Oefentoets Biologie: Gedrag - Algemeen | HAVO 1/HAVO 2/HAVO 3

Pauwen pronken.
Zie figuur B 3640 van de bijlage.

Een mannetjespauw zet de staartveren op bij het zien van een vrouwtje (zie de afbeelding).

Spelen bij dit gedrag van het mannetje motiverende factoren een rol?
En spelen bij dit gedrag van het mannetje prikkels een rol?

Lifter.
Zie figuur B 1099 van de bijlage.

Een lifter staat naast een weg bij Venlo. Hij wil naar Nijmegen. Er komt een auto aan. De lifter maakt het bekende liftersgebaar. De bestuurder van de auto ziet dit en stopt om de lifter mee te nemen.

Op welke uitwendige prikkel reageert de lifter door het maken van het liftersgebaar?

Jankende wolven.

In een dierentuin beginnen de wolven vaak te janken als zij het geluid van een sirene horen. De oppassers in de dierentuin zijn aan dit jankgedrag van de wolven gewend. Voor bezoekers levert het een onverwacht schouwspel op.

Is in de tekst een prikkel voor de wolven genoemd?
En een respons?

Prikkels.

Geluiden, geuren en kleuren kunnen prikkels zijn die bij dieren leiden tot bepaald gedrag.

Welke van deze prikkels kunnen een rol spelen bij het voortplantingsgedrag van dieren?

Partnerkeuze.

Een onderzoeker liet de eieren van een paartje brilduikers uitbroeden door een eend. Ook het verzorgen van de jonge brilduikers tot ze zich zelfstandig konden redden gebeurde door de wilde eend. Daarbij kwamen de jonge brilduikers niet in contact met andere eenden. Vervolgens werd nagegaan op welke soort deze brilduikers hun seksuele gedrag richtten. Bij de vrouwtjes bleken dit brilduikers te zijn. De brilduikermannetjes kozen echter bijna altijd voor een wilde eend.

Welke van de volgende combinaties van uitspraken over de partnerkeuze van de brilduikervrouwtjes en -mannetjes is het meest in overeenstemming met de beschreven proefresultaten?

afbeelding

De rupsendoder.

De rupsendoder is een insectensoort waarvan de vrouwtjes in de voortplantingstijd het volgende gedragspatroon vertonen. Een vrouwtje zoekt een rups en verlamt deze door een steek met haar angel. Zij sleept de rups daarna naar een van tevoren gegraven nest. Bij het nest aangekomen, legt ze de rups neer om het nest te kunnen inspecteren.
Vervolgens wordt de rups in het nest gesleept en legt het vrouwtje een eitje in het verlamde dier. Tenslotte wordt het nest afgesloten met zand of steentjes.
Als iemand de rups tijdens de inspectie van het nest weghaalt en op enige afstand neerlegt haalt de rupsendoder de rups weer op. Bij het nest legt ze de rups weer neer en inspecteert opnieuw het nest. Wanneer de rups steeds weer wordt weggehaald en op enige afstand wordt neergelegd, heeft dit aanvankelijk geen invloed op de handelingen van de rupsendoder. Na vele ervaringen echter, slaat het vrouwtje de inspectie over en legt de rups direct in het nest.

Op grond van bovenstaande gegevens worden de volgende beweringen gedaan:

1. het achterwege blijven van de inspectie is het gevolg van vastliggende gedragspatronen.
2. het achterwege blijven van de inspectie is het gevolg van een leerproces.
3. het achterwege blijven van de inspectie is het gevolg van het ontbreken van de sleutelprikkel.

Welke van deze beweringen is of welke zijn juist?

Kip en kuiken.
Zie figuur B 3440 en figuur B 3441 van de bijlage.

In 1933 wilde de Duitse onderzoeker Brückner weten hoe een kip haar kuiken herkent. Hij deed de volgende twee proeven.

Brückner zette een kuiken onder een glazen bak. De kip bleek niet op haar kuiken te reageren.
Zie figuur B 3440

Bij een andere proef plaatste Brückner een houten schutting tussen de kip en het kuiken. Onmiddellijk zocht de kip naar haar piepende jong. Een kip heeft zintuigen zoals gehoor en zien.
Zie figuur B 3441

Door welk zintuig herkent een kip haar kuiken? Leg je antwoord uit met de proeven van Brückner.

Stekelbaarsmannetje.
Zie figuur B 3239 van de bijlage.

Een onderzoeker heeft proeven gedaan met stekelbaarsmannetjes.
In voortplantingstijd hebben deze vissen een rode buik. Ze vallen dan andere stekelbaarsmannetjes aan.
De onderzoeker maakte verschillende 'vissen' van plastic.
Hij deed ze aan een stokje in een aquarium met een stekelbaarsmannetje. Daarna noteerde hij of de vis aanviel of niet. Zo ontdekte hij dat elke plastic 'vis' met een rode onderkant werd aangevallen.

Een stekelbaars-mannetje heeft zintuigen zoals reuk, zicht en gehoor.

Welk zintuig is bij het beschreven onderzoek voor het stekelbaarsmannetje het belangrijkste?