Oefentoets Biologie: Evolutie - homoloog_analoog | VWO 4/VWO 5/VWO 6

Deze oefentoets bevat 18 vragen en is te gebruiken in een toetsplatform dat QTI 3.0 ondersteunt. De opgaven zijn gemaakt door een vakdocent Biologie van de NVON. Ideaal om leerlingen gericht te laten oefenen en hun kennis te toetsen.

Aantal vragen

Vak(ken)

Biologie

Kerndoel(en)

VO Kerndoel 31: Processen in de natuur

Leerniveau(s)

VWO 4, VWO 5, VWO 6

Uitgever

NVON

Copyright

cc-by-sa-40

Evolutie

1/2 Homoloog of analoog?

Geef twee voorbeelden van groepen analoge organen.

Evolutie

2/2 Homoloog of analoog?

Leg hierbij uit of er sprake is van convergentie of divergentie.

Evolutie

Embryo's.
Zie figuur B 1227 van de bijlage.

Iemand vergelijkt de embryonale ontwikkeling van een kip (1) met die van een varken (2).
Hij komt daarbij tot de volgende twee waarnemingen:

1. In een bepaald stadium vertonen embryo's van een kip en een varken veel gelijkenis.
2. Zowel bij de kip als bij een varken ontstaan in een bepaald stadium kieuwspleten, die later weer verdwijnen.

Welke van deze waarnemingen is (zijn) een argument voor evolutie?

afbeelding

alleen waarneming 1
alleen waarneming 2
zowel waarneming 1 als 2
geen van beide waarnemingen

Evolutie

Poten van dieren.

De voorpoot van een dolfijn en de voorpoot van een chimpansee vertonen overeenkomst in bouw; de functie is verschillend.

Hoe wordt dit verschijnsel verklaard volgens de evolutietheorie?

Deze organismen hebben een gemeenschappelijke voorouder; het verschil in functie hangt samen met aanpassing aan een verschillend milieu.
Deze organismen hebben een gemeenschappelijke voorouder; de overeenkomst in bouw is veroorzaakt door een overeenkomstig milieu.
Deze organismen hebben verschillende voorouders; het verschil in functie is daar een overblijfsel van.
Deze organismen hebben verschillende voorouders; de overeenkomst in bouw is veroorzaakt door een overeenkomstig milieu.

Evolutie

Analogie of homologie?
Zie figuur B 1228 van de bijlage.

De bouw en werking van een oog van een inktvis vertonen veel overeenkomst met de bouw en werking van een zoogdieroog.

Is hier sprake van analogie of van homologie?
Berust de gelijkenis wel of niet op verwantschap?

afbeelding

afbeelding

Evolutie

Homologie.
Zie figuur A 265 van de bijlage.

In de afbeelding zijn een poot van een schaap, een vleugel van een meeuw en een vleugel van een vlieg schematisch getekend.

Welke van deze organen zijn homoloog?

afbeelding

De poot van het schaap en de vleugel van de meeuw.
De poot van het schaap en de vleugel van de vlieg.
De vleugel van de meeuw en de vleugel van de vlieg.

Evolutie

Overeenkomst in functie.
Zie figuur A 265 van de bijlage.

Welke van deze organen hebben een overeenkomst in functie, die berust op aanpassing aan hetzelfde milieu?

afbeelding

De poot van het schaap en de vleugel van de meeuw.
De poot van het schaap en de vleugel van de vlieg.
De vleugel van de meeuw en de vleugel van de vlieg.

Evolutie

Convergente evolutie.

Welke van de onderstaande voorbeelden betreft convergente evolutie?

de stroomlijnvorm bij de slechtvalk en de dwergpinguïn
de klauwen van de witstaartarend en de zeearend
de aanwezigheid van vinnen bij de blauwe vinvis en de grote witte haai
de hand met vijf vingers bij de koala en de resusaap
de vertakkingen in de bladeren van de eucalyptusboom en de oren van de woestijnvos

Evolutie

Homologe structuren.

Welke van de volgende structuren zijn homoloog?

het hart van kevers en hagedissen
het skelet van krabben en schildpadden
de vleugels van nachtegalen en sprinkhanen
de voorpoten van vleermuizen en walvissen

Evolutie

Yucca en Agave.
Zie figuur B 5640 van de bijlage.
Zie figuur B 5641 van de bijlage.

De Yucca (afbeelding 1) behoort tot de familie der lelieachtigen, de Agave (afbeelding 2) is een narcisachtige.
Beide planten hebben een sterke overeenkomst in uiterlijk.

Hoe noemt men een dergelijke overeenkomst?

afbeelding

convergente ontwikkeling
divergente ontwikkeling
homologe ontwikkeling
parallelle ontwikkeling

Evolutie

Homologe stelsels.

Van welke organenstelsels kan men zeggen dat ze homoloog zijn bij de genoemde diergroepen?

Het tracheeënstelsel bij insekten en de kieuwen bij vissen.
De vinnen bij vissen en de poten bij reptielen
Het uitwendig skelet bij ongewervelden en het inwendig skelet bij gewervelden.
De tussenschotjes bij ringwormen en de ribben bij gewervelden.

Evolutie

Homologe organen.

Hieronder staan zes verschillende organen.

Welke van deze zes zijn homoloog?

vleugel van een vleermuis
vleugel van een vlinder
graafpoot van een mol
voorvin van een walvis
borstvin van een vliegende vis
arm van een mens

Evolutie

Homoloog.

Hieronder twee beweringen:

I. Homologe organen zijn de voorpoot van een bruinvis en de vleugel van een vogel, omdat ze hetzelfde bouwplan hebben.
II. Homoloog zijn het inwendige skelet van een mens en het uitwendige chitinepantser van een insekt, omdat ze dezelfde functie hebben, namelijk stevigheid, bescherming en aanhechting van spieren.

Welke bewering is of welke beweringen zijn juist?

Zowel I als II.
Alleen I.
Alleen II.
Geen van beide.

Evolutie

Antivries-eiwit.
Zie figuur B 5655 van de bijlage.

De rups Choristoneura fumiferena beschikt over een eiwit dat ijsvorming in het lichaam bij zeer lage temperaturen voorkomt. Lees onderstaande tekst.
"Het is nog een raadsel hoe de rups in de evolutie aan zijn anti-vrieseiwit is gekomen. Er zijn in de databanken geen verwante eiwitten gevonden. Bij veel andere anti-vrieseiwitten is dat wel het geval. Zo zijn sommige van de anti-vrieseiwitten uit vissen waarschijnlijk geëvolueerd uit het eiwitknippend enzym trypsinogeen, gezien hun verwantschap daarmee. Bepaalde anti-vrieseiwitten uit kouderesistente planten zijn verwant aan eiwitten die giftig zijn voor belagers. Het rupseneiwit is ook niet verwant aan het onlangs geïsoleerde anti-vrieseiwit van de meeltor." Tenebrio molitor.

Is er ten aanzien van het ontstaan van de diverse anti-vrieseiwitten sprake van convergentie of van divergentie? Leg je antwoord uit.

afbeelding

Evolutie

Reuzenpanda en chimpansee.
Zie figuur B 5695 van de bijlage.

Homoloog en analoog zijn biologische begrippen die als volgt worden omschreven:

• homoloog: met gelijk bouwplan door gemeenschappelijke afstamming
• analoog: met gelijke functie zonder gemeenschappelijke afstamming

In nevenstaande afbeelding staat de bouw van de voorpoot van de reuzenpanda en van de chimpansee weergegeven.
De opponeerbare zesde vinger van de reuzenpanda wordt evenals de opponeerbare duim van de chimpansee gebruikt tijdens het grijpen van voedsel.

Is de opponeerbare zesde vinger van de reuzenpanda homoloog en/of analoog aan de opponeerbare duim van de chimpansee?

afbeelding

geen van beiden
alleen homoloog
alleen analoog
zowel homoloog als analoog

Evolutie

Flippers.

Wat beschrijft het best de overeenkomst in de flippers bij zeehonden, haaien en pinguins?

Het zijn homologe structuren, het resultaat van divergente evolutie.
Het zijn analoge structuren, het resultaat van divergente evolutie.
Het zijn homologe structuren, het resultaat van convergente evolutie.
Het zijn analoge structuren, het resultaat van convergente evolutie.