Oefentoets Biologie: Evolutie - homoloog_analoog | VWO 4/VWO 5/VWO 6

1/2 Homoloog of analoog?

Geef twee voorbeelden van groepen analoge organen.

2/2 Homoloog of analoog?

Leg hierbij uit of er sprake is van convergentie of divergentie.

Vin en vleugel: 6 x juist of onjuist?
Zie figuur A 651 van de bijlage.

1. De vin van een walvis en de vleugel van een vogel hebben veel overeenkomst in bouw.

2. De vin van een walvis en de vleugel van een vogel hebben een gelijke functie.

3. De vleugel van een vogel en de vleugel van een insect hebben veel overeenkomst in bouw.

4. De vleugel van een vogel en de vleugel van een insect hebben een gelijke functie.

5. De vin van een walvis en de vleugel van een vogel zijn waarschijnlijk uit dezelfde grondvorm ontstaan.

6. De vleugel van een vogel en de vleugel van een insect zijn waarschijnlijk uit dezelfde grondvorm ontstaan.

-

Embryo's.
Zie figuur B 1227 van de bijlage.

Iemand vergelijkt de embryonale ontwikkeling van een kip (1) met die van een varken (2).
Hij komt daarbij tot de volgende twee waarnemingen:

1. In een bepaald stadium vertonen embryo's van een kip en een varken veel gelijkenis.
2. Zowel bij de kip als bij een varken ontstaan in een bepaald stadium kieuwspleten, die later weer verdwijnen.

Welke van deze waarnemingen is (zijn) een argument voor evolutie?

Poten van dieren.

De voorpoot van een dolfijn en de voorpoot van een chimpansee vertonen overeenkomst in bouw; de functie is verschillend.

Hoe wordt dit verschijnsel verklaard volgens de evolutietheorie?

Analogie of homologie?
Zie figuur B 1228 van de bijlage.

De bouw en werking van een oog van een inktvis vertonen veel overeenkomst met de bouw en werking van een zoogdieroog.

Is hier sprake van analogie of van homologie?
Berust de gelijkenis wel of niet op verwantschap?

afbeelding

Homologie.
Zie figuur A 265 van de bijlage.

In de afbeelding zijn een poot van een schaap, een vleugel van een meeuw en een vleugel van een vlieg schematisch getekend.

Welke van deze organen zijn homoloog?

Overeenkomst in functie.
Zie figuur A 265 van de bijlage.

Welke van deze organen hebben een overeenkomst in functie, die berust op aanpassing aan hetzelfde milieu?

Convergente evolutie.

Welke van de onderstaande voorbeelden betreft convergente evolutie?

Homologe structuren.

Welke van de volgende structuren zijn homoloog?

Yucca en Agave.
Zie figuur B 5640 van de bijlage.
Zie figuur B 5641 van de bijlage.

De Yucca (afbeelding 1) behoort tot de familie der lelieachtigen, de Agave (afbeelding 2) is een narcisachtige.
Beide planten hebben een sterke overeenkomst in uiterlijk.

Hoe noemt men een dergelijke overeenkomst?

Homologe stelsels.

Van welke organenstelsels kan men zeggen dat ze homoloog zijn bij de genoemde diergroepen?

Homologe organen.

Hieronder staan zes verschillende organen.

Welke van deze zes zijn homoloog?

Homoloog.

Hieronder twee beweringen:

I. Homologe organen zijn de voorpoot van een bruinvis en de vleugel van een vogel, omdat ze hetzelfde bouwplan hebben.
II. Homoloog zijn het inwendige skelet van een mens en het uitwendige chitinepantser van een insekt, omdat ze dezelfde functie hebben, namelijk stevigheid, bescherming en aanhechting van spieren.

Welke bewering is of welke beweringen zijn juist?

Inktvisoog.
Zie figuur B 5654 van de bijlage.

De bouw en de werking van een oog van een inktvis vertonen veel overeenkomst met de bouw en de werking van een zoogdieroog (zie hiernaast, 1 = inktvisoog; 2 = zoogdieroog).

Is hier sprake van convergentie of van divergentie? Van .
Berust de gelijkenis op verwantschap? .

Antivries-eiwit.
Zie figuur B 5655 van de bijlage.

De rups Choristoneura fumiferena beschikt over een eiwit dat ijsvorming in het lichaam bij zeer lage temperaturen voorkomt. Lees onderstaande tekst.
"Het is nog een raadsel hoe de rups in de evolutie aan zijn anti-vrieseiwit is gekomen. Er zijn in de databanken geen verwante eiwitten gevonden. Bij veel andere anti-vrieseiwitten is dat wel het geval. Zo zijn sommige van de anti-vrieseiwitten uit vissen waarschijnlijk geëvolueerd uit het eiwitknippend enzym trypsinogeen, gezien hun verwantschap daarmee. Bepaalde anti-vrieseiwitten uit kouderesistente planten zijn verwant aan eiwitten die giftig zijn voor belagers. Het rupseneiwit is ook niet verwant aan het onlangs geïsoleerde anti-vrieseiwit van de meeltor." Tenebrio molitor.

Is er ten aanzien van het ontstaan van de diverse anti-vrieseiwitten sprake van convergentie of van divergentie? Leg je antwoord uit.

Reuzenpanda en chimpansee.
Zie figuur B 5695 van de bijlage.

Homoloog en analoog zijn biologische begrippen die als volgt worden omschreven:

• homoloog: met gelijk bouwplan door gemeenschappelijke afstamming
• analoog: met gelijke functie zonder gemeenschappelijke afstamming

In nevenstaande afbeelding staat de bouw van de voorpoot van de reuzenpanda en van de chimpansee weergegeven.
De opponeerbare zesde vinger van de reuzenpanda wordt evenals de opponeerbare duim van de chimpansee gebruikt tijdens het grijpen van voedsel.

Is de opponeerbare zesde vinger van de reuzenpanda homoloog en/of analoog aan de opponeerbare duim van de chimpansee?

Flippers.

Wat beschrijft het best de overeenkomst in de flippers bij zeehonden, haaien en pinguins?