

Naast de lever hebben ook andere organen een functie als uitscheidingsorgaan, waarbij afvalstoffen uit het inwendige milieu verwijderd worden.

Noteer twee andere uitscheidingsorganen.

3/6 Grote schoonmaak.

Aminozuren van het verteerde voedsel worden opgenomen in het bloed. Hieronder staan drie beweringen:

1. De opname van aminozuren in het bloed vindt plaats vanuit een zuur milieu.
2. De opname van aminozuren in het bloed vindt plaats via de darmvlokken.
3. De opname van aminozuren in het bloed vindt plaats door actief transport.

Welke van de onderstaande beweringen met betrekking tot de opname van aminozuren zijn juist?

4/6 Grote schoonmaak.
Zie figuur B 4365 van de bijlage.

De lever is verbonden met aan- en afvoerende bloedvaten. In de afbeelding zie je een schematische weergave van de lever met aan- en afvoerende bloedvaten.

Noteer de namen van de bloedvaten 1, 2 en 3.

5/6 Grote schoonmaak.
Zie figuur B 4365 van de bijlage.

De lever is verbonden met aan- en afvoerende bloedvaten. In de afbeelding zie je een schematische weergave van de lever met aan- en afvoerende bloedvaten.
Het bloed in de bloedvaten (1 tot en met 3) verschilt onderling sterk wat betreft het O₂ -, het ureum- en het glucosegehalte. Iemand eet een volgens de maaltijdschijf samengestelde warme maaltijd. Een uur na de warme maaltijd worden O₂ -, ureum- en glucosegehalte gemeten.

Schuif in de tabel hieronder achter de drie genummerde bloedvaten de onderzochte stof waarvan het gehalte in dat bloedvat het hoogste is.

6/6 Grote schoonmaak.
Zie figuur A 1037 van de bijlage.

De lever speelt een belangrijke rol in het handhaven van de glucoseconcentratie in het bloed.
In de afbeelding wordt deze regeling schematisch weergegeven. Door intensief te sporten of door een koolhydraatrijke maaltijd te gebruiken kan men het regelsysteem zodanig beïnvloeden, dat er bepaalde hormonen geproduceerd worden die de glucoseconcentratie in het bloed beïnvloeden.

Maak dit schema compleet door in de vier genummerde cirkeltjes met een + of een - aan te geven of het glucosegehalte er stijgt (+) of daalt (-).

- Vul op de stippellijnen de namen van de hormonen P en Q in.

1/2 Stofwisseling.

De hoeveelheden water en voedsel die de mens opneemt, worden slechts voor een deel door het lichaam gebruikt. Sommige stoffen uit het voedsel zijn zelfs schadelijk voor het lichaam. Deze stoffen worden in het lichaam onschadelijk gemaakt en uitgescheiden. Ook bij de normale stofwisseling ontstaan producten die schade in het lichaam zouden veroorzaken als ze zich ophoopten.

Welk orgaan heeft of welke organen hebben als functie het afbreken van schadelijke stoffen?

2/2 Stofwisseling.

Welke stof ontstaat als gevolg van de afbraak van aminozuren?

Uitscheiding.

Een van de stoffen die de mens uitscheidt, is ureum. Ureum wordt gevormd bij de afbraak van bepaalde organische stoffen.

Noem het orgaan waarin de vorming van ureum plaatsvindt.
- Bij afbraak van welke groep organische stoffen wordt ureum gevormd?

Mariandl als gewrichtssmeer.

In de tekst hieronder is letterlijk een fragment afgedrukt uit een folder voor Mariandl Gelatinaat. De producent van 'Mariandl Gelatinaat' zegt dat zijn product, dat uit gelatine bestaat, goed is voor de gewrichten.
afbeelding
Van sommige van de genoemde aminozuren kan een grotere hoeveelheid in het voedsel aanwezig zijn dan wordt gebruikt voor de opbouw. Overtollige aminozuren worden onder andere omgezet in andere aminozuren.

In welk orgaan gebeurt dat vooral?